Cr’chăl tr’nợơp, căh ơy vêy ngai nắc ma nuýh Chăm pa bhrợ đăh ngành phát thanh, truyền hình tu cơnh đếêc bh’rợ bhrợ têng apêê t’ruíh p’rá Chăm đhị Ninh Thuận dzợ bấc rau k’đháp k’ra đăh acoon ma nuýh. Bêl đếêc Đài PTTH Ninh Thuận nắc k’dua bơr pêê cha nắc ma nuýh Chăm vêy học ting pấh bhrợ cộng tác viên pa chô pazêng bha ar xrắ tợơ p’rá a duôn chô p’rá Chăm. Cr’chăl đếêc, zập tuần nắc pa căh 2 bệê t’ruíh truyền hình đanh 30 phút lâng 4 t’ruíh phát thanh đanh 15 phút. K’bhúh bhrợ têng pa đớp đoọng ha phòng thời sự âng Đài bhrợ têng.

Đọong pa ghít cóh bh’rợ pa chô p’rá Chăm liêm choom, crêê nhâm, bh’nơơn dal, nắc tợơ c’moo 2003, tỉnh Ninh Thuận ơy t’pấh chơih pay lâng t’váih pr’đợơ đoọng ha pêê phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên ma nuýh Chăm pa choom chính quy đhị Trường Cao Đẳng Truyền hình Hà Nội. Xọoc đâu, k’bhúh bhrợ t’ruíh Chăm âng Đài Ninh Thuận nắc r’dợ pậ banh. Bấc t’ruíh truyền hình p’rá Chăm ting pấh liên hoan truyền hình prang k’tiếc k’ruung lâng nắc bơơn cha ner dal bhlầng cơnh tác phẩm “Vũ điệu Chămpa”, pa tệêt pa zưm bhlưa văn hoá Chăm-Raglai, Đất khát chuyển mình, apêê t’ruíh k’rong pazêng p’rá Chăm bơơn bấc huy chương vàng… Bấc lớp pa choom đăh bh’rợ tr’nêng bơơn ta bhrợ têng zập c’moo đoọng ra văng c’năl bhriêl choom đoọng ha k’bhúh ma nuýh bhrợ têng truỳên hình p’rá Chăm. Tợơ đếêc nắc bh’rợ âng apêê biên dịch viên, biên tập viên ơy liêm choom lấh mơ, pậ banh lấh mơ. Biên tập viên Văn Đoan Trang, Đài TP-TH Ninh Thuận k’đhợơng bhrợ đăh t’ruíh truyền hình Chăm xay moon: “Lalăm, bele moọt bhrợ đhị Đài nắc a cu bơơn apêê pa đớp đoọng bhrợ apêê t’ruíh p’rá a duôn. Tợơ đhr’năng pa dưr dal c’năl bhrợ têng, a cu lêy c’la đay choom đọc, dịch p’rá Chăm cóh truyền hình. Đh’rứah lâng đếêc, a cu lêy đăh đâu nắc liêm choom lâng c’la cu nắc a cu xăl k’đhơợng bhrợ t’rúi p’rá Chăm. Đhị bhrợ têng, nắc acu xrắ bhrợ liêm crêê lâng đhr’năng lalua. Pa bhlầng nắc âng đơơng xa nay rau cr’noọ cr’niêng rơơm kiêng âng đhanuôr, pazêng rau đăh kinh tế, văn hoá, xã hội zr’lụ đhanuôr Chăm. Tợơ đếêc, a cu lêy đay chroi k’rong m’bứi c’rơ xay moon rau boóp p’rá âng đhanuôr Chăm zi”.

Xọoc đâu, đhị Ninh Thuận, vêy 3phóng viên, biên tập viên nắc ma nuýh Chăm xoọc bhrợ t’rúih phát thanh lâng Truyền hình p’rá Chăm nắc Bá Minh Triều, Não Thanh Thắng lâng Bá Văn Đoan Trang. Ma nuýh bhrợ nắc m’bứi ha dợ bhrợ bấc t’ruíh pa xưl đhị  vel đong lâng pa gơi pa căh cóh VTV5-Đài Truyền hình Việt Nam 4 truíh zập c’xêê tu cơnh đếêc pazêng ma nuýh bh’rợ t’ruíh p’rá Chăm đhị Ninh Thuận n’jứah nắc phóng viên n’jứah nắc manuýh k’đơơng t’ruíh, n’jứah  nắc ma nuýh quay phim lâng nắc cung ma nuýh biên tập, biên dịch. Pa bhrợ cơnh đếêc dzợ căh liêm bấc đăh, ha dợ bấc c’moo ơy pazêng ma nuýh bhrợ báo phát thanh lâng Truyền hình p’rá Chăm đhị Ninh Thuận ta luôn pa bhrợ “3 cóh 1”.

