Nắc ặt coh t’nooi pr’loọng đong đha rựt âng chr’val, pr’loọng đong pa căn Pơ Loong Bhoói ặt đhị  vel A Liêng, chr’val Tà Bhing, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam bơơn vel đong zup zooi đoọng m’ma keo. Ha dợ nắc cr’chăl a hay pleng lalấh p’răng xớơt, clung ruộng cr’đooh lứch nắc pr’loọng a đoo căh ơy choom choh bhrợ. Coh đếêc, ha rêê choh ha roo lâng a bhoo, a tuông cung lứch răng chệêt. Pa căn Pơ Loong Bhóoi xay moon, plen gp’răng puih đanh đươnh, đác âm cung căh  vêy hau moon tước đác tưới chr’noh chr’bệêt. Lêy đợ t’nơơm keo m’ma apêê zooi đoọng xọoc răng chệêt r’dợ, pa căn Pơ Loong Bhoói chợơ pa bhlầng. “Tợơ bấc c’xêê đâu đhị đâu căh vêy t’dzọot boo. Pleng p’răng xớơt, đhanuôr căh vêy đác đươi dua. Zr’nă pa  bhlầng. Chếêc lướt zập k’ruung tâm pay dzệêt đác. Tơơm chr’noh, bhươn tược lứch răng chệêt. Căh rau choom bhrợ, ơy đha rựt nắc ting đha rựt zr’năh lâh mơ.”

         Moon đớc đhr’năng pleng k’tiếc p’răng xơớt dzợ đanh đươnh, pr’loọng đong pa căn Bhlup Lan ặt đhị  vel Công Dồn, chr’val Zuôih, chr’hoong Nam Giang ơy pa ghit xăl bấc đhăm ha roo căh vêy đơơng chô bh’nơơn dal đoọng choh 50 t’nơơm prí lâng chr’noh chr’bệêt lơơng mặ zâng lâng cha noọng xớơt. Pa căn Lan đoọng năl, tơơm  prí a riết mặ zâng lâng cha noọng xớơt, buôn choh, bh’nơơn đơơng chô đal lâh ha roo ha rêê, đươi cơnh đếêc nắc tr’mông tr’meh bơơn tệêm ngăn lâh: “Prí ra riết apêê tước câl đhị đong tước 10.000 đồng muy pơơng. Ha dợ apêê prí n’lơơng nắc đhêêng 3000 tước 5000 đồng a năm muy pơơng. L’lăm a hay, bhrợ ha rêê zr’nắh a bhlâng, tơợ tal, róh choọt,… toọt c’moo vêy bơơn pa chô muy chu, công bấc c’moo cắh zấp cha. Ha dợ nâu câi, chóh prí buôn lấh, doó lấh tặ p’răng, prúh nh’nhúc nắc pa chô z’zăng bấc.”

T’cooh Nguyễn Đăng Chương, Trưởng Phòng Nông nghiệp lâng Pa dưr pa xớc vel bhươl chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, vel đong da ding ca coong Nam Giang ta luôn vaih p’răng puih, đhí Lào. ĐoỌng pa dưr bh’rợ tr’nêng, tệêm ngăn pr’ặt tr’mông đoọng ha đhanuôr, pazêng c’moo đăn đâu, vel đong ơy pa ghit xăl tơơm chr’noh liêm crêê cơnh lâng k’tiếc k’bunh lâng pr’đợơ pleng k’tiếc puih paih đhị zr’lụ da ding ca coong. Coh đếêc, t’bhlầng bhiệc xăl đhăm choh ha roo đơơng chô bh’nơơn ếp đoọng choh apêê tơơm cha p’lêê, bhơi rơ veh mặ zâng lâng cha noọng xớơt. Đh’rưah nắc xay bhrợ apêê cr’nọo bh’rợ, choh n’loong pay bha lầng ga mắc, choh tơơm za nươu coh gâm âng crâng đơơng chô bh’nơơn dal. T’cooh Nguyễn Đăng Chương đoọng năl cớ, coh c’xêê 6 chr’hoong nắc ơy tợơp xay bhrợ. Ting đếêc, vel đong k’rong choh lâh 2000ha ha roo m’ma ếp t’ngay, mặ zâng lâng cha noọng xớơt, đơơng chô bh’nơơn dal: “Coh đếêc, choh ha roo ếp t’ngay choh ting cr’chăl k’dua âng Sở Nông nghiệp lâng Pa dưr pa xớc vel bhươl âng tỉnh Quảng Nam nắc 340ha; choh m’ma ha roo ha rêê âng đhanuôr đh’rưah lâng choh a bhoo, a tuông zập rau nắc 1.700ha. Coh đhr’năng Thuỷ điện k’rong pay đác, căh zập đác đhị píc k’ruung nắc chr’hoonh ơy k’dua apêê vel đong nắc p’loon pa hooi pay đác tợơ apêê k’ruung tâm đoọng tưới chr’noh chr’bệêt. Ha dợ lâng apêê chr’val doó crêê tước Thuỷ điện nắc cơnh Tà Bhing, Tà Pơơ lâng apêê chr’val da ding ca coong coh tu k’ruung nắc đươi dua đác k’bớch. Chr’hoong ơy zup zooi đoọng m’ma a tuông zập rau, đơ bhlầng nắc a tuông cove đệ, m’ma a bhoo đệêp âng đhanuôr.”

