Lâh 2 tuần tợơ lâh tuh bhlong t’ngay 28/10, bấc vel đong zr’lụ da ding ca coong Nam Giang nâu kêi dzợ la bhri la bhrươm. Bấc pr’loọng tơơi đhâc căh ơy chô ooy đong đay tu đong xang, cr’van cr’bhộ lưch tuh t’coọng p’loong. A moó Alăng Đước ặt đhị vel Bến Giằng, chr’val Cà Dy, chr’hoong Nam Giang l’ngoop lêy cr’van âng đay pa zay bhrợ têng, k’rong đớc nắc mơ c’moo nâu kêi dưr bil lưch. A moÓ Đước truih, pr’loọng a moó nắc pr’loọng đha rựt âng chr’val tợơ k’zệt c’moo đâu. Bơr díc điêl pa zay bhrợ têng cha đoọng z’lâh đha rựt. Tơợ bấc c’moo đâu, pr’loọng a moó tợơ pr’loọng đha rựt bhlầng ơy ha dưr lâh nắc đăn đha rựt. Vêy pr’đợơ tợơ đếêc nắc dic điêl a moó vặ zên tợơ ngân hàng Chính sách xã hội k’rong băn bh’năn choh chr’noh lâng pa câl hàng tạp hoá. Tợơ nắc mơ c’moo pa zay bhrợ têng cha, díc điêl a moó ơy choh bhrợ đong ặt liêm mâng, chr’năp mơ 400 ức đồng. C’moo 2020 nâu, pr’loọng a moó bơơn z’lâh đha rựt. Căh ơy loon hơnh deh nắc bơr pêê g’luh boo đhí tuh bhlong t’mêê đâu t’păr, p’loong lưch. A moÓ Đước pa ngọop, căh dzợ đong đoọng chô, cr’van cr’bhộ bil lưch ặ, 2 p’nong ca coon xoọc ruh cha ruh học, díc điêl a moó nâu kêi căh dzợ p’niên, c’rơ, coh cr’chăl ha y nắc pr’loọng đong căh năl ma mông cơnh ooy: “Tợơ a hay a cu căh bool lêy tuh ga mắc mơ đâu. Bêl đếêc cu lêy crêê cơnh apêê moon nắc t’ngay mr’nghi. Bêl đếêc zp ngai zêng k’pân g’hớt, p’loon xó mứt a chắc đay. A zi căh loon pay đơơng rau rị. Lâh tuh tr’mông âng zi zr’năh pa bhlầng. Lalăm a hay đhơ ha ul đha rựt cung vêy rau cha, vêy rau xập k’rang đoọng ha pêê ca coon. Ha dợ nâu kêi nắc đha rựt đha răh-zr’năh k’đhap lâh mơ.”

Tất cả đồ đạc đã bị lũ cuốn trôi 

Tr’mông tr’meh mr’cơnh lâng pr’loọng đong a moó A lăng Đước, tợơ lâh tuh pr’loong đong A lăng Dới cung căh dzợ vêy đong ặt đoọng chô. T’cooh Dới đoọng năl, lâh 2 tuần nâu, 5 cha nắc coh pr’loọng đong t’cooh ặt g’nưm tợơ đhanuôr vel bhươl lâng apêê liêm loom ting zup zooi. Rau t’cooh Dới k’rang bhlầng nắc đhị ặt ma mông xoọc đâu căh dzợ tệêm ngăn, tu coh loom nắc bôl da ding ca coong, đăh họong nắc k’ruung đác, đhr’năng hr’lang hr’kâh ta luôn bhrợ cr’pân tước pr’loọng đong: “Lâh đhí a muốt nắc đác tuh chô pr’hợơc, pleng k’năm a zi nắc căh loon bhrợ rau rị. T’rị coh c’riing cung căh loon pa tang xó, pa zay xó a chắc đay năm. Cơnh lâng đhr’năng boo tuh, hr’lang cơnh xoọc đâu, a zi căh choom tệêm loom. Đhanuôr rơơm chính quyền choom ra pặ đhị ặt t’mêê đoọng đhanuôr tệêm ngăn ặt ma mông.”

