Moon tước Mường Lò nắc moon tước 6 điệu xoè ty, tơợp đoọng ha 36 điều xoè miền Tây Bắc. Chô tước Mường Lò, bơơn lêy liêm pr’hay zâp g’lúh múa xoè nắc đoo râu bhui har, râu hơnh déh, yêm loom âng zâp ta’mooi.

8 giờ hi dưm t’ngay 29/9/2013, đợ ta’mooi chô tước Mường Lò nắc pa bhlâng c’jựch lêy bêl lêy apêê múa xoè ty xác lập kỉ lục Việt Nam. Nâu đoo nắc xoè ta bhrợ pậ bhlâng pa tơợ ahay tước đâu, chi ớh p’cắh 6 điệu xoè ty, lâng râu pấh bhrợ âng 2013 nghệ nhân, diễn viên, ta bhrợ ooy 45 phút. Ra’pặ ooy đội hình cách điệu hình pô ban, zâp nghệ nhân lâng diễn viên ting múa zâp điệu xoè ty: Khắm khen, nắc cr’đhơợng têy đh’rứah, Đổn hôn nắc bh’dzang lướt rạch, Phá xí nắc Bổ bốn, Nhôm khăn nắc Tung khăn, Khắm khăn mơi lải nắc ha dưr khăn đoọng ôộm búah, Ỏm lọm tốp mư nắc n’tạp têy lướt đhiêr. Nghệ nhân Lò Văn Biến, manứih lêy cha’mêết lâng bhrợ padưr zâp pr’múah xoè ty bhui har moon: “C’la cu bhui har bhlâng, lấh mơ nắc đhanuôr lâng nghệ nhân kr’bhâu manứih apêê pa bhlâng kiêng tu nắc acoon cóh, nắc múa âng apêê, apêê nắc lêy chắp”.

C’moo 2008, đhanuôr Thái cóh thị xã Nghĩa Lộ cung vêy mưy bh’nơơn pr’đươi bơơn ta công nhận kỉ lục Guinness Việt Nam, nắc đoo a’pướih a’vị 5 pr’hoọm pậ bhlâng lâng hi lêệng 1,3 tấn, bhứah 2,8 mét, cơợng 30cm. Đoọng vêy bơơn a’pướih avị đêệp nâu nắc lấh 200 pr’loọng đhanuôr manứih Thái ơy pay đươi 300 chõ avị đêệp, 200 ký zanươu đoọng pay t’váih pr’hoọm.

Ting cơnh j’niêng cr’bưn âng manứih Thái Mường Lò, a’pướih ch’na 5 pr’hoọm bơơn bhrợ t’váih pô ban, tu nâu đoo nắc râu pô chr’nắp liêm âng zr’lụ Tây Bắc. 5 pa lêếh pô nắc lâng 5 pr’hoọm  cung bhrợ p’căh đoọng ha âm dương Ngũ hành. Ooy a’vị đêệp nâu đhanuôr cóh đâu kiêng bhrợ p’cắh cr’noọ cr’niêng chắp kiêng, nhâm mâng lâng loom luônh chắp nhêr a’căn a’conh. P’căn Điêu Thị Siêng, cóh vel Đêu 2, chr’val Nghĩa An, thị xã Nghĩa Lộ đoọng năl: “A’vị đêệp 5 pr’hoọm bhrông, bhrộ, rơợc, t’viêng, bhoóc. Lâng a’vị đêệp 5 pr’hoọm, manứih Thái rơơm kiêng râu liêm crêê, k’bhộ ngăn ooy pr’ắt tr’mung....”

Lâng manứih Thái cóh Mường Lò, khèn bè nắc tr’coọ xa’nưl p’têết pazưm râu tr’kiêng, nắc đoo râu ma bhưy chr’nắp ooy pr’hát xa’nưl, nắc c’léh văn hoá tinh thần chr’nắp. Xa’nưl khèn cung nắc xa’nưl cóh loom luônh, nắc cr’noọ cr’niêng, râu tr’kiêng âng đhanuôr cóh đâu. Khèn bè bơơn bhrợ têng lâng 14 n’coo, pác bhrợ 2 bè, zâp bè 7 n’coo. A’lui khèn bhrợ lâng n’loong, mưy đắh a’cọ bhrợ t’boọng đoọng plong, mưy đắh nắc lêết pa liêm lâng h’rêng.

