Bấc pa bhlâng apêê tướng z’lấh bấc g’lúh zâl arọp a bhuy ơy xay moon ghít: Ha dang c’moo 1968 cắh vêy rau zúp zooi âng đhanuôr, ha dzợ chr’nắp pa bhlâng nắc đợ rau zúp zooi âng đhanuôr Nam bộ nắc ahêê cắh vêy đợ bh’rợ grung dưr ga mắc đhị Sài Gòn lâng pazêng đô thị miền Nam. Lâng ha dang cắh vêy g’lúh zâl prúh bha lâng âng Mậu Thân 50 c’moo ahay nắc ahêê cắh choom bơơn đợ rau thắng lợi t’tun tơợ Hiệp định Paris tước ooy rau bh’nơơn bh’rợ ga mắc chr’nắp cóh hân noo ha pruốt 1975. Hay k’noọ 50 c’moo bh’rợ grung dưr Mậu Thân 1968, Cao Thoa, phóng viên Đài P’rá Việt Nam vêy bha ar xrặ: Mậu Thân 1968 lâng cr’noọ cr’niên muy loom âng đhanuôr Nam bộ:

 T’coÓh Đỗ Văn Lập, k’coon pân juýh âng t’coóh Ngô Toại, c’la âng quán phở Bình đhị c’lâng Yên Đỗ, nâu cơy nắc c’lâng Lý Chính Thắng, Quận 3, thành phố Hồ Chí Minh dzợ hay ghít đợ t’ngay c’xêê âng c’moo Mậu Thân 1968. Xoọc đêếc ađoo mơ 12, 13 c’moo, nắc n’năl ghít k’conh âng đay ting bhrợ têng bh’rợ cách mạng lâng ađoo công nắc manuýh bhrợ bh’rợ liên lạc âng k’conh. T’coóh Ngô Toại, lấh bhrợ c’la âng quán phở Bình, nắc dzợ c’la âng bấc đhr’nong đong ắt đhị Sài Gòn lâng k’rong bấc pa bhlâng zên bạc đoọng xay bhrợ bh’rợ cách mạng. Cóh g’lúh grung dưr Mậu Thân 1968, quán phở Bình vêy ta lêy pay đoỌng bhrợ Sở chỉ huy Tiền phương – Phân khu 6 ( âng Đặc khu Sài Gòn- Gia Định), zr’lụ chô k’rong âng 100 cán bộ, chiến sĩ đặc công biệt động zâl tíh ooy m’pâng Sài Gòn. Zr’lụ n’nâu công nắc zr’lụ pa xul boóp p’rá ta đang moon âng Mặt trận giải phóng lâng xa nay ta đang moon grung dưr zâl ooy Sài Gòn bêl 3 giờ ra diu t’ngay mùng 2 Tết.

Xoọc đêếc prang pr’loọng đong t’coóh Lập nắc lứch bhrợ têng bh’rợ cách mạng, muy cha nắc nắc xay bhrợ muy n’đắh bh’rợ tr’nêng. Xang g’lúh grung dưr, ra diu t’ngay mùng 3 Tết, prang pr’loọng đong t’coóh Toại crêê arọp coóp. T’coóh Toại lâng xa xao Nguyễn Kim Bạch crêê arọp vey poóh, đoọng ắt tù, hân đhơ cơnh đêếc nắc dzợ muy loom ting cách mạng. Xoọc đâu, bêl xay truíh cớ lâng k’coon ch’chau ooy xa nay bh’rợ Mậu Thân 1968, t’coóh Lập nắc ta luôn chắp hơnh ooy k’conh âng đay nắc t’coóh Ngô Toại lâng truyền thống cách mạng âng pr’loọng đong:

Acu bhui har ooy k’conh cu, rau chêết bil ga mắc chr’nắp cắh dzợ cơnh. Ha dang muy a đoo thoát ly nắc muy a đoo a năm chêết bil, nắc cóh đâu ađoo k’đơơng prang pr’loọng đong tơợ k’điêl, k’coon ting bhrợ têng cách mạng. Prang lang đoo, zên âng đoo bơơn cóh prang c’moo nắc lứch cher đoọng ha xa nay bh’rợ cách mạng.