Ting cơnh Phóng viên Bá Minh Triều, bhrợ têng t’ruíh p’rá Chăm, bhrợ muy ha đay nắc muy cơnh zooi đoọng ma nuýh bhrợ báo đhị vel đong z’lấh cr’chăl k’đháp k’ra đăh acoon ma nuýh xoọc đâu. Apêê ta luôn bhrợ têng đh’rứah bấc rau bh’rợ lâng bấc bhlầng nắc lướt pa bhrợ muy a đay, n’jứah quay, n’jưáh k’đơơng t’ruíh đhị pa bhrợ n’nặc, n’jứah xrắ kịch bản, lâng bhrợ zêng bhiệc dựng lâng đọc cóh phim n’nặc. Tợơ đếêc, pazêng phóng viên, biên tập viên ma nuýh Chăm ơy đơơng tước đoọng đhanuôr Chăm lêy, xợơng bấc bha ar xrắ laliêm pr’hay, pa xưl đhị apêê kênh NTV, VTV5 lâng apêê đài cóh zr’lụ đếêc.  Bấc tác phẩm bơơn cha ner đhị liên hoan truyền hình prang k’tiếc k’ruung lâng liên hoan phát thanh prang k’tiếc k’ruung. Phóng viên Bá Minh Triều đoọng năl: “Tr’pác rau k’đháp k’ra đoọng vêy t’ruíh p’rá Chăm pr’hay, bh’nơơn dal đoọng pa xưl ha đhanuôr xợơng, lêy…”

Ha dợ Phóng viên Não Thanh Thắng, k’đhợơng lêy đăh t’ruíh phát thanh p’rá Chăm đhi Ninh Thuận nắc moon:k’đháp xoọc tr’nợơp âng apêê biên dịch viên t’ruíh p’rá Chăm lưm nắc c’nặt pa chô tợơ p’rá a duôn tước p’rá Chăm cơnh choom đoọng zập crêê xa nay, đoọng đhanuôr buôn xơơng, buôn năl. Ha dợ vêy bấc đoo cr’liêng xa nay p’rá lâng chữ Chăm căh vêy nắc lêy prá p’rá a duôn lâng apêê biên dịch viên lêy pa chắp đươi tợơ từ điển. Đơ bhlầng nắc pa choom tợơ đhanuôr đay nắc xoọc đâu pazêng k’đháp k’ra nắc đoo ơy bơơn pa liêm pa crêê. A noo Não Thanh Thắng xay moon: “Pa liêm rau căh ơy liêm đăh pa chô tợơ p’rá a duôn tước p’rá Chăm đoọng đhanuôr buôn xợơng buôn năl nắc a đay tự chếêc lêy năl cơnh đhanuôr buôn prá xay, căh cợ tu căh lấh bấc pa prá nắc buôn ha vil, tu cơnh đếêc đanh đanh lêy cung pa prá đoọng zăng bấc…”

Apêê t’ruíh Phát thanh lâng Truyền hình p’rá Chăm âng Đài Ninh Thuận ting t’ngay ting bơơn đhanuôr chăp kiêng. Liêm choom bhlầng căh vêy tước tợơ muy cơnh liêm buôn nắc dzợ vêy rau pa zay âng muy k’bhúh ma nuýh. Bhrợ t’ruíh p’rá a duôn ơy k’đháp, nắc bhrợ t’ruíh p’rá Chăm dzợ k’đháp lấh mơ, năl ghít rau đếêc nắc pazêng ma nuýh ting pấh bhrợ têng apêê t’ruíh ta luôn z’lấh k’đháp k’ra đoọng chroi k’rong c’rơ bhriêl choom âng đay ooy bh’rợ xay moon đoọng ha đhanuôr Chăm muy cơnh liêm choom bhlầng, bh’nơơn lalua ta níh lấh.