Lâng 5 cung, 1 quãng 8, khèn bè choom bhrợ p’cắh lứch zâp pr’hát pr’múa bêl ahay lâng xoọc đâu, lâng bhrợ đoọng nền ha zâp pr’hát dân vũ. Tu cơnh đâu, khèn bè ta luôn vêy đhị ắt liêm chr’nắp ooy pr’ắt tr’mung nghệ thuật âng manứih Thái lâng ooy zâp tiết mục sân khấu.

Đoọng hơnh déh khèn bè, đhị Tuần Văn hoá-Du lịch Mường Lò moót c’moo 2007, thị xã Nghĩa Lộ nắc ơy bhrợ padưr khèn bè pậ bhlâng cóh Việt Nam, dal 2 mét, bhứah 5 mét đoọng đợc p’cắh, xay moon tước ta mooi ch’ngai đăn lêy năl. Râu chr’nắp nắc khèn nâu cắh vêy c’léh bhrợ p’cắh lơi, nắc dzợ mưy khèn vêy công năng lalua, bơơn 5 nghệ nhân chi’ớh p’cắh mưy chu, hoà âm, bh’dzang ting cơnh nhịp xoè âng kr’bhâu nghệ nhân.

Ting cơnh a’ngắh Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Phó Chủ tịch UBND thị xã Nghĩa Lộ, bhiệc bhrợ padưr zâp kỷ lục liêm chr’nắp ooy cr’chăl hanua, cắh nặc mưy k’đhơợng glúh dzung ta mooi nắc dzợ chrooi pa’xoọng zư đợc zâp râu chr’nắp văn hoá ty ahay âng vel đông: “Azi kiêng padưr k’rơ bhiệc xay moon p’cắh đợ chr’nắp văn hoá âng vel đông, đợ c’rơ bh’rợ lâng liêm chr’nắp đắh du lịch đoọng t’pấh đông k’rong bhrợ đoọng bhrợ têng cơnh cr’noọ bh’rợ âng đơơng Mường Lò váih zr’lụ du lịch bha lâng âng tỉnh. Cơnh đêếc nắc cung g’lúh đoọng hơnh déh zấp apêê k’đhơợng zư zâp chr’nắp văn hoá ty đoọng zâp ngai ting tự hào, chắp kiêng vel đông, đh’ruáh pazưm k’rơ bhrợ padưr thị xã Nghĩa Lộ k’van liêm lấh mơ”./.

Mường Lò - miền đất của những kỷ lục độc đáo

                                                                Đinh Tuấn

Mường Lò, tỉnh Yên Bái là cánh đồng lòng chảo lớn thứ hai của vùng Tây Bắc. Miền đất được xem là quê hương của người Thái đen ấy, gần đây đã trở thành địa chỉ quen thuộc trong hành trình của các du khách yêu thích khám khá. Không chỉ có cảnh vật hữu tình, Mường Lò níu du khách còn bởi những kỉ lục độc đáo, riêng biệt.

Nói đến Mường Lò là nói đến 6 điệu xòe cổ, khởi nguồn cho 36 điệu xòe miền Tây Bắc. Đến với Mường Lò, được thưởng thức các màn xòe là niềm vui, sự háo hức của mỗi du khách.

20 giờ tối ngày 29/9/2013, những du khách đến Mường Lò đã vô cùng ngỡ ngàng khi được chứng kiến màn đại xòe cổ xác lập Kỷ lục Việt Nam. Đây là màn đại xòe lớn nhất từ trước tới nay, trình diễn 6 điệu xòe cổ, với sự tham gia của 2013 nghệ nhân, diễn viên, diễn ra trong thời gian 45 phút. Xếp theo đội hình cách điệu hình bông hoa ban, các nghệ nhân và diễn viên lần lượt biểu diễn các điệu xòe cổ: Khắm khen (tức Nắm tay nhau), Ðổn hôn (tức Bước tiến lùi), Phá xí (tức Bổ bốn), Nhôm khăn (tức Tung khăn), Khắm khăn mơi lảu (tức Nâng khăn mời rượu); Ỏm lọm tốp mư (tức Vỗ tay đi vòng tròn). Nghệ nhân Lò Văn Biến, người nghiên cứu và phục dựng các điệu xòe cổ phấn khởi nói:“Bản thân tôi rất vui mừng, đặc biệt bà con và nghệ nhân hàng nghìn người họ rất thích bởi đấy là dân tộc họ, là điệu múa của họ, họ phải trân trọng”.

