Tợơ lấh 3 c’xêê bhrợ têng, Gươl âng ma nuýh Cơ Tu đhị vel A Ka, chr’val Thượng Quảng, chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế ơy ta bhrợ têng liêm xang. Gươl ta bhrợ têng cơnh pr’đhang chr’nắp liêm ty đanh âng ma nuýh Cơ Tu. Lâng pazêng đợ zên ta bhrợ têng nắc 320 ức đồng, cóh đếêc, Đại học Kyoto (Nhật Bản) zúp zooi 125 ức đồng, mơ dzợ nắc đhanuôr cóh vel chroi k’rong. Tợơ đâu nắc choom lêy rau c’năl lâng loom luônh chr’nắp liêm âng ma nuýh Cơ Tu cóh bh’rợ pa dưr Gươl nắc liêm ta níh bhlầng. T’coóh Hồ Văn Dót, trưởng vel Aka, chr’val Thượng Quảng, chr’hoong Nam Đông xay moon, đhanuôr năl ghít nâu đoo nắc đhị đoọng prá xay rau xa nay chr’nắp bhlầng âng vel bhươl; nắc đhị zư lêy, pa dưr apêê bhiệc bhan, chr’nắp văn hoá ty đanh laliêm pr’hay, pa tệêt lâng pr’ặt tr’mông đơơng chr’nắp ma bhuy, pa bhrợ ta têng lâng đoọng pa too pa choom rau liêm ta níh ơy vêy tợơ lang a hay đoọng ha lang acoon cha châu, pa căh chr’nắp liêm ty đanh âng ma nuýh Cơ Tu đoọng ha t’mooi tợơ ch’ngai đăn bơơn lêy năl.

T’coóh Hồ Văn Dót moon: “Bh’rợ pa liêm lâng k’đhợơng lêy Gươl, Ban k’đhợơng lêy âng vel lâng đhanuôr zêng vêy trách nhiệm k’đhợơng lêy, zư lêy. Ba bi cơnh ha dang u hư bấc nắc k’rong pazêng ma nuýh cóh vel, ha dợ u hư m’bứi nắc r’pặ bơr pêê cha nắc pa liêm bhr’lậ”.

Ảnh: Lê Minh

Chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế xoọc vêy 60 vel, bhươl, zr’lụ đhanuôr ặt vêy đong sinh hoạt cộng đồng, cóh đếêc Gươl bấc 50%. Tu pr’đợơ pleng k’tiếc căh liêm, pr’đươi bhrợ têng ting pr’hắt tu cơnh đếêc bấc bhlầng cóh đợ đếêc ơy bơơn k’rong bhrợ lâng bê tông, dzợ m’bứi vêy ta bhrợ cơnh Gươl ty đanh lang a hay. Lâng đhr’năng nắc đoo, chr’hoong Nam Đông ơy k’rong c’rơ, bhrợ pa dưr Gươl ty đanh. Bh’rợ pa dưr lưm bấc k’đháp k’ra, ha dợ  bh’rợ zư lêy nắc ting k’đháp k’ra lấh mơ. Bơr pêê vel đong căh ơy ting moọt bhrợ lalua ta níh, lâng c’năl zư lêy âng đhanuôr cung căh ơy pa dưr dal nắc bhrợ váih rau căh liêm tước Gươl, chr’nắp văn hoá âng apêê acoon cóh đhị đâu.

