Đhị Việt Nam, n’đhơ tươc đâu a hêê căh âi vêy luật ooy tự do bhrợ t’vaih c’bhuh n’đhang coh Điều 25 âng Hiến pháp k’tiêc k’ruung hêê xră pa gluh c’moo 2013 âi moon ghit: “Đha nuôr vêy quyền tự do prá xay, tự do báo chí, bơơn đươi dua xa nay, bha bhụ cha chung, bhrợ t’vaih c’bhuh, biểu tình. Bh’rợ xơợng bhrợ apêê quyền n’nâu âng pháp luật quy định.”

Lêy muy cơnh la lua, a hêê choom bơơn lêy, tự do bha bhụ cha chung prá xay, bhrợ t’vaih c’bhuh năc muy coh bấc quyền chr’năp âng acoon ma nưih, bơơn quy định liêm ghit coh Hiến pháp c’moo 2014. Râu đêêc âi đoọng lêy Đảng, Quốc hội lâng Chính phủ ta luôn lêy chăp lâng k’đhơợng nhâm zâp ngai đha nuôr zêng choom xơợng bhrợ zâp prang quyền âng đay.

K’đhơợng nhâm quyền tự do bha bhụ cha chung, tự do bhrợ t’vaih c’bhuh dzợ bơơn xơợng bhrợ ma mơ mr’cưnh coh pa zêng đha nuôr acoon coh.

Đhị Sơn La, vêy lâh 70% đha nuôr năc ma nưih acoon coh, bh’rợ tự do bha bhụ cha chung prá xay lâng bhrợ t’vaih c’bhuh bâc c’moo ha nua bơơn moon ghit năc k’đhơợng nhâm. Râu đâu pa căh coh bh’rợ đhị vel đong vêy k’zêt c’bhuh bơơn bhrợ t’vaih cơnh Hội mr’đoo vel đong Thái Bình; C’bhuh mr’đoo vel đong Hưng Yên; c’bhuh 1999 căh câ apêê c’bhuh bơơn bhrợ têng liêm ta nih, vêy điều lệ cơnh C’bhuh tình nguyện lâng chuyên gia quân sự Việt Nam đhị Lào tỉnh Sơn La….

Pa bhlâng năc, đhị râu cr’đơơng âng cách mạng công nghệ g’luh 4, k’ha riêng c’bhuh bơơn đha nuôr bhrợ t’vaih mơ mă coh apêê mạng xã hội cơnh zalo, facebook, yotuber đoọng t’đang t’pâh apêê ngai ting pâh ooy c’bhuh cơnh lâng cr’noọ cr’niêng liêm ghit. Apêê c’bhuh n’nâu vêy choom dzooc tươc k’zêt r’bhâu cha năc ting pâh cơnh C’bhuh ma nưih Thái Sơn La coh Hà Nội, C’bhuh ma nưih Dao p’têêt pa zum tơợ râu liêm pr’hay âng đay…

Lêy ooy quyền âng ma nưih acoon coh đhị tự do bhrợ t’vaih c’bhuh, ting t’cooh Hà Văn Quý, ma nưih Thái coh vel Hoa, chr’val Tân Lập, chr’hoong Mộc Châu, tỉnh Sơn La, moon ghit: A đoo doó bơơn lêy n’đhơ đhơ râu căh liêm choom n’đoo n’đăh bhrợ t’vaih c’bhuh ha dang apêê c’bhuh bơơn bhrợ t’vaih crêê lâng hiến pháp, pháp luật Việt Nam. T’cooh Quý công moon pa ghit, c’la đoo năc ma nưih Thái moon la lay, c’bhuh đha nuôr acoon coh moon pa zum năc ăt ma mông coh apêê vel, bhươl, c’la apêê vel bhươl n’năc đăn cơnh năc muy c’bhuh âi, tơợ a hay công bơơn nhà nước zư lêy lâng k’đhơợng nhâm apêê quyền acoon ma nưih, quyền đha nuôr. T’cooh Quý moon:“Cơnh lâng ma nưih Thái đhị cu ăt năc a nhi kiêng bhrợ t’vaih c’bhuh năc công doó ngai moon cang râu, kiêng bhrợ năc bhrợ năc muy oó bhrợ lêt pháp luật. Công doó âi vêy ngai apêê đoo bhrợ t’vaih c’bhuh năc chính quyền tươc moon toom. Năc muy a nhi bhrợ t’vaih c’bhuh n’hâu công choom ghit liêm, vêy c’lâng xa nay lâng doó bhrợ lêt pháp luật năc choom.”