Năm 2008, đồng bào Thái ở thị xã Nghĩa Lộ cũng có một sản phẩm được công nhận Kỷ lục Guinness Việt Nam, đó là Mâm xôi ngũ sắc lớn nhất với trọng lượng 1,3 tấn, rộng 2,8 mét, dày 30 cm. Để có được mâm xôi này, hơn 200 hộ đồng bào người Thái đã dùng 300 chõ xôi, 200 kg thảo dược để triết xuất lấy nước màu.

Theo quan niệm của người Thái Mường Lò, mâm xôi ngũ sắc được tạo hình thành bông hoa Ban, bởi đây là loài hoa biểu tượng của vùng Tây Bắc. 5 cánh hoa với 5 màu sắc cũng tượng trưng cho Âm dương Ngũ hành. Qua món xôi đặc biệt này, người dân nơi đây muốn thể hiện khát vọng yêu thương, tình yêu son sắt thuỷ chung và lòng kính yêu mẹ cha. Bà Điêu Thị Siêng, ở bản Đêu 2, xã Nghĩa An, thị xã Nghĩa Lộ cho biết:“Xôi ngũ sắc có 5 màu: đỏ, tím, vàng, xanh, trắng. Với món xôi ngũ sắc, người Thái mong muốn sự trọn vẹn, no đủ và đầm ấm, hạnh phúc trong cuộc sống...”

Đối với người Thái ở Mường Lò, khèn bè là nhạc cụ kết nối tình yêu; là linh hồn trong dân ca, dân vũ; là biểu tượng văn hóa tinh thần đặc sắc. Tiếng khèn cũng chính là tiếng lòng, là tâm tư, tình cảm của đồng bào nơi đây. Khèn bè được cấu tạo với 14 ống nứa, chia làm 2 bè, mỗi bè 7 ống. Bầu khèn làm bằng gỗ, một đầu khoét thủng để thổi, một đầu bịt kín bằng sáp ong đá.

Với 5 cung và 1 quãng 8, khèn bè có thể diễn tả được hầu hết các điệu dân ca, nhạc hiện đại và làm nền cho các điệu dân vũ. Bởi vậy, khèn bè luôn có vị trí xứng đáng trong đời sống nghệ thuật của người Thái và cả trong các tiết mục sân khấu.

Để tôn vinh cây khèn bè, tại Tuần Văn hóa - Du lịch Mường Lò năm 2017, thị xã Nghĩa Lộ đã dựng Cây khèn bè lớn nhất Việt Nam, cao 2m, chiều ngang 5m để trưng bày, giới thiệu đến du khách gần xa. Điều rất đặc biệt là chiếc khèn không phải là mô hình tượng trưng, mà là một chiếc khèn có công năng thật sự, được 5 nghệ nhân trình diễn cùng lúc; hòa âm, nâng bước nhịp xòe của hàng nghìn nghệ nhân.

Theo bà Hoàng Thị Hồng Hạnh, Phó Chủ tịch UBND thị xã Nghĩa Lộ, việc xây dựng các kỷ lục độc đáo trong thời gian qua, không chỉ níu chân du khách mà còn góp phần lưu giữ các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.“Chúng tôi muốn đẩy mạnh quảng bá những giá trị văn  hóa của địa phương, những thế mạng và tiềm năng du lịch để thu hút quan tâm đầu tư để thực hiện mục tiêu đưa Mường Lò thành vùng du lịch trọng điểm của tỉnh. Thế và cũng là dịp để tôn vinh các chủ thể nắm giữ các giá trị văn hóa truyền thống để mọi người thêm tự hào, yêu quê hương, cùng chung sức xây dựng thị xã Nghĩa Lộ thêm giàu đẹp”./.