Tơợ lang ahay, đhanuôr acoon cóh Vân Kiều, Pa Kô cóh zâp vel Vôi, Kè, chr’val k’coong ch’ngai Tà Long, chr’hoong k’coong ch’ngai Đăk Rông, tỉnh Quảng Trị nắc ắt mamung zr’nắh k’đhạp cắh váih poong lướt vốch. Zâp t’ngay đhanuôr, học sinh nắc lướt vốch lâng mưy acoon bhuông k’tứi cắh cậ bh’lúah dzang k’ruung. Moót hân noo boo túh, đác k’ruung Đak Rông lướt hooi k’rơ hor cắh choom lướt vốch, k’noọ 100 pr’loọng đông đhanuôr cóh vel Vôi, Kè nắc cắh ooy choom lướt vốch, c’lâng lướt ooy trường âng học sinh bấc chu nắc k’đoong. Cr’noọ cr’niêng vêy bơơn mưy bêệ poong đhị k’ruung Đak Rông lâng đhanuôr cóh đâu nắc ch’ngai bhlâng.

Acoon k’ruung Đak Rông pác vel Vôi, chr’val Tà Long, chr’hoong k’coong ch’ngai Đak Rông, tỉnh Quảng Trị váih 2 đắh toor. Bấc c’moo đâu, đoọng lướt vốch, đhanuôr cóh vel Vôi nắc chấc bhrợ t’bơơn mưy acoon bhuông k’tứi, zâp g’lúh lướt dzang k’ruung nắc âng đơơng mơ 4, 5 cha’nặc. cắh vêy ngai pa’dzang acoon bhuông nâu taluôn, apêê t’coóh p’niên kiêng lướt vốch nắc zêng ma tư pa’dzang lướt. lướt lêy đhị ch’nang bhuông vel Vôi bêl đhâng, mưy c’bhúh học sinh lướt học ra’diu chô ooy đông. Acoon bhuông ắt toor đắh tốh, ặt đương cắh vêy ngai lướt pa’dzang nắc 2 anhi học sinh n’jứih bhlếh áo quần bh’lúah đoọng pay acoon bhuông t’boọ pa’dzang apêê học sinh pân’đil dzang k’ruung. Acoon bhuông k’tứi lướt vốch truíh k’ruung, lêy apêê ađhi manứih Vân Kiều, Pa Kô k’tứi, pr’hân bh’lúah dzang đhị k’ruung, ngai lêy cung k’rang bhlâng. Acoon bhuông cắh váih phao trông dấc, apêê ađhi cung cắh vêy xập xa’nập phao, cắh liêm ma mơ, acoon bhuông c’lâm nắc apêê ađhi ma ha’tộ ooy k’ruung. Ađhi Hồ Thị Thuôn, học sinh lớp 7, trường THCS Dân tộc bán trú Tà Long moon:

Zâp bêl đác dưr dzoọc dal azi nắc ma dzong lâng cung ha’tộ c’lâm bấc chu, hân đhơ cơnh đêếc, azi cung dzợ ặt lướt. azi kiêng bhrợ padưr poong đoọng liêm buôn lướt vốch.

T’coóh Hồ Văn Phổ, trưởng vel Vôi, chr’val Tà Long xay moon, hân noo p’răng xơớt, đác k’ruung Đak Rông rêệ, đhanuôr nắc choom mặ lướt dzang bh’lúah, hân đhơ cơnh đêếc, moót hân noo boo, đác k’ruung dưr dzoọc dal nắc lêy cắh choom lướt vốch. Zr’nắh k’đhạp lấh mơ nắc apêê a’châu học sinh, bêl ra’diu k’căn k’conh p’loon pa’dzang đoọng đhị k’ruung xang nặc vêy lướt ooy ha’rêê, hi’bu chô nắc đương pa’dzang cậ apêê k’coon chô. Bêl k’căn k’conh trơ vâng nắc apêê ađhi zêng tự dzang bh’lúah chô. Cr’chăl đâu 2, 3 c’moo, đhị ch’nang bhuông nâu nắc vêy học sinh hr’lêệng đác bêl tự bh’lúah chô. Pr’đoọng đhanuôr đấh bơơn lêy nắc trông dấc đấh loon. Hadợ bhiệc học sinh lướt học nắc c’lâm m’bhrắh, ma dzong xa’nập, bha ar pa’tơ taluôn ặt váih. T’coóh Hồ Văn Phổ đoọng năl, k’rang moon lấh mơ nắc thuỷ điện pa’hooi đác túh. Hân đhơ zâp g’lúh pa’hooi, đắh thuỷ điện vêy cr’liêng xa’nay xay moon nắc đhanuôr cắh vêy ngai năl đoọng zêl cha’groong, g’đách mưt, k’rang k’pân bhlâng:

Zr’nắh k’đhạp bhlâng đoọng học sinh. Lâng zâp pr’loọng đông cóh đâu bhrợ ruộng, bhrợ ha’rêê dzang k’ruung đắh tốh k’đhạp bhlâng. Bhuông xoọc đâu ma hư zớch. Hadang cắh vêy bhuông nắc đhanuôr cóh đâu bơm xi cung k’rang k’pân bhlâng bêl đác dưr pậ.