Cắh muy quán phở Bình nắc bấc zr’lụ cách mạng xoọc đêếc đhị Sài Gòn nắc cắh chơợ c’rơ manuýh, cr’van lâng nắc pân chêết bil đoọng xay bhrợ ha xa nay bh’rợ grung dưr tước zâl ooy zr’lụ bha lâng âng arọp. Liêm chr’nắp bhlâng nắc ng’xay truíh tước ooy zr’lụ pơ lơớp đớc vũ khí đhị số 287/70 c’lâng Võ Văn Tần, Quận 3. T’coóh Phan Văn Hôn, muy cha nắc manuýh đặc công biệt động ting bhrợ g’lúh grung dưr Mậu Thân 1968 xay moon nắc pa chắp hơnh déh t’coóh Năm Lai, nắc Trần Văn Lai ooy hầm pơ lơớp đớc vũ khí la lơớp n’nâu đhị m’pâng zr’lụ âng arọp ắt:

T’coóh Năm Lai nắc pa bhlâng liêm choom ng’xay moon manuýh anh hùng. Muy pr’loọng đong cóh m’pâng Sài Gòn, rau xay p’cắh ha cr’noọ bh’rợ grơơ k’rơ âng manuýh Sài Gòn n’nâu. Nắc đhiệp muy bêệ lựu đạn cóh pr’loọng đong a năm, cắh ng’xay moon tước ooy muy bêệ hầm vũ khí la lơớp nắc arọp lêệng c’chêết pêê lang tô gộ. Tu xa nay bh’rợ lêệng c’chêết manúyh đăn cóh toor đong. Ađoo ơy đớc đoọng c’rơ âng manuýh, cr’van cr’bhộ. Muy cha nắc manuýh pân bhrợ têng đợ bh’rợ ga mắc chr’nắp cơnh đêếc, pân ắt bhrợ 5 c’moo cóh m’pâng loom arọp cơnh đêếc nắc la lua manuýh grơơ k’rơ.

Xang g’lúh 1, tước g’lúh 2, quân giải phóng zâl ooy Sài Gòn lâng pazêng đô thị ga mắc đhị miền Nam, ha dang cắh vêy đhanuôr Sài Gòn lâng đhanuôr Nam bộ nắc ahêê dzợ crêê rau bil hư ga mắc pa bhlâng lâng nắc vêy bơơn đợ rau chiến thắng. Đại tá Nguyễn Văn Tòng, bêl ahay bhrợ Chính uỷ Sư đoàn 9, Quân đoàn 4, ting bhrợ têng bh’rợ grung dưr cóh c’moo 1968 xay truíh cớ: Cóh g’lúh 1 lâng g’lúh 2, Sư đoàn 9 âng bha lâng miền nắc zâl ooy pazêng zr’lụ bha lâng âng Sài Gòn lâng xang pazêng g’lúh rẹch chô nắc bhrợ t’váih la liêm pr’hay ha đhanuôr Sài Gòn. L’lăm đêếc arọp chêếc xay moon p’lất ooy xa nay bh’rợ âng chiến sĩ giải phóng bấc pa bhlâng, bhrợ ha đhanuôr k’rang k’pân. Nắc đoo bêl tr’lum, prá xay lâng quân giải phóng, lêy c’bhúh quân ta níh đha nâng, liêm crêê, đha nui tr’út, rau chr’nắp bhlâng nắc chắp pr’ắt tr’mông lâng cr’van cr’bhộ âng đhanuôr nắc vêy đhanuôr Sài Gòn da dêr, k’er, zúp zooi lâng pơ lơớp trôông dzấc quân giải phóng. Đại tá Nguyễn Văn Tòng hay cớ:

Xang bêl sự 0 zâl g’lúh 2, xang n’nắc rẹch chô, cán bộ dân vận thành phố xay moon nắc ơy đớc lơi đợ rau cr’noọ cr’niêng liêm pr’hay pa bhlâng cóh đhanuôr Sài Gòn. Xa nay bh’rợ âng đoo bộ đội giải phóng ắt ghít cóh da dul âng đhanuôr Sài Gòn xoọc đêếc. Tu cơnh đêếc, ting cơnh a cu k’noỌ, c’moo 1975 bêl quân ga mắc giải phóng tước giải phóng Sài Gòn nắc đhanuôr Sài Gòn đương hơnh déh, ha vâng cờ hơnh déh, nắc tu bơơn lêy ghít rau liêm pr’hay tơợ c’moo Mậu Thân 1968.

