Lâng đhanuôr cr’noon Krêl, chr’val Ia Krêl, chr’hoong Đức Cơ, t’cooh Chel năc manuyh bha lâng âng đhanuôr bhươl cr’noon tu ađoo n’năl chữ. T’cooh Chel ơy ting pâh bâc bh’rợ âng bhươl cr’noon,vêy bâc bh’rợ chroi đoọng ha bhươl cr’noon coh bh’rợ ta đang moon đhanuôr t’bil lơi đợ j’niêng cr’bưn căh liêm crêê, t’bhlâng pa dưr kinh tế bhươn t’bil ha ul đharựt.

Tơợ c’moo 2010 tươc nâu cơy, ađoo vêy đhanuôr bầu bhrợ Manuyh vêy uy tín coh bhươl cr’noon. T’cooh Chel xay moon: Bêl đêêc ahay, bêl pr’luh cr’ăy Covid-19 dưr vaih lâng pr’luh cr’ăy bạch hầu dưr trơơi boọ bâc ooy, acu năc đh’rưah lâng zập cấp, chính quyên xay moon đhnauôr pa dưr cr’noọ bh’rợ ng’rơợt, đơơh loon zâl cha groong pr’luh. Ting n’năc, ta đang moon đhanuôr ting t’ngay oó dzợ đoọng p’niên đơơh pay k’diic k’điêl, oó lâh ộm buah, căh choom xơợng đươi boóp p’rá căh liêm crêê âng c’bhuh n’lât n’môp zâl pa hư chính quyền; ting pâh ooy bh’rợ pr’liêm coh pazêng g’luh tr’vey tr’lin coh bhươl cr’noon.

Ting cơnh t’cooh Chel, manuyh Jrai coh cr’noon Krêl l’lăm ahay năc lứch ting tô k’căn. Pazêng bh’rợ ha lêệng, zr’năh k’đhap coh pr’loọng đong năc lứch pân đil xay bhrợ, tu cơnh đêêc apêê pân juyh buôn vêy cr’noọ đương g’nưưm. Tu cơnh đêêc năc acu ta luôn lươt xay moon đoọng đhanuôr n’năl ooy râu chr’năp âng pân đil coh pr’loọng đong, pân juyh năc ting pa bhrợ đh’rưah lâng pân đil, oó lâh ộm buah a lăc… đoọng zư lêy râu têêm ngăn coh pr’loọng đong, t’cooh Chel xay moon.

Lâh n’năc, n’năl chữ lâng bơơn lêy xơợng xa nay pháp luật đươi tơợ pazêng bh’rợ pa choom âng chr’val lâng chr’hoong bhrợ têng năc t’cooh Chel công zup zooi đhanuôr ooy pazêng râu bha ar bha tơ pháp lý ha dang lum zr’năh k’đhap. Coh bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê, ađoo t’bhlâng ta đang moon đhanuôr zư lêy râu liêm sạch âng môi trường, t’bhlâng bhrợ cha pa dưr kinh tế, đươi vêy cơnh đêêc cr’noon Krêl xoọc đâu năc bhươl cr’noon t’mêê liêm pr’hay pa bhlâng coh zr’lụ đhanuôr acoon coh.

Căh muy năc đhị pa têệt âng chính quyền vel đong lâng đhanuôr, coh cr’noon Krêl, t’cooh Rơ Mah Chel năc manuyh bhrợ cha choom pa bhlâng vêy đhanuôr lêy ting bhrợ têng. Coh l’lăm ahay, manuyh cr’noon Krêl bâc bhlâng năc choh cà phê, năc tu căh n’năl cơnh đươi râu liêm crêê âng khoa học kỹ thuật năc râu liêm căh lâh bâc. C’moo 2006, lêy tơơm cao su vêy chr’năp dal, t’cooh Chel ơy đơơh loon pa choom kinh nghiệm tơợ apêê n’lơơng đoọng choh cao su, choh điều, choh a mót. Lâng cr’noọ t’bhlâng k’rơ coh bh’rợ bhrợ têng kinh tế, xoọc đâu pr’loọng đong t’cooh Chel vêy 2 héc ta cao su, 1 héc ta điều, 1héc ta cà phê, lâng lâh 100 t’nâl a mót. Zập c’moo pr’loọng đong đoo pay pa chô k’nặ 300 ức đồng. Đươi vêy cơnh đêêc ađoo vêy zên bhrợ têng đong ăt liêmmâng, băn 2 p’nong k’coon lươt học.

Lâh ooy bh’rợ lươt xay moon, p’too pa choom đhanuôr t’bhlâng bhrợ cha pa dưr kinh tế, coh cr’noon Krêl, t’cooh Chel năc manuyh liêm choo  coh bh’rợ pa choom văn hoa chiing goong. Tu kiêng văn hoá ty đanh, ađoo ơy pa choom đoọng ha bâc ta đhâm c’mor tâm goong n’toong chiing đoọng zư lêy râu chr’năp pr’hay văn hoá acoon coh đay. Xoọc đâu, đong cu dzợ zư đơc bơr bêệ chiing goong, bêl bhươl cr’noon vêy bh’rợ bhiệc bhan căh cậ lướt biểu diễn ooy lơơng năc acu đoọng đhanuôr coh bhươl cr’noon đươi. Lâh n’năc, ha dang ngai vêy cr’noọ kiêng pa choom tâm goong n’toong chiing năc acu công pa choom đoọng zư đơc văn hoá âng manuyh Jrai. Ting n’năc, lâng xa nay bh’rợ âng manuyh uy tín acu công rơơm kiêng bơơn ting học tập, pa choom p’xoọng đoọng vêy p’xoọng c’năl chô xay moon, p’too pa choom đhanuôr coh bhươl cr’noon, t’cooh Chel xay moon./.