T’coóh Trần Đình Hằng, Phân viện Văn hoá-Nghệ thuật k’tiếc k’ruung Việt Nam đhị Huế đoọng năl: “Đọong bhrợ muy bệê Gươl nắc k’đháp zr’năh pa bhlầng. Pazêng rau a zi k’rang nắc pr’đợơ c’rơ, pr’đhang lâng pa dưr pr’dzoọng âng đoo cơnh ooy. Chr’nắp nắc cơnh đâu, a hêê ơy bhrợ têng liêm xang muy bệê Gươl cơnh đâu nắc bh’rợ ha y k’đháp pa bhlầng. Rau muy nắc dưr váih muy đhị pa tệêt lâng sinh hoạt văn hoá lalua ta níh âng đhanuôr cóh đâu. Lâng c’lâng bh’rợ xoọc đâu,  azi lêy, đhanuôr nắc apêê ma nuýh đươi dua lâng apêê nắc manuýh mặ bhrợ têng bh’rợ nắc đoo. Pa bhlầng cóh c’lâng pa dưr du lịch dịch vụ sinh thái, k’bhúh ma nuýh xoọc đâu. Ha dang cóh đhr’năng pa dưr xã hội lâng quy hoạch pa dưr du lịch âng chr’hoong Nam Đông ha dợ Gươl bơơn pa căh muy cơnh k’rong pazêng cơnh đếêc lâng năl pa dưr c’rơ nắc  acu lêy apêê bệê Gươl nắc dưr váih muy đhị pr’hay t’pấh t’mooi du lịch”.

Ảnh: www.thuathienhue.gov.vn

  Tợơ rau xay moon, k’đươi t’pấh, pazêng 110 pr’loọng đong đhanuôr cóh vel đong ơy pa zay ting bhrợ têng zên đăh ma nuýh bhrợ, pr’đươi pr’dua lâng ơy bhrợ pa dưr j’niêng cr’bưn zư lêy Gươl âng apêê ơy bhrợ têng. Phó Giáo sư, Tiến sỹ Hà Văn Hành, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Huế đoọng năl:“Bh’rợ pa tệêt bhlưa bơr trường cung cơnh chớih pay vel A Ka nắc lơi bấc c’rơ g’lếêh đoọng lêy cha mệêt apêê zr’lụ chr’hoong lâng chơih pay đhị bhrợ têng. Ha dợ rau chroi k’rong tước k’ra bhầu t’ngay công âng đhanuôr vel A Ka nắc pa căh rau rơơm kiêng âng apêê đoọng pa dưr Gươl nâu”.

        Gươl nắc zư lêy lâng pa dưr cớ, đoọng pazêng chr’nắp văn hoá truyền thống âng acoon cóh Cơ Tu nắc bơơn ta zư đớc đoọng ha pêê lang acoon cha châu cóh t’tun đâu năl, pa tệêt pa dưr. Cóh ha y, chr’hoong da ding k’coong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, nắc dưr váih đhị t’pấh bấc ơl t’mooi du lịch cóh k’tiếc k’ruung lâng đăh k’tiếc k’ruung lơơng. Ting đếêc, Gươl nắc đhị pa căh lâng đớc rau laliêm bhlầng cóh loom t’mooi./.

Nam Đông:

Khánh thành nhà Gươl truyền thống của người Cơ Tu

                                                                                                              CTV Tiến Dũng

Huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế vừa tổ chức khánh thành nhà Gươl truyền thống của người Cơ Tu tại thôn A Ka, xã Thượng Quảng. Đây là 1 trong số ít ngôi nhà Gươl ở huyện Nam Đông còn giữ nguyên bản truyền thống trước đây. Công trình này hoàn thành là niềm vui mừng của bà con Cơ Tu ở xã Thượng Long.

Sau hơn 3 tháng thi công,  ngôi nhà Gươl truyền thống của người đồng bào Cơ Tu tại thôn AKa, xã Thượng Quảng, huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế đã được hoàn thành. Ngôi nhà được phục dựng trên kiến trúc độc đáo, chất liệu và quy trình của nhà Gươl truyền thống cổ xưa của người Cơ Tu. Với tổng mức đầu tư gần 320 triệu đồng, trong đó Đại học Kyoto (Nhật Bản) hỗ trợ 125 triệu đồng, phần còn lại là bà con trong thôn đóng góp. Qua đây có thể thấy ý thức của người Cơ Tu trong việc phục dựng nhà Gươl truyền thống là rất cao. Ông Hồ Văn Dót Trưởng thôn A Ka, xã Thượng Quảng, huyện Nam Đông chia sẻ, bà con nhận thức được đây chính là nơi để bàn bạc chuyện hệ trọng trong thôn bản; Là nơi bảo tồn, phát huy các lễ hội, giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, gắn liền với đời sống tâm linh, tín ngưỡng, lao động sản xuất và để giáo dục truyền thống cho thế hệ con cháu, giới thiệu nét đẹp truyền thống của người Cơ Tu đến du khách gần xa. Ông Hồ Văn Dót nói: “Công tác bảo dưỡng và quản lý Gươl, Ban điều hành thôn và người dân đều có trách nhiệm quản lý, bảo vệ công trình. Ví dụ nếu hư hỏng nhiều thì huy động cả thôn, còn ít chỉ phân công vài người thôi”.

Huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế hiện có 60 thôn, bản, tổ dân phố có nhà sinh hoạt cộng đồng, trong đó nhà Gươl chiếm gần 50%. Do điều kiện khí hậu khắc nghiệt, vật liệu ngày càng khan hiếm nên phần lớn trong số đó đã được đầu tư bê tông hóa, chỉ còn ít nhà là còn nguyên bản. Trước thực tế đó, huyện Nam Đông đã huy động nguồn lực, tập trung phục dựng lại nhà Gươl truyền thống. Việc khôi phục đã khó khăn, nhưng công tác bảo quản lại càng khó khăn hơn. Một số địa phương chưa vào cuộc tích cực và ý thức quản lý, bảo quản của người dân chưa được phát huy đúng mức đã làm méo mó hình ảnh ngôi nhà Gươl truyền thống, nét đẹp văn hóa của các dân tộc thiểu số nơi đây.

Ông Trần Đình Hằng, Phân viện Văn hóa- Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam tại Huế cho hay. “Để làm một nhà Gươl rất là khó. Những điều mà chúng tôi lo lắng là sức sống, sức mạnh, vai trò và vị thế của nó như thế nào. Có nghĩa là khi chúng ta đã làm hoàn thành một nhà Gươl như thế này thì vấn đề sắp tới rất khó khăn. Thứ nhất thật sự phải trở thành một địa chỉ mà gắn bó với nhiều sinh hoạt văn hóa tinh thần người dân ở đây. Với xu hướng hiện nay, chúng tôi nghĩ rằng, chính người dân họ có nhu cầu và những việc đó họ hoàn toàn có thể làm được. Đặc biệt trong xu hướng phát triển du lịch dịch vụ sinh thái, tộc người như hiện nay. Nếu trong bối cảnh phát triển xã hội và quy hoạch phát triển du lịch của huyện Nam Đông mà Gươl được đặt trong một tổng thể chung như vậy và biết phát huy vai trò sức mạnh thì tôi nghĩ rằng các ngôi nhà Gươl sẽ trở thành một địa chỉ hấp dẫn với khách du lịch”.

Qua tuyên truyền, vận động, toàn bộ 110 hộ dân trên địa bàn thôn đã tích cực hưởng ứng cả về nhân lực, vật lực và đã xây dựng quy chế giữ gìn, bảo quản nhà Gươl do chính tay họ tự làm ra. Phó giáo sư, tiến sỹ Hà Văn Hành, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Huế cho biết: “Việc kết nối giữa hai trường cũng như lựa chọn tại địa bàn thôn A Ka đã tốn rất nhiều công sức để điều tra các vùng miền và lựa chọn địa điểm. Nhưng sự đóng góp gần nghìn ngày công của người dân thôn A Ka thể hiện mong muốn của họ phục dựng lại ngôi nhà sinh hoạt cộng đồng”.

Nhà Gươl cần tiếp tục khôi phục, gìn giữ và phát huy, để những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Cơ Tu sẽ lưu lại cho các thế hệ con cháu mai sau hiểu biết, kế thừa. Trong tương lai, huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, sẽ trở thành điểm đến thu hút đông đảo khách du lịch trong và ngoài nước. Theo đó, ngôi nhà Gươl sẽ là điểm nhấn để lại trong lòng du khách những ấn tượng đẹp, khó quên./.