Ting cơnh xay moon âng Đại tướng Phạm Văn Trà, bêl ahay bhrợ Bộ trưởng Bộ quốc phòng, cóh bh’rợ grung dưr Mậu Thân 1968, rau xa nay bh’rợ âng quân, đhanuôr miền Nam chr’nắp ga mắc pa bhlâng. Ha dang cắh vêy đhanuôr miền Nam nắc ahêê cắh mặ zâl cóh c’moo Mậu Thân. Đhanuôr nắc đơơng âng pazêng rau pr’đươi đoọng zúp zooi, súng cha rắh lâng k’đơơng c’lâng ha bộ đội, xang n’nắc pơ lơớp, zư lêy bộ đội. Biệt động Sài Gòn, chr’nắp bhlâng nắc apêê ađhi a moó pân đil nắc đợ manuýh l’lăm xay bhrợ lâng grơơ k’rơ cóh pazêng g’lúh zâl ooy zr’lụ bha lâng, hân đhơ n’năl ađay nắc choom chêết bil đhơ đhơ bêl. Đại tướng Phạm Văn Trà xay truíh:

Quân đội mót xoọc đêếc nắc bấc rau cắh n’năl ghít, pa bhlâng nắc đợ apêê chiến sĩ tơợ miền Bắc t’mêê tước nắc cắh n’năl ooy c’lâng p’rang. Nắc đươi vêy đhanuôr Nam bộ k’đơơng c’lâng, ch’ol moon c’lâng, chr’nắp pa bhlâng nắc c’bhúh biệt động quân lâng đặc công âng hêê ơy đương l’lăm cóh đâu. Azi xay moon ghít: Cắh vêy đhanuôr nắc ahêê cắh vêy mặ choom bhrợ têng liêm xang. Cắh vêy đhanuôr nắc cắh choom zâl arọp a bhuy cóh c’moo Mậu Thân 1968. Tơợ đâu nắc choom xay moon ghít loom luônh chắp hơnh k’tiếc k’ruung âng đhanuôr, đhanuôr ta luôn t’hước ooy k’tiếc k’ruung lâng k’noọ tước ooy ava Hồ.

Đại tướng Phạm Văn Trà xay moon ghít: Nắc lâng đợ ngai ting xay bhrợ vêy bơơn n’năl Mậu Thân nắc chr’nắp cơnh ooy lâng cách mạng Việt Nam. Cr’noọ xa nay chr’nắp âng Mậu Thân 1968 bha lâng nắc zâl ooy cr’noọ bh’rợ lướt zâl pay k’tiếc k’ruung n’lơơng âng Mỹ. Bha lang k’tiếc công xayn moon, bh’rợ grung dưr âng Việt Công cắh vêy ngai k’noọ tước. Muy bh’rợ zâl xay p’cắh rau t’béch g’lăng, bhrợ ha rọp k’rơ lấh ađay bấc pa bhlâng nắc thua, lâng thua tước ooy c’moo 1975.

50 c’moo ơy z’lấh, nắc vêy đợ rau chêết bil, k’ăy loom mị ooy c’rơ manuýh, c’rơ âng xa nay bh’rợ Mậu Thân 1968, nắc đợ rau chêết bil n’nắc nắc vêy đhanuôr xay truíh ooy lịch sử lâng k’coon ch’chau k’r’bhâu lang manuýh cóh t’tun ha cắh bool ha vil./.

