Cha nup: Internet

N’năl ghít ooy quyền manuyh ma xay bhrợ lâng quyền âng manuyh acoon coh

Đhanuôr lâng pr’zơc chăp dadêr! Năc tơợ t’ngay đâu, 30/5, T’ruih pa xul p’rá Cơ Tu âng Đài P’rá Việt Nam pa xul c’nặt t’ruih: bhrợ têng tu Quyền acoon manuyh, pa xul thứ 7 coh zập tuần xăl ha c’nặt t’ruih: Tr’truih đoọng ađhi xơợng. Coh t’ruih n’nâu, azi xay truih bâc bha ar xrặ ooy pazêng quyền bha lâng âng manuyh acoon coh, bh’rợ công cơnh trách nhiệm âng manuyh acoon coh lâng k’tiêc k’ruung, acoon manuyh.

Số tr’nơơp âng c’nặt T’ruih: Bhrợ têng tu Quyền acoon manuyh, coh t’ruih bêl đâu, azi xay truih ooy Quyền acoon manuyh ma xay bhrợ lâng Quyền âng manuyh acoon coh. Đhanuôr lâng pr’zơc đh’rưah đương xơợng:

Cha nup: Báo Lạng Sơn

 Quyền acoon manuyh ma xay bhrợ, ng’xay ting cơnh xa nay âng bha lang k’tiêc năc quyền âng zập acoon manuyh coh bh’rợ xay bhrợ chế độ chính trị lâng pa dưr rau dưr vaih âng kinh tế - xã hội tơợ pr’đơợ năc c’la âng k’tiêc k’ruung. Coh Hiến chương Liên Hợp quốc, acoon manuyh ma xay bhrợ vêy ng’năl năc xa nay chr’năp đoọng pa nhâm rau têêm ngăn lâng zr’ziêng bhlưa pazêng acoon manuyh. Hiến chương xay moon ghít: Bhrợ pa dưr zr’ziêng bhlưa acoon manuyh tơợ rau ng’chăp quyền ma mơ mr’cơnh lâng ma xay bhrợ âng pazêng acoon manuyh; rau đêêc năc xa nay bh’rợ zr’ziêng bhlưa pazêng k’tiêc k’ruung độc lập, vêy chủ quyền lâng vêy quyền ma xay bhrợ đhr’năng pr’ăt tr’mông âng đay.

Cơnh đêêc năc: quyền acoon manuyh ma xay bhrợ vêy ng’năl năc bh’rợ âng muy k’tiêc k’ruung – acoon manuyh năc zêng tự do bêl xay bhrợ bh’rợ gung dưr pa chô độc lập công cơnh lêy pay xa nay bh’rợ chính trị, c’lâng bh’rợ pa dưr k’tiêc k’ruung.

Xa nay: quyền acoon manuyh ma xay bhrợ năc vêy ta xay p’căh ghit coh bơr Tuyên ngôn âng bha lang k’tiêc ooy quyền acoon manuyh âng Liên hợp quốc (UDHR) coh c’moo 1948: Zập ngai n’niên vaih năc lứch bơơn đươi dua pazêng quyền lâng tự do căh vêy bh’rợ, xa nay hân đoo xay moon cơnh đi, cơnh tôh, căh choom k’đị, p’lật ooy bhuh acoon manuyh, ooy pr’họm âng a chăc a zân, giới tính, p’rá, tôn giáo, tơợ tu tơơm u vaih âng acoon manuyh lâng xã hội. Điều 2

Điều 3 Công ước bha lang k’tiếc xay moon ooy pazêng quyền dân sự lâng chính trị (ICCPR) coh c’moo 1966: Coh pazêng k’tiêc k’ruung vêy bâc c’bhuh acoon manuyh acoon coh, tôn giáo lâng p’rá đh’rưah ăt mamông, năc pazêng cha năc manuyh âng pazêng acoon coh, tôn giáo, p’rá lâng pazêng manuyh acoon coh n’năc, đh’rưah lâng pazêng manuyh n’lơơng âng bhươl cr’noon đay, căh choom t’bil quyền bơơn đươi dua văn hoá la lay, quyền bơơn xay p’căh lâng xay bhrợ tôn giáo la lay căh cậ quyền bơơn đươi, bơơn prá p’rá âng apêê đoo.

Nâu đoo năc bơr rau xa nay bha ar bha tơ pháp lý bha lâng âng bha lang k’tiêc, xay moon pazêng quyền xa nay pháp luật bha lâng âng acoon manuyh ooy dân sự, chính trị năc quyền acoon manuyh acoon coh vêy ta lêy năc đoo quyền chr’năp pa bhlâng coh pazêng quyền dân sự, chính trọ n’năc. Rau đêêc năc manuyh acoon coh vêy zập pazêng rau quyền ooy dân sự, chính trị, kinh tế- xã hội, văn hoá mr’cơnh lâng pazêng manuyh âng acoon coh vêy bâc manuyh coh xã hội, năc zêng ma mơ mr’cơnh lâng căh vêy bh’rợ k’đị xay moon la lay cơnh.

