Cr’ay Whitmore (dzợ đớc đh’nớc lalay nắc Melioidosis) nắc muy rau cr’ay nhiễm trùng đhị ma nuyh lâng coh a đhăh dzăm tu vi khuẩn Burkholderia Pseudomalle bhrợ t’vaih. Vi khuẩn B. pseudomallei ma mông coh dứp k’tiếc, đác nha nhự lâng mọot ooy a chắc đăh n’căr bêl vaih băng bhrêy ta xứt k’tiếc lụ, đác nha nhự bọo khuẩn B. pseudomallei. Xọoc đâu căh ơy vêy c’leh pa căh đăh đhr’năng trơơi boọ âng vi khuẩn nâu tọơ ma nuyh căh cợ tợơ a đhăh dzăm trơơi ooy ma nuyh.

Cr’ay Whitmore nắc rau cr’ay doó lâh buôn ng’lưm, doó trơơi vaih cơnh pr’luh. Apêê crêê bọo bấc bhlầng nắc đhị k’tiếc k’ruung Úc lâng zr’lụ Đông Nam Á. Đhị Việt Nam, ma nuyh ca ay tr’nợơp bơơn ta năl đhị c’moo 1925 đhị Thành phố Hồ Chí Minh xang đếêc nắc dưr n’leh coh bơr pêê cha nắc lơơng đhị apêê vel đong lâng đăn đâu bơơn năl dưr vaih bấc đhị bấc vel đong.

Ma nuyh ca ay n’leh bấc cơnh, k’đhap đoọng năl lâng choom chệêt ma nuyh ha dang căh đâh bơơn lêy lâng pa dưah crêê cơnh, chr’năp  bhlầng nắc đhị ma nuyh ơy vêy ca ay coh a chắc cơnh c’ray tiểu đường, cr’ay loom, xooh, đhưr c’rơ…

Cr’ay bơơn pa dưah lâng vhiệc đươi dua kháng sinh choom zêl B. pseudomallei lâng pa dưah apêê c’leh dưr vaih cơnh lơơng, đh’rưah nắc k’rang zư lêy, pa chô c’rơ đoọng ha ma nuyh ca ay.

Xọoc đâu căh ơy vêy vắc xin cha groong cr’ay Whitmore. Apêê bh’rợ k’rang zư lêya chắc a zân nắc đơ bhlầng, pa sạch băng bhrêy oó đoọng nha nhự bọo đhị băng bhrêy, lêy cha chệên âm k’jọoc…

Coh cr’chăl đăn đâu, đhị apêê tỉnh miền Trung tợơ lâh apêê g’luh boo tuh ta luôn dưr vaih, vel  bhươl nha nhự, lụ laach nắc pr’đợơ liêm buôn đoọng ha vi khuẩn dưr bấc, tu cơnh đếêc đhr’năng apêê crêê boọ cr’ay Whitmore dưr bấc lâng moon đớc nắc bấc lâh mơ coh cr’chăl ha y coh apêê vel đong đhị zr’lụ.

Đọong pa ghit cha groong cr’ay Whitmore, Bộ Y tế moon pa rớơt đhanuôr nắc lêy bhrợ apêê bh’rợ cơnh đâu:

-Pa sạch a chắc a zân, ta luôn rao têy lâng xà phòng lâng đác liêm sạch, pa bhlầng nắc lalăm lâng t’tun za zệê, xang lướt pr’noong, lâh bêl bhrợ ruộng tông, lalăm cha cha.

-Lêy cha chệên âm đác ơy k’jọoc tệêm ngăn ch’na đh’năh; oó pa zi a đhăh dzăm, bh’năn băn lâh u chệêt.

-Oó lâh trâm coh đác nha nhự, k’tiếc lụ, pa bhlầng nắc đhị đơ nha nhự bhlầng. Oó họom rao đhị a bóc đác t’căl, nha nhự.

Lâh mơ, nắc lêy đươi dua pr’đươi cha groong cơnh (giày, ủng, pa nor têy…) cơnh lâng apêê buôn pa bhrợ coh nguôi tang, ặt bhrợ k’tiếc lâng đác nha nhự. Bêl vaih băng bhrêy nắc oó k’đhợơng k’tiếc lụ căh cợ đác nha nhự. Ha dang lêy bhrợ đhị đhr’năng nâu nắc đươi dua pr’đươi cha groong.

Pazêng ma nuyh vêy cr’ay coh a chắc cơnh tiểu đường, cr’ay loom, xooh, đhưr c’rơ… lêy bơơn k’rang c’rơ tr’mông, zư lêy đhr’năng bhrêy tăh đoọng cha groong nhiễm khuẩn. Bêl hêch lêy bọo cr’ay nắc pa đâh tước cơ sở y tế đọong bơơn xay moon, khám lêy lâng pa dưah đâh loon./.