Mậu Thân 1968 và tấm lòng sắt son của đồng bào Nam Bộ

        Rất nhiều vị tướng trải qua bao năm trận mạc đã khẳng định rằng: Nếu năm 1968 không có sự ủng hộ của nhân dân mà đặc biệt là của đồng bào Nam bộ thì chúng ta không thể có được những cuộc tấn công lớn tại Sài Gòn và các đô thị miền Nam. Và nếu không có những trận đánh quyết định của Mậu Thân 50 năm trước thì chúng ta không thể nào đạt được những thắng lợi tiếp theo từ Hiệp định Pari cho đến đại thắng mùa xuân 1975. Kỷ niệm 50 năm Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968, Cao Thoa, phóng viên Đài TNVN có bài “Mậu Thân 1968 và tấm lòng sắt son của đồng bào Nam bộ”:

Ông Ngô Văn Lập, con trai ông Ngô Toại, chủ quán phở Bình ở đường Yên Đỗ, nay là đường Lý Chính Thắng, quận 3, TPHCM còn nhớ như in những ngày tháng của năm Mậu Thân 1968. Hồi đó ông mới 12, 13 tuổi, nhưng đã có nhận thức rõ cha ông tham gia cách mạng và ông cũng là chân liên lạc thân tín của cha. Ông Ngô Toại, ngoài sở hữu tiệm phở Bình, còn là chủ của nhiều căn nhà ở Sài Gòn và tích lũy được rất nhiều tiền bạc để phục vụ cho cách mạng. Trong chiến dịch Mậu Thân 1968, quán phở Bình được chọn làm Sở chỉ huy Tiền phương - Phân khu 6 thuộc Đặc khu Sài Gòn - Gia Định, nơi tập kết của 100 cán bộ, chiến sĩ đặc công biệt động đánh vào Sài Gòn. Đây cũng là nơi phát đi lời hiệu triệu của Mặt trận giải phóng và lệnh tổng công kích Sài Gòn vào 3h sáng ngày mùng 2 Tết.

Hồi đó cả gia đình ông Lập đều tham gia hoạt động cách mạng, mỗi người một nhánh riêng. Sau cuộc tổng tiến công, sáng mùng 3 Tết, cả gia đình ông Ngô Toại đều bị địch bắt. Ông Toại và con rể là Nguyễn Kim Bạch bị tra tấn, tù đày nhưng vẫn giữ vững khí tiết cách mạng. Giờ đây, khi nhắc lại với con cháu về sự kiện Mậu Thân 1968, ông Lập vẫn luôn tự hào về người cha của mình là ông Ngô Toại và truyền thống cách mạng của gia đình:

 “Tôi hãnh diện về cha tôi, sự hy sinh lớn lao kinh khủng luôn. Nếu bản thân mình thoát li thì một mình hy sinh, nhưng ờ đây ông đưa cả gia đình vợ con và cả gia tài tham gia cách mạng. Cả cuộc đời ông, tiền của làm lụng cả đời mấy chục năm đều đem cống hiến cho sự nghiệp cách mạng”

Không chỉ có quán phở Bình mà rất nhiều cơ sở của cách mạng lúc đó tại Sài Gòn đã không tiếc sức người, sức của và sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của mình để phục vụ cho cuộc tấn công vào các trung tâm đầu não của địch. Điển hình phải kể đến cơ sở cất vũ khí bí mật ở số 287/70 đường Võ Văn Tần, quận 3 của ông Lai. Ông Phan Văn Hôn, một đặc công biệt động tham gia trận đánh Mậu Thân 1968 đã bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với ông Năm Lai, tức Trần Văn Lai về hầm chứa vũ khí bí mật này ngay trong lòng dịch:

 “Ông Năm Lai hoàn toàn xứng đáng là anh hùng. Một gia đình giữa lòng Sài Gòn, biểu tượng cho tinh thần ý chí của người Sài Gòn này. Chỉ cần một trái lựu đạn trong gia đình thôi, chứ chưa nói tới hầm vũ khí bí mật là đủ tru di tam tộc rồi. Vì máy chém nó ở cạnh bên mà. Ông đã hy sinh cả sức người, sức của. Một người dám làm những việc cao cả như thế, chịu đựng 5 năm trong lòng địch như thế rất anh hùng”.