Ha dợ coh Việt Nam, năc đhiệp vêy xa nay quyền acoon manuyh, quyền đhanuôr; rau đêêc năc quyền pazêng đhanuôr Việt Nam, căh tr’pác la lay moon acoon coh bâc manuyh lâng acoon coh m’bưi manuyh. Quyền âng acoon manuyh âng pazêng acoon coh năc muy cơnh bhlưa quyền cr’nhăng lâng quyền zazum âng acoon manuyh vêy ta xay moon zazum coh quyền âng k’tiêc k’ruung – acoon manuyh. Chủ tịch Hồ Chí Minh lâng Đảng Cộng sản Việt Nam ta luôn muy cơnh cr’noọ xa nay nhâm mâng quyền acoon manuyh, coh đêêc vêy quyền acoon manuyh ma xay bhrợ âng đhanuôr Việt Nam ting cơnh luật pháp âng bha lang k’tiêc. Quyền âng acoon manuyh vêy ta xay moon coh Hiến pháp Việt Nam lâng coh pazêng xa nay pháp luật âng k’tiêc k’ruung hêê. Nâu đoo năc pr’đơợ đoọng nhâm mâng pa dưr quyền âng pazêng zập ngai coh k’tiêc k’ruung Việt Nam, căh xay moon giới tính, pr’họm âng a chăc a zân, acoon manuyh, bh’rợ tr’nêng coh xã hội… năc lưch bơơn đươi pazêng quyền cha đăh, xấp n’đooh, ăt tợt, học hành, pa bhrợ, quyền tự do báo chí, thông tin, tự do j’niêng cr’bưn, tôn giáo…

Bh’rợ muy bơr cha năc manuyh vêy cr’noọ zâl pa hư Đảng lâng Nhà nước hêê năc ton đươi ooy rau căh n’năl âng đhanuôr, pa bhlâng năc manuyh âng pazêng acoon coh bhrợ đhanuôr n’năl căh crêê ooy quyền acoon manuyh ma xay bhrợ, auyền âng pazêng acoon coh m’bưi manuyh ting cơnh pháp luật âng bha lang k’tiêc. Tơợ đêêc năc a duuc ha dú đhanuôr acoon coh đhị k’tiêc k’ruung hêê dưr xay moon ooy quyền acoon manuyh ma xay bhrợ. Apêê đoo t’bhlâng xay moon cr’noọ xa nay căh liêm; tr’pác khối đại đoàn kết pazêng acoon manuyh coh Việt Nam; a duuc ha dú acoon coh zâl chính sách đoọng ha acoon coh, tôn giáo âng Đảng, Nhà nước; bhrợ bil rau nhâm mâng chính trị, xã hội, pa bhlâng năc coh zr’lụ đhanuôr acoon coh, zr’lụ ch’ngai bha dăh.

Đoọng pazêng đhanuôr acoon coh n’năl ghit lâh mơ ooy xa nay n’nâu, năc xay bhrợ liêm choom lâh mơ bh’rợ xay moon, p’too pa choom. Xay bhrợ ghít lâh mơ xa nay quyền acoon manuyh ma xay bhrợ lâng quyền âng đhanuôr acoon coh, cr’noọ xa nay âng Đảng lâng Nhà nước hêê lâng xa nay n’nâu năc cơnh ooy. Ting cơnh Giáo sư Đỗ Quang Hưng, Trưởng c’bhuh pa chăp ch’mêệt lêy xa nay Tôn giáo lâng Pháp quyền, Đại học Quốc gia Hà Nội; Chủ nhiệm Hội đồng xay moon ooy xa nay bh’rợ Tôn giáo Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năc bh’rợ xay moon, p’too pa choom tước ooy đhanuôr acoon coh đoọng đhanuôr n’năl ghit ooy pazêng xa nay n’nâu căh vêy u buôn, hân đhơ cơnh đêêc năc ng’bhrợ lâng xay bhrợ liêm choom lâh mơ." Năc la lua ng’xay moon vêy đợ xa nay ooy quyền tự do âng acoon manuyh crêê bâc bhlâng tước ooy acoon coh n’nâu, acoon coh n’lơơng, Nhà nước n’nâu, Nhà nước n’lơơng. Xa nay bha lâng năc choom xay bhrợ ting cơnh bha lang k’tiêc năc ng’xay bhrợ, ha dợ lâng pazêng rau xa nay bh’rợ vêy đhr’năng la lay âng k’tiêc k’ruung năc ahêê zư đơc, năc nhâm mâng rau đơ bha lâng đoọng ha apêê đoo. Bêl ahêê xay truih lâng apêê đoo năc prá xay đoọng ha apêê n’năl rau đơ liêm lâng rau đơ căh liêm, rau liêm năc coh l’lăm ahay năc đhanuôr căh ơy bơơn đươi dua quyền n’nâu, nâu cơy năc zập rau lứch tr’xăl, k’tiêc k’ruung tr’xăl, bha lang k’tiêc tr’xăl, đhanuôr năc t’bhlâng đươi dua pazêng rau đêêc. Hân đhơ cơnh đêêc, zập rau năc công u vaih mơ glặp, Coh Việt Nam hêê năc ahêê đươi ooy rau mơ glặp n’năc." Giáo sư Đỗ Quang Hưng moon p'ghit.