Gương sáng ở làng Krêl

                                                                                   Thùy Dung – baodantoc.vn

Nhiều năm qua, với vai trò Người có uy tín của làng Krêl, xã Ia Krêl, huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai, ông Rơ Mah Chel, dân tộc Jrai, luôn đi đầu trong các phong trào của thôn, làng. Ông luôn làm tròn vai trò cầu nối của các cấp ủy đảng, chính quyền trong công tác vận động quần chúng thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chinh sách, pháp luật của Nhà nước.

Đối với dân làng Krêl, xã Ia Krêl, huyện Đức Cơ, ông Chel là “đầu tàu” của dân làng vì giỏi cái chữ. Ông Chel đã tham gia rất nhiều hoạt động của cộng đồng, có rất nhiều cống hiến cho địa phương trong công tác vận động tuyên truyền người dân xóa bỏ các hủ tục, tập trung phát triển kinh tế vươn lên thoát nghèo.

Từ năm 2010 đến nay, ông được dân làng bầu làm Người uy tín trong cộng đồng. Ông Chel bộc bạch: “Vừa qua, khi dịch bệnh Covid-19 tái bùng phát và dịch bạch hầu lan rộng, tôi đã cùng với các cấp, chính quyền tuyên truyền người dân nâng cao tính tự giác, chủ động phòng, chống dịch. Đồng thời, vận động người dân từng bước xóa bỏ tảo hôn, uống rượu, không nghe lời kẻ xấu xúi dục chống phá chính quyền; tham gia hòa giải các vụ mâu thuẫn trong làng”.

Theo ông Chel, người Jrai ở làng Krêl trước nay đều theo chế độ mẫu hệ. Tất cả việc nặng nhọc trong gia đình do phụ nữ gánh vác nên đàn ông thường có tính ỷ lại. “Vì vậy, mình phải thường xuyên tuyên truyền để người dân hiểu vai trò của người phụ nữ trong gia đình, đàn ông cũng nên làm việc cùng phụ nữ, hạn chế sa đà uống rượu... để gìn giữ hạnh phúc gia đình”, ông Chel chia sẻ.

Ngoài ra, biết cái chữ và được tiếp cận pháp luật thông qua các buổi tập huấn của xã và huyện tổ chức nên ông Chel cũng hỗ trợ người dân về các thủ tục pháp lý nếu có vướng mắc. Trong công tác xây dựng nông thôn mới, ông tích cực vận động bà con giữ gìn vệ sinh môi trường, tập trung làm ăn phát triển kinh tế, nhờ vậy làng Krêl hiện nay đã đạt làng NTM kiểu mẫu trong vùng đồng bào DTTS.

Không chỉ là cầu nối của chính quyền địa phương với người dân, ở làng Krêl, ông Rơ Mah Chel còn là tấm gương làm kinh tế giỏi được bà con noi theo. Trước đây, người làng Krêl chủ yếu trồng cà phê, nhưng vì chưa biết áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật nên năng suất chưa cao. Năm 2006, thấy cây cao su mang lại giá trị cao, ông Chel đã chủ động học tập kinh nghiệm để trồng cao su, rồi trồng điều, trồng tiêu. Với ý chí vươn lên và mạnh dạn trong làm kinh tế, hiện nay gia đình ông Chel có 2 ha cao su, 1 ha điều, 1 ha cà phê, và hơn 100 trụ tiêu. Mỗi năm gia đình ông thu gần 300 triệu đồng. Nhờ vậy ông có tiền xây dựng nhà của khang trang, nuôi 2 người con đi học.

Ngoài tập trung tuyên truyền, vận động và tích cực làm ăn phát triển kinh tế, ở làng Krêl, ông Chel còn là tấm gương sáng trong việc truyền dạy văn hóa cồng chiêng. Vì đam mê văn hóa truyền thống, ông đã dạy cho rất nhiều thanh niên tập đánh cồng chiêng để giữ gìn bản sắc dân tộc mình. “Hiện nay, nhà tôi còn giữ được 1 bộ cồng chiêng, khi dân làng có lễ hội hay đi biểu diễn thì tôi đưa ra cho dân làng tập luyện. Ngoài ra, nếu ai có nhu cầu học đánh chiêng thì tôi cũng sẽ dạy để lưu giữ văn hóa của người Jrai. Đồng thời, với vai trò là Người uy tín tôi cũng rất hi vọng được tạo điều kiện đi học tập, tập huấn thêm để có nhiều kiến thức về tuyên truyền cho bà con dân làng”, ông Chel bộc bạch./.