Cơnh lâng quyền bha bhụ cha chung prá xay âng đha nuôr acoon coh, choom pay ba bi tơợ bh’rợ âng t’cooh Sồng A Tủa, ma nưih Mông coh vel Pha Luông, chr’val Chiềng Sơn, chr’hoong Mộc Châu, tỉnh Sơn La. T’cooh Tủa moon ghit, c’la đoo doó bơơn lêy râu  moon cang n’hâu tơợ chính quyền vel đong ha dang đha nuôr vel ma bhrợ cha chung prá xay.  Vel Pah Luông cơnh lang 88 pr’loọng, lâh 550 cha năc cơnh lâng 2 tô c’bhuh apêê đoo năc tô Sồng lâng Giàng. Zâp ngai coh tô c’bhuh năc choom bha bhụ cha chung prá xay. T’cooh Sồng A Tủa đoọng năl:“Vêy bơh, tô c’bhuh cu 1 c’xêê, 2 c’xêê ăt cha chung prá xay muy chu. Ăt prá xa xay năc a đay ma prá xa xay, vêy râu zr’năh k’đhap năc prá xay mơ mă. A cu bhrợ têng tô c’bhuh năc kiêng bha bhụ prá xay mơ mă. Zâp bêl kiêng prá xay năc t’đang zâp ngai coh tô gộ, muy pr’loọng muy bơr cha năc tươc. Râu đêêc năc râu tự do âng đay, kiêng ăt bhrợ, prá xay t’ngay n’đoo năc bhrợ.”

Đhị apêê râu prá xay t’mêê năc ki âng t’cooh Sồng A Tủa a hêê choom bơơn lêy ghit muy râu, apêê c’bhuh coh apêê vel bhươl ma nưih acoon coh ta luôn vaih lâng bơơn prá xay mă mơ. Apêê đoo doó vêy chính quyền moon cang căh đoọng. t’cooh Tủa dzợ xay moon, a đoo ta luôn ting pa prá đhị apêê g’luh họp âng chr’val, chr’hoong bhrợ têng. C’la t’cooh Tủa căh năl chữ, tu cơnh đêêc đợ bha ar xră đơc l’lăm đoọng ha ngai pa prá năc căh vêy pr’đươi râu rí tươc râu prá xay âng t’cooh Tủa. Cơnh đêêc a đoo moon n’hâu, pa chăp n’hâu zêng căh vêy ngai pa choom đoọng l’lăm. Cơnh đêêc, quyền tự do xay moon đhị apêê g’luh pr’hop âng t’cooh Tủa ta luôn bơơn k’đhơợng nhâm.

Nhà nước hêê n’đhơ căh xră pa gluh Luật ooy tự do bha bhụ cha chung, bhrợ t’vaih c’bhuh n’đhang coh hệ thống chính trị âng Việt Nam xooc vêy apêê tổ chức cơnh: Mặt trận Tổ quốc, vêy Hội đồng nhân dân, vêy chính quyền vel đong lâng Luật khiếu nai, Luật tố cáo. Nâu đoo năc pr’đơợ chr’năp đoọng đha nuôr choom pa căh cr’noọ cr’niêng liêm crêê la lua âng đay; xay truih đợ xa nay căh liêm crêê, môp loom âng đha nuôr coh xã hội, dh’rưah lâng năc đhị xa nay xay moon chr’năp đoọng đha nuôr ting pâh chroi đoọng boop p’rá bhrợ pa liêm pa crêê k’tiêc k’ruung.

Đhị bơr p’rá âng ma nưih acoon coh coh Sơn La đoọng lêy, zâp ngai zêng choom bhrợ t’vaih c’bhuh năc doó vêy chính quyền vel đong cha groong. N’đhơ cơnh đêêc, a hêê ma mông coh đhr’nong đong za zum năc Hiến pháp, pháp luật nhà nước. Tu cơnh đêêc, n’đhơ bhrợ t’vaih c’bhuh n’hâu năc dợ ma nưih ting pâh c’bhuh công choom ma mông lâng bhrợ bhiêc ting hiến pháp, pháp luật Việt Nam.