T’coóh Hồ Văn Nhiên, chủ tịch UBND chr’val Tà Long, chr’hoong Đak Rông đoọng năl, k’noọ 100 pr’loọng đông đhanuôr cóh vel Vôi, vel Kè k’ruung đắh tốh năl mơ c’moo ặt k’noọ vêy bơơn mưy bêệ poong, hân đhơ cơnh đêếc, nắc ch’ngai bhlâng. K’ruung Đac Rông đệ, j’đấc. moót hân noo boo, đác k’ruung dưr dzoọc dal lâng lướt hooi hor k’rơ bhlâng, zâp pr’loọng đông đhanuôr dzang k’ruung đắh tốh nắc cắh cơnh chấc p’gớt bhrợ. Bấc apêê ađhi hcó inh nắc cắh bơơn học ta’pưn loom bhiệc học tu cơnh đâu nắc zêng lơi jợ bhiệc học. bh’nơơn bh’rợ âng đhanuôr bhrợ têng cung cắh bơơn pa’câl cắh cậ nắc apêê lướt câl pa’ép zên tu c’lâng âng đơơng zr’nắh k’đhạp. cung ting cơnh t’coóh Hồ Văn Nhiên, tu cắh vêy poong nắc t’mêê đâu chính quyền vêy c’lâng xa’nay pazao đoọng k’noọ 100ha crâng đoọng bhrợ têng, hân đhơ cơnh đêếc đhanuôr cóh vel Vôi, vel Kè cắh pân độp pay. Bấc c’bhúh manứih lướt ooy đâu lêy cha’mêết bhrợ poong, hân đhơ cơnh đêếc cung cắh ơy bhrợ têng:

C’lâng xa’nay âng tỉnh lêy cha’mêết k’tiếc đhị vel Vôi dzang k’ruung đắh tốh. azi nắc lêy ta’moóh boọp p’rá âng đhanuôr, đhanuôr moon c’lâng xa’nay zr’nưm âng đảng, nhà nước nắc đhanuôr đươi đh’rứah nắc lêy bhrợ padưr poong. T’mêê đâu bhr’cộ tỉnh, chr’hoong cung ơy bấc chu chô cha’mêết lêy bấc chu, hân đhơ cơnh đêếc nắc tước đâu đhanuôr dzợ ặt đương lêy.

Cr’noọ cr’niêng vêy mưy bêệ poong k’tứi cắh ơy bơơn bhrợ nắc đhanuôr zâp vel Vôi, Kè cóh chr’val Tà Long, chr’hoong k’coong ch’ngai Đăk Rông, tỉnh Quảng Trị zâp t’ngay dzợ lướt dzang k’ruung lâng acoon bhuông k’tứi, zir hư, lướt vốch đhị tâm k’ruung lướt hooi k’rơ hor âng k’ruung Đak Rông./.

NGƯỜI VÂN KIỀU, PA KÔ MONG LẮM MỘT CÂY CẦU

         Bao đời nay, người đồng bào dân tộc Vân Kiều, Pa kô ở các bản Vôi, Kè, xã vùng cao Tà Long, huyện miền núi Đakrông, tỉnh Quảng Trị phải sống trong cảnh “cách trở đò giang”. Hàng ngày người dân, học sinh qua lại bằng một cái thuyền nhỏ hoặc lội bộ qua sông. Vào mùa mưa lũ, nước sông Đakrông chảy xiết, không thể qua lại, gần 100 hộ dân bản Vôi, bản Kè bị cô lập, đường đến trường của học sinh nhiều lần đứt quãng. Ước mơ có được một cây cầu qua sông Đakrông với đồng bào nơi đây còn quá xa vời.