N’năl crêê liêm ooy quyền acoon manuyh ma xay bhrợ, quyền acoon coh m’bứi manuyh lâng c’lâng xa nay, chính sách âng Đảng, Nhà nước Việt Nam coh xa nay bh’rợ nhâm mâng xay bhrợ đợ quyền n’nâu năc ting zâl cha groong đợ bh’rợ âng pazêng c’bhuh n’lất n’mốp lâng đhanuôr, pa hư k’tiêc k’ruung ta luôn vêy cr’noọ bh’rợ ton đươi ooy xa nay acoon coh đoọng ga lôi, ha duuc tr’vey, tr’lin, pa hư, t’bil xa nay đoàn kết acoon manuyh. K’noọ cậ năc rau đơ chr’năp coh c’năl lâng zập cha năc đhanuôr acoon coh, zập cán bộ coh zr’lụ đhanuôr acoon cóh coh xoọc đâu./.

cha nup: VOV.VN

Hiểu đúng về quyền dân tộc tự quyết và quyền của dân tộc thiểu số

(VOV4)

Thưa bà con và các bạn! Bắt đầu từ hôm nay, 28/5, Chương trình phát thanh tiếng Cơ Tu của Đài TNVN mở  Chuyên mục: “Hành động vì Quyền con người” phát sóng thứ 7 hàng tuần thay thế CM “Chị kể em nghe”. Trong CM này, chúng tôi sẽ giới thiệu nhiều bài viết về các quyền cơ bản của người dân tộc thiểu số, nghĩa vụ cũng như trách nhiệm của người dân tộc thiểu số đối với quốc gia, dân tộc.

Số đầu tiên của CM “Hành động vì quyền con người” trong chương trình hôm nay, chúng tôi xin giới thiệu về Quyền dân tộc tự quyết và Quyền của người dân tộc thiểu số. Mời bà con và các bạn cùng nghe!

Quyền dân tộc tự quyết xét trên bình diện quốc tếlà quyền của mỗi dân tộc trong việc thiết lập chế độ chính trị và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội trên cơ sở chủ quyền quốc gia.Trong Hiến chương Liên Hợp quốc, dân tộc tự quyết được coi là nguyên tắc để duy trì hòa bình và hữu nghị giữa các dân tộc.Hiến chương khẳng định: “Phát triển mối quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc trên cơ sở tôn trọng quyền bình đẳng và tự quyết của các dân tộc”; đó là quan hệ giữa các quốc gia độc lập, có chủ quyền và có quyền tự định đoạt vận mệnh của mình.

Như vậy, “quyền dân tộc tự quyết” được hiểu là việc một quốc gia-dân tộc hoàn toàn tự do trong tiến hành cuộc đấu tranh giành độc lập cũng như lựa chọn thể chế chính trị, đường lối phát triển đất nước.

Khái niệm “quyền dân tộc thiểu số” được chính thức ghi nhận trong hai Tuyên ngôn thế giới về quyền con người của Liên hợp quốc (UDHR) năm 1948:“Mọi người sinh ra đều được hưởng tất cả các quyền và tự do không có bất kỳ sự phân biệt đối xử nào về chủng tộc, màu da, giới tính, ngôn ngữ, tôn giáo, nguồn gốc dân tộc hoặc xã hội”. (Điều 2)

Điều 3Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) năm 1966 ghi:“Tại những nước có nhiều nhóm dân tộc thiểu số, tôn giáo và ngôn ngữ cùng chung sống, thì những cá nhân thuộc các dân tộc, tôn giáo, ngôn ngữ và các thiểu số đó, cùng với những thành viên khác của cộng đồng mình, không thể bị tước bỏ quyền được thụ hưởng nền văn hóa riêng, quyền được thể hiện và thực hành tôn giáo riêng hoặc quyền được sử dụng tiếng nói riêng của họ”.