Chr’val Cà Dy nắc muy coh bơr vel đong âng chr’hoong Nam Giang bil bal ngân bhlầng coh g’luh tuh 28/10 t’mêê đâu. Prang chr’val vêy 4 vel lâng 8 k’bhuh đhanuôr, 945 pr’loọng đơ bhlầng nắc đhanuôr Cơ Tu. Cà Dy cung nắc chr’val vêy đợ pr’loọng đha rựt bấc bhlầng âng chr’hoong Nam Giang pay k’nặ 59%. T’cooh Ka Phu Kiên, Phó Chủ tịch UBND chr’val Cà Dy, chr’hoong Nam Giang đoọng năl, g’luh tuh nâu ta bil lưch đợ c’rơ g’lếêh pa zay bhrợ têng đoọng pa xiêr đha rựt âng chính quyền chr’val lâng đhanuôr. T’cooh Kiên k’rang, đợ pr’loọng đong đha rựt âng chr’val coh c’moo 2020 lêy cung bấc lâh apêê c’moo lalăm: “Chr’val Cà Dy vêy đợ apêê đha rựt bấc bhlầng. C’moo 2019, chr’hoong nắc lêy zup zooi đoọng ha 86 pr’loọng z’lâh đha rựt. Chr’val t’pâh đươi dua, pa zưm apêê zên zup zooi, k’rong zooi 86 pr’loọng nâu, tu cơnh đếêc bhiệc z’lâh đha rựt lâng apêê pr’loọng đong nâu dal bhlầng. Ha dợ, pleng căh liêm ta luôn dưr vaih, tợơ pr’luh a’ọc Châu Phi, 2 g’luh pr’luh Covid-19 xang nắc tước đhí a muốt sô 9 lâng thuỷ điện pa hooi đác tuh bhrợ ha đhr’năng đha rựt xớ đhị vel đong dưr bấc lâh mơ.”

Ting cơnh dáp lêy ang chr’hoong Nam Giang, rau crêê tước âng đhí a muốt sô 9 đh’rưah lâng thuỷ điện Đăk My 4 p’hooi đác tuh lâng đợ đác pa hooi bấc pa bhlầng, bhrợ vaih nong tuh, bil bal ngân bhlầng cơnh lâng đhanuôr ặt ma mong truih k’ruung âng chr’val Cà Dy lâng zr’lụ ếp âng thị trấn Thạnh Mỹ. Coh đếêc, chr’val Cà Dy zâng lâng đhr’năng ngân pa  bhlầng lâng 5ha tơơm n’loong, bhơi rơ veh nong lịt zêng, k’ha riêng bh’năn băn âng đhanuôr lâh tuh t’cọong p’loong… T’cooh A Vô Tô Phương, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Giang đoọng năl: “Đọong bhrợ têng, bhlêh lơi đhr’năng k’đhap zr’năh nâu, azi nắc tước lưm ta mooh, zup zooi đhanuôr bhlêh lơi zr’năh k’đhap xoọc tr’nợơp. A zi cung k’đươi moon apêê cơ quan chức năng zup zooi đhanuôr đâh pa dưr, choh bhrợ cớ đong ặt, tệêm ngăn pr’ặt tr’mông. Bấc c’moo hay, vel đong cung ơy pa đhấc đhanuôr xó tợơ zr’lụ hr’lang chô ặt đhị tệêm ngăn lâh mơ. Ha dợ cơnh lâng đhr’năng pleng k’tiếc tr’xăl pâm bhroọt cơnh c’moo 2020 nâu, a zi nắc lêy pa liêm, bhr’lậ cớ đoọng đhanuôr chô ặt đhị tệêm ngăn, pa xiêr đhr’năng bil bal, rau căh pr’đoọng dưr vaih.”/.

Lũ đã cuốn trôi ngôi nhà của người dân thôn Bến Giằng 

Nam Giang: Sau mưa lũ tỷ lệ hộ tái nghèo tăng nhanh

                                                     K.Cương – A viết Sĩ

Tình trạng sạt lở, bão lũ do thiên tai cộng với thủy điện Đak Mi 4 xả lũ lưu lượng lớn đã gây thiệt hại nặng nề cho người dân vùng trũng, thấp ở xã Cà Dy và thị trấn Thạnh Mỹ. Đến nay, nhiều người vẫn chưa thể trở về nơi ở cũ vì ngôi nhà và toàn bộ tài sản của họ đã bị nước lũ cuốn trôi. Câu chuyện thoát nghèo rồi tái nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số huyện Nam Giang lại tiếp diễn như một vòng tròn luẩn quẩn.  

Hơn 2 tuần sau trận lũ ngày 28/10, nhiều thôn bản vùng cao Nam Giang vẫn tiêu điều, xơ xác. Nhiều hộ gia đình đi sơ tán hiện vẫn chưa thể trở về nhà do nhà cửa, tài sản đã bị lũ dữ cuốn trôi. Chị A Lăng Đước ở thôn Bến Giằng, xã Cà Dy, huyện Nam Giang bần thần nhìn tài sản dành dụm của gia đình bao năm nay bỗng chốc quay lại con số không. Chị Đước kể, gia đình chị thuộc hộ nghèo gần chục năm nay. Hai vợ chồng nỗ lực phát triển kinh tế để thoát nghèo. Sau vài năm, gia đình chị từ hộ nghèo vươn lên cận nghèo. “Thừa thắng xông lên”, vợ chồng chị mạnh dạn vay vốn ngân hàng Chính sách Xã hội đầu tư chăn nuôi, trồng trọt và mở quầy bán tạp hóa. Sau thời gian làm lụng vất vả, vợ chồng chị cất được ngôi nhà khang trang, trị giá khoảng 400 triệu đồng. Năm 2020 này, gia đình chị thoát nghèo. Chưa kịp mừng thì mấy đợt bão lũ vừa qua đã cuốn bay tất cả. Chị Đước ngậm ngùi, nhà không còn để về, tài sản mất hết, 2 con đang tuổi ăn học, vợ chồng chị đã có tuổi, thời gian tới cuộc sống gia đình chị không biết sẽ ra sao: “Chưa bao giờ tôi thấy trận lũ lụt nào lớn như vậy. Lúc đó tôi cảm thấy đúng như người ta nói là ngày tận thế ấy. Khung cảnh lúc đó rất hỗn loạn, mọi người nháo nhác chạy thoát thân. Chúng tôi chả kịp lấy cái chi hết. Sau lũ cuộc sống lâm vào cảnh khó khăn cùng cực. Lúc trước dù có nghèo đói mấy cũng có cái ăn, cái mặc để lo cho con. Nhưng bây giờ thì còn khó khăn gấp mấy lần lúc trước.”