Sau đợt 1, đến đợt 2, quân giải phóng tấn công vào Sài Gòn và các đô thị lớn ở miền Nam, nếu không có người dân Sài Gòn và đồng bào Nam bộ thì chúng ta sẽ còn bị tổn thất nặng nề hơn và sẽ không bao giờ có chiến thắng. Đại tá Nguyễn Văn Tòng, nguyên Chính ủy Sư đoàn 9 Quân đoàn 4, tham gia các đợt tấn công năm 1968 kể lại rằng: Trong đợt 1 và đợt 2, Sư đoàn 9 của chủ lực miền đã tấn công vào các điểm của Sài Gòn và sau mỗi lần rút ra là lại tạo ấn tượng tốt đẹp đối với người dân Sài Gòn. Trước đó địch xuyên tạc về hình ảnh người chiến sĩ giải phóng rất nhiều, khiến cho người dân rất lo sợ. Nhưng đến khi tiếp xúc với quân giải phóng, thấy đội quân rất kỷ luật, hiền lành, đặc biệt là rất trân trọng tính mạng và tài sản của nhân dân nên dân Sài Gòn cảm thấy quý mến, yêu thương, giúp đỡ và chở che cho quân giải phóng. Đại tá Nguyễn Văn Tòng bồi hồi:

 “Sau khi sư 9 đánh vào đợt 2 rồi rút ra, cán bộ dân vận TP đánh giá là đã để lại tình cảm sâu sắc trong dân chúng Sài Gòn. Hình ảnh của anh bộ đội giải phóng in đậm trong trái tim của người dân Sài Gòn lúc đó. Vì vậy theo tôi nghĩ, năm 1975 khi mà đại quân giải phóng tiến vào giải phóng Sài Gòn mà dân Sài Gòn vẫy nón, vẫy cờ chào đón là do có ấn tượng tốt đẹp từ năm Mậu Thân 1968”

Theo đánh giá của Đại tướng Phạm Văn Trà, nguyên Bộ trưởng Bộ quốc phòng, trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968, vai trò của quân dân miền Nam hết sức vĩ đại. Nếu không có nhân dân miền Nam thì chúng ta không đánh được Mậu Thân. Người dân đã mang đồ tiếp tế, súng đạn và dẫn đường cho bộ đội, rồi che dấu, chăm sóc cho bộ đội. Biệt động Sài Gòn, đặc biệt là chị em phụ nữ là những người luôn tiên phong và dũng cảm trong các trận đánh vào những vị trí trọng yếu dù biết mình sẽ hy sinh bất cứ lúc nào. Đại tướng Phạm Văn Trà xúc động:

 “Quân đội vào lúc ấy còn bỡ ngỡ nhất là những chiến sĩ miền Bắc mới vào rất bỗ ngỡ. Nhưng nhờ có nhân dân Nam Bộ dẫn đường, chỉ đường mà đặc biệt là đội biệt động quân và đặc công của ta đã ém sẵn ở đây. Chúng tôi khẳng định rằng: Không có nhân dân thì chúng ta không bao giờ thành công. Không có nhân dân thì không đánh được Mậu Thân 1968. Qua đây cũng có thể khẳng định được lòng yêu nước của người dân Nam bộ luôn hướng về Tổ quốc, hướng về đất nước và hướng về Bác Hồ”.

Đại tướng Phạm Văn Trà khẳng định rằng: chỉ có những ai ở trong cuộc mới biết Mậu Thân có ý nghĩa quan trọng như thế nào đối với cách mạng Việt Nam. Tầm chiến lược của Mậu Thân 1968 chính là đánh vào ý chí xâm lược của Mỹ. Thế giới cũng phải công nhận rằng cách đánh này của Việt Cộng không ai có thể lường nổi. Một cách đánh trí tuệ, thông minh, làm cho kẻ địch mạnh hơn mình gấp nhiều lần phải chịu thua, thua mãi cho đến năm 1975.

50 năm đã trôi qua, đã có những hy sinh, mất mát, đau thương cả về sức người, sức của trong chiến dịch Mậu Thân 1968, nhưng sự hy sinh đó được dân tộc khắc ghi vào lịch sử và con cháu ngàn đời sau mãi mãi không quên./.