Đhị Dự thảo Báo cáo xơợng bhrợ công ước quốc tế n’đăh t’bil lơi zâp bh’rợ k’đị ma nưih âng nhà nước hêê moon ghit, Dự án Luật ooy c’bhuh xooc bơơn bhrợ pa dưr lâng bơơn  prá xay bhưah đoọng k’đhơợng nhâm, bhrợ t’vaih pr’đơợ liêm buôn ha đha nuôr xơợng bhrợ quyền bhrợ t’vaih c’bhuh ting quy định âng Hiến pháp lâng bhrợ crêê cơnh cr’noọ xa nay âng cr’chăl ăt bhrợ dh’rưah lâng bha lang k’tiêc đhộ bhưah.

Xooc đâu, đhị Việt Nam, apêê c’bhuh pa dưrr bâc cơnh cơnh lâng bh’rợ bhưah lâng la lay râu . Pa đhang moon năc C’bhuh Liên hiệp Pân đil Việt Nam ( k’noọ 17 ưc cha năc ting pâh- c’moo 2017), Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam ( 6,4 ưc cha năc – 2017), C’bhuh đha nuôr bhrợ ha rêê đhuôch ( k’noọ 10 ưc cha năc – c’moo 2018)…./.

VỀ QUYỀN TỰ DO HỘI HỌP, LẬP HỘI

                           Hoàng Thái/VOV4

Điều 21 và 22 Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị nêu về quyền tự do hội họp và lập hội. Trong đó khẳng định Quyền hội họp hoà bình phải được công nhận. Việc thực hiện quyền này không bị hạn chế, trừ những hạn chế do pháp luật quy định và là cần thiết trong một xã hội dân chủ, vì lợi ích an ninh quốc gia, an toàn và trật tự công cộng, và để bảo vệ sức khỏe và đạo đức xã hội hoặc bảo vệ quyền và tự do của những người khác. Ngoài ra, mọi người có quyền tự do lập hội với những người khác, kể cả quyền lập và gia nhập các công đoàn để bảo vệ lợi ích của mình.

Tại Việt Nam, mặc dù đến nay chúng ta chưa có luật về tự do lập hội nhưng trong Điều 25 của Hiến pháp nước ta ban hành năm 2013 đã khẳng định: “Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình. Việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định.”

Nhìn nhận một cách khách quan, chúng ta có thể thấy rằng, tự do hội họp, lập hội là một trong những quyền cơ bản của công dân, được quy định cụ thể trong Hiến pháp 2013. Điều đó đã cho thấy Đảng, Quốc hội và Chính phủ luôn tôn trọng và đảm bảo cho mọi người dân đều có thể thực hiện đầy đủ quyền của mình.

Đảm bảo quyền tự do hội họp, tự do lập hội còn được thực thi công bằng ở cả cộng đồng các dân tộc thiểu số.

Tại Sơn La, có trên 70% dân số là đồng bào DTTS, việc tự do hội họp và lập hội những năm qua được khẳng định là đảm bảo. Điều này thể hiện ở việc trên địa bàn có hàng chục hội được lập như Hội đồng hương Thái Bình; Hội đồng hương Hưng Yên; Hội đồng ngũ 1999 hoặc những hội được tổ chức bài bản, có điều lệ như Hội Quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam tại Lào tỉnh Sơn La.v.v.

Đặc biệt, dưới tác động của cuộc cách mạng công nghệ lần thứ 4 (Cuộc cách mạng 4.0), hàng trăm hội, nhóm được người dân thoải mái lập ra trên các nền tảng mạng xã hội như zalo, facebook, yotuber để kêu gọi các thành viên tham gia vào hội với những mục tiêu cụ thể. Những hội nhóm này có thể lên đến hàng chục nghìn thành viên như Hội người Thái Sơn La ở Hà Nội, Hội người Dao gắn kết từ bản sắc...

Nhìn nhận về quyền của người DTTS trong tự do lập hội, theo ông Hà Văn Quý, người Thái ở bản Hoa, xã Tân Lập, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La, khẳng định: Ông không, nhận thấy bất kỳ sự bất tiện nào về việc lập hội nhóm nếu các hội được lập ra đúng với hiến pháp, pháp luật Việt Nam. Ông Quý cũng phân tích, bản thân người Thái nói riêng, cộng đồng các DTTS nói chung thường sinh sống trong các làng bản, chòm xóm, tự thân các làng bản đó gần như đã là một hội nhóm rồi, bao đời nay vẫn được nhà nước bảo hộ và được bảo đảm các quyền công dân, quyền con người. Ông Quý nói: “Với người Thái chỗ tôi ở thì anh muốn thành lập hội thì cũng chẳng ai cấm cản đâu, lập thì cứ lập nhưng đừng vi phạm pháp luật. Cũng chưa có trường hợp nào mà người ta thành lập hội mà chính quyền lại đi cấm bao giờ đâu. Miễn là anh thành lập hội gì cũng phải rõ ràng, có điều lệ và không vi phạm pháp luật là được.” 