N’đhơ dzợ bấc rau k’đháp k’ra, ha dợ t’ruíh Phát thanh lâng Truyền hình p’rá Chăm âng Đài Ninh Thuận ơy vêy bh’nơơn bh’rợ lalay, nắc đoo chr’na đăh tinh thần lâng ma nuýh đương lêy, đương xợơng, pa bhlầng nắc lâng ma nuýh Chăm. Tợơ apêê t’ruíh p’rá Chăm nắc zooi đhanuôr đấh bơơn năl c’lâng xa nay âng t’ruíh bêl pa xưl lâng ta luôn nắc c’lâng xa nay nhâm crêê bhlầng lâng tin đươi bhlầng âng đhanuôr acoon cóh âng tỉnh Ninh Thuận./.

Ninh Thuận: Những nhà báo Chăm tận tâm với nghề

Minh Triều

Năm 1995, Chương trình tiếng Chăm của Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Ninh Thuận được phát sóng. Hơn 20 năm qua, đội ngũ những người làm báo phát thanh và truyền hình tiếng Chăm tại Ninh Thuận đã không ngừng trưởng thành, đáp ứng tốt nhiệm vụ lãnh đạo Đài cũng như tỉnh Ninh Thuận giao phó, xứng đáng với niềm tin của đông đảo bạn nghe đài là đồng bào Chăm  nơi đây.

Thời gian đầu, hầu như, chưa có ai là người Chăm công tác trong ngành phát thanh, truyền hình nên việc thực hiện các chương trình tiếng Chăm tại Ninh Thuận còn nhiều khó khăn về nguồn nhân lực. Lúc đó Đài PTTH Ninh Thuận chỉ mời được một số trí thức Chăm tham gia cộng tác viên biên dịch lại các tin, bài tiếng Việt sang tiếng Chăm. Thời điểm này, mỗi tuần chỉ phát hai chương trình truyền hình với thời lượng 30 phút và 4 chương trình Phát thanh với thời lượng 15 phút / chương trình. Bộ phận sản xuất chương trình giao cho phòng thời sự của Đài đảm nhận.

Để chủ động trong việc biên dịch, biên tập các chương trình tiếng Chăm đảm bảo chính xác, có chất lượng, từ năm 2003, tỉnh Ninh Thuận đã tuyển chọn và tạo điều kiện cho các phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên người Chăm đào tạo chính quy tại Trường Cao Đẳng Truyền hình Hà Nội. Hiện nay, lực lượng làm chương trình tiếng Chăm của Đài Ninh Thuận đã từng bước trưởng thành. Nhiều chương trình truyền hình tiếng Chăm tham gia liên hoan truyền hình toàn quốc đã đạt giải cao như: tác phẩm “Vũ điệu Chămpa”, giao thoa văn hóa Chăm - Raglai, Đất khát chuyển mình, các chương trình tổng hợp tiếng Chăm đạt nhiều huy chương vàng…Nhiều lớp học về nghiệp vụ được tổ chức hàng năm nhằm trang bị những kiến thức nghiệp vụ cơ bản cho đội ngũ những người làm truyền hình tiếng Chăm. Từ đó mà công việc của các biên dịch viên, biên tập viên đã tốt hơn, trưởng thành hơn. Biên tập viên Bá Văn Đoan Trang, Đài PT&TH Ninh Thuận phụ trách chương trình truyền hình tiếng Chăm chia sẻ: “ Trước tiên, khi vào làm ở Đài thì tôi được giao làm các chương trình tiếng phổ thông. Qua quá trình tự trao dồi bản thân, tôi thấy bản thân mình có khả năng xuất hiện hình, đọc, dịch các chương trình tiếng Chăm. Bên cạnh đó, tôi thấy mảng này rất phù hợp với bản thân nên tôi chuyên qua phụ trách chương trình tiếng Chăm. Trong nghiệp vụ, bản thân luôn phản ánh những vấn đề sát thực nhất, chính xác nhất. Đặc biệt là phản ánh những nguyện vọng người dân, những vấn đề kinh tế, văn hóa, xã hội vùng đồng bào Chăm. Qua đó, tôi cũng thấy mình đóng góp một phần nhỏ phảnh ánh tiếng nói của bà con, suy nghĩ của bà con Chăm mình.”