Con sông Đakrông chia đôi thôn Vôi, xã Tà Long, huyện miền núi Đakrông, tỉnh Quảng Trị thành 2 bờ. Nhiều năm nay, để qua lại, bà con thôn Vôi sắm một con đò nhỏ, mỗi chuyến qua sông chỉ chở được vài người. Không có người đưa đò thường xuyên, người lớn, trẻ con muốn qua sông đều phải tự bơi đò. Có mặt tại bến đò thôn Vôi lúc giữa trưa, một nhóm học sinh đi học buổi sáng trở về nhà. Con đò nằm ở bờ bên kia sông, đợi mãi vẫn không có người sang, 2 học sinh nam đành cởi áo quần bơi qua sông để lấy đò về chở các nữ sinh sang sông. Con đò nhỏ chòng chành trên con nước, nhìn các em học sinh người Vân Kiều, Pa Cô nhỏ nhắn, vụng về bơi đò qua sông, ai cũng ái ngại. Đò không phao cứu sinh, các em cũng không mặc áo phao, chỉ mất thăng bằng, con đò lật là các em bị hất xuống dòng nước. Em Hồ Thị Thuôn, học sinh lớp 7, trường Trung học cơ sở Dân tộc bán trú Tà Long kể: “Mỗi khi nước dâng cao chúng cháu và các bạn bị ướt và cũng có bị té một vài lần nhưng các bạn vẫn đi. Chúng cháu muốn xây cầu để chúng cháu đi được dễ dàng hơn.”

Ông Hồ Văn Phổ, Trưởng thôn Vôi, xã Tà Long than phiền, mùa khô, nước sông Đakrông cạn, bà con có thể lội bộ qua sông, nhưng vào mùa mưa, nước sông dâng cao thì coi như bị cô lập. Khổ nhất là các cháu học sinh, sáng cha mẹ phải tranh thủ cõng con qua sông rồi mới lên rẫy, chiều về lại ra bến sông cõng con về. Lúc ba mẹ bận thì các em đều phải tự bơi đò sang sông. Cách đây vài năm, tại bến đò này xảy ra trường hợp học sinh đuối nước khi tự bơi sang sông. Rất may, bà con phát hiện và cứu vớt kịp thời. Còn chuyện học sinh đi học bị trượt chân, té ngã, ướt áo quần, sách vở xảy ra như cơm bữa. Ông Hồ Văn Phổ cho biết, lo lắng nhất là lúc thủy điện xả lũ. Dù mỗi lần xả, bên thủy điện có thông báo nhưng bà con không phải ai cũng biết mà phòng tránh, rất nguy hiểm: “Rất khó khăn cho học sinh đi học. Với lại tất cả các hộ ở đây làm ruộng, làm rẫy bên kia sông rất khó khăn. Thuyền giờ hư hết rồi. Nếu không có thuyền thì tất cả  dân ở đây bơm xi (ruột xe ô tô-PV) rất nguy hiểm, khi nước to là cuốn trôi.”

Ông Hồ Văn Nhiên, Chủ tịch UBND xã Tà Long, huyện Đakrông cho biết: Gần 100 hộ dân ở Bản Vôi, bản Kè ở bên kia sông bao năm rồi ước mơ một cây cầu nhưng quá xa vời. Sông Đakrông vừa ngắn, lại dốc. Vào mùa mưa lũ, nước sông dâng cao và chảy xiết, các hộ dân ở bên kia sông bị cô lập hoàn toàn. Nhiều em học sinh nghỉ học dài ngày theo cha mẹ lên nương rẫy làm việc, đến khi đi học lại không theo kịp chương trình nên chán nản, bỏ học giữa chừng. Nông sản bà con làm ra cũng không bán được hoặc bị tư thương ép giá vì đường vận chuyển cách trở. Cũng theo ông Hồ Văn Nhiên, vì không có cầu nên mới đây chính quyền có chủ trương giao gần 100 héc đất rừng để sản xuất nhưng người dân thôn Vôi, thôn Kè không dám nhận. Nhiều đoàn đến khảo sát xây cầu nhưng vẫn chưa thấy hồi âm: “Chủ trương của tỉnh khảo sát đất thôn Vôi bên kia sông. Chúng tôi tham khảo ý kiến của nhân dân, bà con nói nếu chủ trương chung của Đảng, Nhà nước thì bà con đồng tình nhưng mà phải xây dựng cái cầu. Vừa rồi lãnh đạo tỉnh, huyện cũng đã nhiều lần về khảo sát nhiều lần nhưng đến nay người dân vẫn cứ trông chờ.”

Ước mơ có một chiếc cầu nhỏ chưa thành hiện thực thì người dân các thôn Vôi, Kè ở xã Tà Long, huyện miền núi Đakrông, tỉnh Quảng Trị hàng ngày vẫn qua sông với con đò nhỏ cũ kỹ, mong manh trước dòng nước chảy xiết của sông Đakrông./.