Đây là hai văn kiện pháp lý quốc tế nền tảng, ghi nhận các quyền pháp lý cơ bản của con người về dân sự, chính trị mà quyền dân tộc thiểu số được coi là quyền cơ bản trong nhóm các quyền dân sự, chính trị đó.Điều đó có nghĩa là người dân tộc thiểu số có đầy đủ các quyền về dân sự, chính trị, kinh tế - xã hội, văn hóa như những người thuộc dân tộc đa số trong xã hội, hoàn toàn bình đẳng và không có sự phân biệt đối xử.

Còn tại Việt Nam, chỉ có khái niệm quyền con người, quyền công dân; đó là quyền của tất cả nhân dân Việt Nam, không phân biệt là dân tộc thiểu số hay đa số.Quyền con người thuộc mọi dân tộc thống nhất giữa quyền cá nhân và quyền tập thể cộng đồng dân tộc được đặt chung trong quyền của quốc gia-dân tộc.Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam luôn nhất quán mục tiêu bảo đảm quyền con người, trong đó có quyền dân tộc tự quyết của nhân dân Việt Nam theo luật pháp quốc tế. Quyền con người đã được quy định trong Hiến pháp Việt Nam và trong các văn bản pháp luật của nước ta. Đây là cơ sở để bảo đảm, thúc đẩy quyền của tất cả mọi người trên đất nước Việt Nam, không phân biệt giới tính, màu da, dân tộc, địa vị xã hội... được hưởng các quyền ăn, mặc, ở, đi lại, học hành, làm việc, quyền tự do báo chí, thông tin, tự do tín ngưỡng, tôn giáo...

Việc một số người có tư tưởng chống phá Đảng và Nhà nước ta cố tình,lợi dụng sự thiếu hiểu biết của nhân dân, đặc biệt là đồng bào các dân tộc thiểu số để đồng bào hiểu sai về quyền dân tộc tự quyết, quyền của các dân tộc thiểu số theo pháp luật quốc tế. Từ đó kích động đồng bào các dân tộc thiểu số ở nước ta đứng lên đòi “quyền dân tộc tự quyết”. Chúng ra sức truyền bá, kích động tư tưởng dân tộc hẹp hòi; chia rẽ khối đại đoàn kết các dân tộc ở Việt Nam; kích động các dân tộc chống lại chính sách dân tộc, tôn giáo của Đảng, Nhà nước; gây mất ổn định chính trị, xã hội, nhất là vùng đồng bào DTTS, vùng sâu, vùng xa.

Để đồng bào các dân tộc hiểu rõ hơn về vấn đề này, cần làm tốt hơn nữa công tác tuyên truyền, giáo dục. Làm rõ hơn khái niệm quyền dân tộc tự quyết và quyền của dân tộc thiểu số, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về vấn đề này thế nào. Theo Giáo sư Đỗ Quang Hưng, Trưởng nhóm nghiên cứu mảng Tôn giáo và Pháp quyền, Đại học Quốc gia Hà Nội; Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Tôn giáo Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thì việc tuyên truyền đến đồng bào các dân tộc thiểu số để đồng bào nhận thức đúng về vấn đề này không hề đơn giản, nhưng vẫn phải làm và làm tốt. "Phải thừa nhận rằng có những vấn đề về quyền tự do của con người đụng không ít đến dân tộc này, dân tộc khác, Nhà nước này, Nhà nước khác. Nguyên tắc thì tối đa có thể thực thi được theo thế giới thì ta thực thi, còn những cái gì theo đặc thù của đất nước thì ta vẫn giữ nhưng phải đảm bảo cái cơ bản cho họ. Khi ta nói với họ thì cho họ biết cả mặt phải mặt trái, mặt phải là trước đây bà con chưa được hưởng cái quyền này này, bây giờ thì mọi cái thay đổi, đất nước thay đổi, thế giới thay đổi, bà con hãy cố gắng tận hưởng những cái đó. Tuy nhiên mọi sự đều có giới hạn của nó cả, ở Việt nam chúng ta thì nên chấp nhận cái giới hạn này". Giáo sư Đỗ Quang Hưng nhấn mạnh.

Nhận thức đúng đắn về quyền dân tộc tự quyết, quyền dân tộc thiểu số và chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam trong bảo đảm thực hiện những quyền này sẽ góp phần ngăn chặn những hành vi của những kẻ phản dân, hại nước luôn có âm mưu lợi dụng vấn đề dân tộc thiểu số để lôi kéo, kích động bạo lực, phá hoại tình đoàn kết dân tộc. Thiết nghĩ đây là điều rất cần thiết trong nhận thức đối với mỗi đồng bào dân tộc thiểu số, mỗi cán bộ ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu số hiện nay./.