Khuyến cáo của Bộ Y tế về phòng tránh "vi khuẩn ăn thịt người"

Sau các đợt bão lũ, số bệnh nhân mắc bệnh Whitmore (còn gọi là vi khuẩn ăn thịt người) tăng đột biến tại các tỉnh miền Trung. Trước diễn biến phức tạp của “vi khuẩn ăn thịt người” gây nên bệnh Whitmore tại các tỉnh miền Trung sau lũ, Cục Y tế Dự phòng, Bộ Y tế đã có công văn cảnh báo cũng như hướng dẫn người dân chăm sóc sức khoẻ, ngăn ngừa dịch bệnh.

Bệnh Whitmore (hay tên gọi khác là Melioidosis) là một bệnh nhiễm trùng ở người và động vật do vi khuẩn Burkholderia Pseudomalle gây ra. Vi khuẩn B. pseudomallei sống trong đất, nước bị nhiễm khuẩn và xâm nhập vào cơ thể chủ yếu qua da khi có vết thương hở tiếp xúc trực tiếp với đất, nước bị nhiễm khuẩn B. pseudomallei. Hiện chưa có bằng chứng về việc lây truyền vi khuẩn từ người sang người hoặc từ động vật sang người.

Bệnh Whitmore là bệnh ít gặp, không lây lan thành dịch. Bệnh ghi nhận số mắc cao chủ yếu tại Úc và khu vực Đông Nam Á. Tại Việt Nam, ca bệnh đầu tiên được ghi nhận vào năm 1925 tại Thành phố Hồ Chí Minh sau đó xuất hiện rải rác ở một số địa phương và gần đây được ghi nhận gia tăng tại một số địa phương.

Bệnh có biểu hiện lâm sàng rất đa dạng, khó chẩn đoán và có thể tử vong nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, đặc biệt ở những người có bệnh nền như tiểu đường, bệnh gan, thận, phổi mạn tính, suy giảm miễn dịch...

Bệnh được điều trị bằng cách sử dụng các kháng sinh có nhạy cảm với các chủng B. pseudomallei và điều trị các triệu chứng, biến chứng kèm theo, đồng thời chăm sóc, điều dưỡng phục hồi sức khỏe cho người bệnh.

Hiện chưa có vắc xin phòng bệnh Whitmore. Các biện pháp phòng bệnh chủ yếu là đảm bảo vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, sử dụng bảo hộ lao động khi làm việc có tiếp xúc với đất, nước bị nhiễm khuẩn hoặc trong môi trường không đảm bảo vệ sinh, làm sạch hoàn toàn vết rách da, trầy xước hoặc bỏng bị nhiễm bẩn và thực hiện ăn chín uống chín…

Trong thời gian gần đây, tại các tỉnh Miền Trung sau các mưa lũ liên tiếp làm cho vệ sinh môi trường tại các vùng dân cư bị ô nhiễm là tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi, phát triển, nên có ghi nhận gia tăng các trường hợp mắc bệnh Whitmore và dự báo sẽ tiếp tục ghi nhận them các trường hợp mắc trong thời gian tới ở nhiều địa phương trong khu vực.

Để chủ động phòng bệnh Whitmore, Bộ Y tế khuyến cáo người dân cần thực hiện các biện pháp như sau:

-Đảm bảo vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay với xà phòng và nước sạch, đặc biệt là trước và sau khi chế biến thức ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi đi làm ruộng, trước khi ăn.

-Thực hiện ăn chín, uống nước đun sôi để nguội, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm; không giết mổ, ăn thịt động vật, gia súc, gia cầm bị ốm chết.

-Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với đất, nước bẩn, đặc biệt tại những nơi bị ô nhiễm nặng. Không tắm gội, bơi, ngụp lặn ở các ao, hồ, sông tại/gần nơi bị ô nhiễm.

Ngoài ra, cần sử dụng đồ bảo hộ lao động (giày, ủng, găng tay…) đối với những người thường xuyên việc ngoài trời, tiếp xúc với đất và nước bẩn. Khi có vết thương hở, vết loét hoặc vết bỏng cần tránh tiếp xúc với đất hoặc nước có khả năng bị ô nhiễm. Nếu bắt buộc phải tiếp xúc thì sử dụng băng chống thấm và cần được rửa sạch đảm bảo vệ sinh.

Những người có bệnh nền như tiểu đường, bệnh gan, thận, phổi mạn tính, suy giảm miễm dịch ... cần được chăm sóc, bảo vệ các tổn thương để ngăn ngừa nhiễm khuẩn. Khi nghi ngờ nhiễm bệnh cần đến cơ sở y tế để được tư vấn, khám phát hiện và điều trị kịp thời./.