Cùng cảnh ngộ như gia đình chị A Lăng Đước, sau lũ gia đình ông A Lăng Dới cũng chẳng còn nhà để về. Ông Dới cho hay, hơn 2 tuần nay, 5 người trong gia đình ông sống nhờ vào sự giúp đỡ của bà con thôn xóm và các đoàn từ thiện. Điều ông Dới lo sợ nhất là nơi ở hiện tại không còn an toàn, bởi phía trước là đồi núi, phía sau là sông, nguy cơ sạt lở luôn đe dọa tính mạng của cả gia đình: “ tôi không kịp làm cái gì cả. Con trâu ngoài ngõ cũng không kịp dắt đi, chỉ cố gắng chạy thoát thân. Trước tình hình mưa lũ, sạt lở như hiện nay, chúng tôi không an tâm được. Dân làng rất mong chính quyền có thể sắp xếp chổ ở mới để người dân an tâm sinh sống.”

Gia đình chị A Lăng Đước  tạm thời ở nhờ nhà bà con

Xã Cà Dy là một trong hai địa phương của huyện Nam Giang bị thiệt hại nặng nề nhất trong trận lũ 28/10 vừa qua. Toàn xã có 4 thôn với 8 cụm dân cư, 945 hộ chủ yếu là đồng bào Cơ Tu. Cà Dy cũng là xã có tỷ lệ hộ nghèo cao nhất huyện Nam Giang chiếm gần 59%. Ông Ka Phu Kiên, Phó Chủ tịch UBND xã Cà Dy, huyện Nam Giang cho biết, trận lũ này đã xóa hết mọi nỗ lực giảm nghèo của chính quyền xã và người dân. Ông Kiên lo ngại, tỷ lệ hộ nghèo của xã trong năm 2020 có thể cao hơn nhiều năm trước: “Xã Cà Dy cso tỷ lệ nghèo rất cao. Năm 2019, huyện giao chỉ tiêu phải hỗ trợ cho 86 hộ thoát nghèo. Xã đã vận dụng, linh động lồng ghép các nguồn vốn hỗ trợ, tập trung giúp đỡ cho 86 hộ này, nên việc thoát nghèo  với các hộ này là rất cao. Nhưng thiên tai liên tiếp xảy ra, từ dịch tả lợn châu Phi, 2 đợt dịch Covid-19 rồi đến bão số 9 và thủy điện xã lũ khiến cho vấn đề tái nghèo trên địa bàn là rất cao.” 

Theo thống kê sơ bộ của huyện Nam Giang, ảnh hưởng của bão số 9 cùng với thủy điện Đak Mi 4 xả lũ với lưu lượng lớn đã gây ngập lụt, thiệt hại nặng nề cho người dân sống ven sông thuộc xã Cà Dy và vùng trũng thấp của thị trấn Thạnh Mỹ. Trong đó, xã Cà Dy chịu thiệt hại nặng nề nhất với 5 ngôi nhà bị lũ cuốn trôi hoàn toàn, 230 nhà bị ngập lụt và tốc mái, hàng trăm héc ta cây cối, hoa màu bị ngập úng, hàng trăm gia súc, gia cầm của người dân bị cuốn trôi… Ông A Vô Tô Phương, Phó Chủ tịch UBND huyện Nam Giang cho biết: “Để giải quyết khó khăn, sau lũ chúng tôi đã đến thăm hỏi, động viên, hỗ trợ cho bà con giải quyết những khó khăn ban đầu. Chúng tôi cũng chỉ đạo cho các cơ quan chức năng hỗ trợ cho người dân sớm dựng lại nhà cửa, ổn định cuộc sống. Nhiều năm qua, địa phương cũng đã di dời người dân vùng sạt lở đến nơi ở tốt hơn. Nhưng trước diễn biến thiên tai bất thường như năm 2020 này, chúng tôi phải điều chỉnh lại, rà soát tất cả những thôn có nguy cơ sạt lở để về nơi ở mới an toàn, giảm thiểu được rủi ro thiên tai không đáng có.”/.