Ngành Nông nghiệp chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam t’pâh đhanuôr nắc pa ghit lêy đhị bhiệc xăl tơơm chr’noh đoọng liêm crêê cơnh lâng đhr’năng âng pleng k’tiếc đhị zr’lụ da ding ca coong, đh’rưah đươi dua đác tưới k’bớch k’míah. Vêy cơnh đếêc nắc vêy choom g’đéch đhr’năng k’tiếc ta lơi đhị hân noo p’răng xớơt./.

Nam Giang

Chủ động chuyển đổi cây trồng

Vơ nich Oang

Nắng nóng gay gắt kéo dài trên diện rộng khiến cho tình trạng thiếu nước sinh hoạt và sản xuất ngày càng nghiêm trọng. Để hạn chế thiệt hại do nắng hạn gây ra, vụ hè thu năm nay, huyện miền núi Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đã chủ động chuyển đổi gần 2000ha đất sản xuất vùng khô hạn sang trồng các loại cây có khả năng chịu hạn cao, sinh trưởng tốt.

  Thuộc diện hộ nghèo trong xã, gia đình bà Pơ Loong Bhoói ở thôn A Liêng, xã Tà Bhing, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam được địa phương hỗ trợ cây keo giống để phát triển sản xuất. Thế nhưng, suốt mấy tháng nay, nắng nóng gay gắt, ruộng đồng nứt nẻ nên gia đình bà vẫn chưa trồng được. Trong khi đó, mấy sào lúa và bắp, đậu cũng úa khô vì nắng hạn. Bà Pơ Loong Bhoói than phiền, nắng nóng kéo dài, nước sinh hoạt còn không có, nói gì đến nước tưới. Nhìn số keo được hỗ trợ đang dần chết khô, bà Pơ Loong Bhooi tiếc đứt ruột: “Mấy tháng nay ở đây không có giọt mưa nào. Nắng hạn, bà con không có nước dùng, cực khổ lắm. Giếng đào cũng cạn kiệt, đi tìm khắp khe suối. Cây cối, vườn tược cháy khô hết. Chẳng trồng trọt hay làm được gì, đã nghèo nay nghèo thêm.”

Dự báo tình hình nắng nóng tiếp tục kéo dài, gia đình bà Bhlúp Lan, ở thôn Công Dồn, xã Zuốih, huyện miền núi Nam Giang đã chủ động chuyển đổi một số diện tích lúa rẫy kém hiệu quả sang trồng 50 gốc chuối tiêu và một số hoa màu chịu hạn. Bà Lan cho biết, cây chuối tiêu có khả năng chịu hạn, dễ trồng, lại cho thu nhập cao hơn lúa rẫy, nên cuộc sống ổn định: “Chuối tiêu thương lái đến mua tại vườn một nải tới 10.000 đồng. Còn các loại chuối khác chỉ có 3000 đến 5000 đồng một nải thôi. Trước đây, làm rẫy khổ lắm, nhiều công đoạn từ phát, đốt, dọn, tỉa... cả năm mới được thu hoạch một lần, không đủ ăn. Con bây giờ, trồng chuối khỏe hơn nhiều, ít phải giang nắng mà cho thu nhập tương đối cao, cao gấp nhiều lần trồng lúa rẫy.”

Ông Nguyễn Đăng Chương, Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, địa bàn miền núi Nam Giang thường xuyên bị ảnh hưởng bởi nắng nóng, gió Lào. Để phát triển sản xuất, ổn định cuộc sống cho người dân, những năm gần đây, địa phương chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với thổ nhưỡng và điều kiện thời tiết nắng nóng ở vùng cao. Trong đó, đẩy mạnh việc chuyển đổi diện tích lúa rẫy kém hiệu quả sang trồng các loại cây ăn quả, hoa màu có khả năng chịu hạn. Đồng thời  triển khai các mô hình, trồng cây gỗ lớn, trồng cây dược liệu dưới tán rừng cho hiệu quả kinh tế cao. Ông Nguyễn Đăng Chương cho biết thêm, trong tháng 6 huyện đã bắt đầu triển khai lịch thời vụ. Theo đó, địa phương tập trung trồng hơn 2000 héc ta giống lúa ngắn ngày, chịu hạn, cho năng suất cao: “Trong đó, trồng lúa nước ngắn ngày gieo theo thời vụ Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôntỉnh Quảng Nam là 340ha; thuần giống lúa rẫy của địa phương xen canh với bắp và cây họ đậu là 1.700ha.Trong trường hợp Thuỷ điện tích nước gây thiếu nước ở hạ nguồn thì huyện đã chỉ đạo địa phương khẩn trương, củng cố các hệ thống nước ở các khe suối dọc tuyến đường Hồ Chí Minh. Còn đối với các xã không chịu ảnh hưởng của vùng đệm thuỷ điện như Tà Bhing, Tà Pơơ và các xã vùng cao nằm trên thượng nguồn sử dụng nước tiết kiệm. Huyện đã hỗ trợ các loại giống đậu, chủ yếu là đậu cove lùn, giống bắp nếp giống của địa phương.”

Ngành nông nghiệp huyện Nam  Giang, tỉnh Quảng Nam khuyến cáo bà con nông dân cân nhắc việc chuyển đổi cây trồng phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu vùng cao, đồng thời sử dụng nước tưới tiết kiệm.Có như vậy, mới tránh được tình trạng đất bỏ hoang vào mùa nắng hạn./.