       Hiện nay, tại Ninh Thuận, có 3 phóng viên, biên tập viên là người Chăm đang đảm nhận các chương trình Phát thanh và Truyền hình tiếng Chăm là Bá Minh Triều, Não Thanh Thắng và Bá Văn Đoan Trang. Nguồn nhân lực ít lại đảm nhận nhiều chương trình phát sóng tại địa phương và sản xuất cộng tác cho VTV5 – Đài Truyền hình Việt Nam 4 chương trình mỗi tháng nên những người làm chương trình tiếng Chăm tại Ninh Thuận vừa là phóng viên vừa là người dẫn chương trình,vừa là người quay phim và cũng là người biên tập, biên dịch. Tác nghiệp như thế này hạn chế rất nhiều mặt, nhưng nhiều năm rồi những người làm báo Phát thanh và Truyền hình tiếng Chăm tại Ninh Thuận vẫn thường xuyên tác nghiệp “3 trong một"

       Theo Phóng viên Bá Minh Triều, sản xuất chương trình tiếng Chăm độc lập là 1 giải pháp trước mắt giúp những người làm báo ở địa phương vượt qua giai đoạn khó khăn về con người hiện nay. Họ thường xuyên kiêm rất nhiều việc và phần lớn là phải tác nghiệp độc lập, vừa quay, vừa dẫn chương trình tại hiện trường, vừa viết kịch bản, thậm chí kiêm cả việc dựng và đọc lời bình. Từ đó, những phóng viên, biên tập viên người Chăm đã đem đến cho công chúng là đồng bào Chăm được xem, được nghe nhiều phóng sự chất lượng cao, nhiều tin bài cộng tác phát sóng trên kênh NTV, VTV5 và các đài khu vực. Đồng thời có nhiều tác phẩm đạt giải tại liên hoan phim truyền hình toàn quốc và liên hoan phát thanh toàn quốc. Phóng viên Bá Minh Triềucho biết:"Chia sẻ khắc phục khó khăn để có chương trình tiếng Chăm có chất lượng tốt phục vụ bà con…”

      Còn phóng viên Não Thang Thắng, phụ trách chương trình phát thanh tiếng Chăm tại Ninh Thuận thì cho rằng: Khó khăn ban đầu mà các biên dịch viên chương trình tiếng Chăm gặp phải chính là dịch làm sao cho đầy đủ nội dung nhưng lại thật dễ hiểu, bình dị để bà con mình tiếp thu được hết. Nhưng có rất nhiều từ mà chính tiếng nói và chữ viết của người Chăm không có mà phải mượn tiếng Việt và các biên dịch phải dùng tới từ điển. Nhưng nhờ sự nỗ lực học hỏi từ chính đồng bào của mình nên hiện tại những khó khăn đó đã được khắc phục. Anh Não Thanh Thắng bộc bạch: “Về khắc phục trong công tác biên dịch đảm bảo bà con nghe  và hiểu được, mình phải tìm từ ngữ trong đồng bào thường sử dụng, hoặc do không thường xuyên nên đã quên thì mình cũng tập hợp lại….”

        Các chương trình Phát thanh và Truyền hình tiếng Chăm của Đài Ninh Thuận ngày càng được bà con yêu mến. Thành công không đến 1 cách dễ dàng mà có sự cố gắng của cả 1 tập thể. Làm Chương trình tiếng Kinh đã khó, làm chương trình tiếng Chăm còn khó hơn, có lẽ nhận thức được vấn đề đó mà những người trực tiếp tham gia các chương trình đã luôn vượt qua mọi khó khăn để góp sức vào công tác tuyên truyền đến với đồng bào Chăm một cách hiệu quả, thiết thực. 

Dù còn nhiều khó khăn, nhưng chương trình Phát thanh và Truyền hình tiếng Chăm của Đài Ninh Thuận đã có dấu ấn riêng, là món ăn tinh thần đối với khán, thính giả, nhất là đối với đồng bào Chăm. Thông qua, các chương trình tiếng Chăm sẽ giúp đồng bào nắm bắt, tiếp thu được thông điệp của chương trình khi phát sóng và luôn là kênh thông tin chính xác, tin cậy của bà con các dân tộc thiểu số của tỉnh Ninh Thuận./.