Đối với quyền hội họp của người dân tộc thiểu số, có thể lấy ví dụ từ câu chuyện của ông Sồng A Tủa-Người Mông ở bản Pha Luông, xã Chiềng Sơn, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Ông Tủa khẳng định, bản thân ông không nhận thấy bất kỳ sự cản trở nào từ chính quyền địa phương nếu dân bản tự tổ chức hội họp. Bản Pha Luông với 88 hộ, trên 550 khẩu với 2 dòng họ chính là họ Sồng, và họ Giàng. Tất cả thành viên của dòng họ được thoải mái tụ họp, phát biểu. Ông Sồng A Tủa cho biết: “Có mà, dòng họ mình 1 tháng, 2 tháng sinh hoạt một lần mà. Sinh hoạt thì mình tự sinh hoạt mình thôi, có gì khó khăn thì cứ thoải mái nói ra,hoặc là làm tốt thì thôi. Mình tổ chức được dòng họ thì cứ họp thoải mái thôi. Lúc nào cần thiết họp thì cứ gọi tất cả dòng họ mình mỗi hộ một hai người đến họp thôi. Cái đấy là tự do mình thôi, muốn sinh hoạt ngày nào thì mình sinh hoạt thôi.”

Qua những tâm sự vừa rồi của ông Sồng A Tủa chúng ta có thể thấy rõ một điều, các hội, nhóm ở các bản làng người DTTS vẫn luôn hiện diện và được thoải mái hội họp. Họ không bị cấm cản bởi chính quyền địa phương. Ông Tủa còn tâm sự rằng, ông thường xuyên tham gia phát biểu tại các cuộc họp do xã, huyện tổ chức. Bản thân ông Tủa không biết chữ nên những văn bản soạn sẵn dành cho người phát biểu (thường mang ý chủ quan của người soạn văn bản) sẽ không tác động được đến những ý kiến phát biểu của ông Tủa. Như vậy, ông nói gì, nghĩ gì hoàn toàn không bị ai chi phối. Như vậy, quyền tự do nêu ý kiến tại các cuộc hội họp của cá nhân ông Tủa luôn được đảm bảo.

Nhà nước ta dù chưa ban hành Luật về tự do hội họp, lập hội nhưng trong hệ thống chính trị của Việt Nam hiện có các tổ chức như: Mặt trận Tổ quốc, có Hội đồng nhân dân, có chính quyền địa phương và Luật khiếu nại, Luật tố cáo. Đây chính là cơ sở quan trọng để người dân có thể bày tỏ nguyện vọng chính đáng của bản thân; phản ánh những vấn đề tiêu cực, bức xúc của người dân trong xã hội, đồng thời cũng là kênh thông tin quan trọng để người dân tham gia đóng góp ý kiến nhằm hoàn thiện đất nước.

Qua hai ý kiến của những người DTTS ở Sơn La cho thấy, mọi người đều có thể thành lập hội, nhóm mà không bị chính quyền sở tại ngăn cấm. Tuy nhiên, chúng ta sống dưới mái nhà chung là Hiến pháp, pháp luật nhà nước. Vì vậy, dù thành lập hội gì thì những người tham gia hội nhóm cũng phải sống và làm việc theo hiến pháp, pháp luật Việt Nam.

Tại Dự thảo Báo cáo thực thi công ước quốc tế về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc của nhà nước ta khẳng định, Dự án Luật về Hội hiện đang được xây dựng và được thảo luận rất cởi mở nhằm bảo đảm, tạo điều kiện thuận lợi cho công dân thực hiện quyền lập hội theo quy định của Hiến pháp và đáp ứng yêu cầu của quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng.

Hiện nay, tại Việt Nam, các hội phát triển đa dạng với quy mô, phạm vi và tính chất hoạt động khác nhau. Điển hình là Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam (gần 17 triệu hội viên –số liệu năm 2017), Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam (6,4 triệu thành viên-Số liệu năm 2017), Hội nông dân Việt Nam (Gần 10 triệu thành viên-Số liệu năm 2018),... /.

                                                                             Ảnh: tuyengiao.vn