Mọot t’ngay 15 zập c’xêê, k’bhuh pân đil bha lầng zư lêy môi trường vel Ea Rông, chr’val Krông Na, chr’hoong Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk pa zưm lâng Ban tự k’đhợơng lêy vel bhrợ têng, ta pr’zước pa liêm môi trường. Ơy vaih nắc bh’rợ u loih, đhanuôr zêng pa zay ting pâh bhrợ, paliêm prih đhiêr đong đay lâng c’lâng c’riing, xang nắc tước prih c’lâng tang tước chợ coh chr’val. Pa căn H’Nụ Bu Yăm (Ma nuyh Mnông) cán bộ pân đil, muy coh đợ k’bhuh bha lầng  đoọng năl, bh’rợ nâu bơơn xay bhrợ 2 c’moo hay, căh muy zư lêy zr’lụ ặt ma mông âng đhanuôr liêm sạch nắc dzợ pa dưr c’rơ tự giác âng đhanuôr. K’bhuh apêê nắc ơy pa dưr liêm bh’nơơn coh bhiệc xay moon, t’đang đhanuôr ting pâh bhrợ. “Bấc apêê coh k’bhuh nâu nắc cán bộ, vel bhươl tu cơnh đếêc nắc pa tệêt đhanuôr liêm buôn lâh mơ tu a đay êy p’rá coh đhanuôr nắc đhanuôr buôn ting xợơng lâh lâng pa zưm têy lâng đay bấc lâh mơ. K’bhuh nâu ơy bhrợ têng, t’đang đhanuôr k’rong pa liêm n’noh, crih prih c’lâng p’râng liêm sạch, xay moon, t’pâh đhanuôr ting pâh pih crih pa sạch, k’rong pa liêm n’noh coh chợ. M’jưah lâng đếêc, k’bhuh cung pa zưm lâng apêê đơn vị coh vel đong choh n’loong t’viêng, bhrợ bể ra lọc đác.”

        M’jưah lâng apêê bh’rợ xay moon zư lêy môi trường, k’bhuh bha lầng dzợ xay bhrợ cr’nọo bh’rợ bể ra lọc đác ba buôn đoọng ha pêê pr’loọng xoọc đươi dua đác k’ruung đhị vel đong. Lâng đợ zên bạc mơ 1,4 ức đồng muy bệê bể lọc, cr’nọo bh’rợ đươi dua apêê pr’đươi ơy vêy căh cợ buôn chếêc câl cơnh chuôh, đhêl k’tứi, k’chăh ra pặ ting clang coh muy  bồn đớc đác lâng nhựa đớc đác chrệêp, hooi. Đhanuôr choom dziếu đác trực tiếp apêê tu đác k’ruung, đác a bóc moọt ooy bể đớc đác lâng đươi đác lọc nắc đoo đoọng đươi dua coh pr’loọng đong. Lâh 3 c’moo cr’noọ bh’rợ bơơn ta bhrợ ta bhưah đhị 3 vel nắc Jang Lành, Ea Rông lâng vel Trí A âng chr’val Krông Na lâng mơ 50 bệê a bóc lọc đác bơơn ta bhrợ têng. Zập c’xêê k’bhuh bha lầng zêng lướt lêy cha mệêt đhr’năng đươi dua âng apêê pr’loọng đong đhanuôr, cha mệêt bh’nơơn tu đác lâng máy đăng lêy lâng xay moon pa liêm, xăl t’mêê apêê a bóc lâh u hư.

        T’cooh Lê Tiến Dũng, Phó Chủ tịch UBND chr’val Krông Na, chr’hoong Buôn Đôn xay moon, 3 c’moo hay, dự án nắc ơy chroi k’rong liêm choom zooi đhanuôr đươi dua đác ch’ngaach pa dưr dal trách nhiệm lêy cha mệêt lâng tự nguyện lêy cha mệêt bhiệc tệêm ngăn môi trường đhị zr’lụ đhanuôr ặt. “K’bhuh bha lầng pa tệêt lâng apêê tổ tự nguyện lêy cha mệêt đhị apêê vel bhươl, pa bhlầng nắc đhị apêê zr’lụ du lịch ha dợ bấc đhr’năng crêê tước đăh n’noh xr’xiing. Cơnh lâng đhanuôr ơy pa liêm pa sạch vel bhươl, đhị đay ặt ma mông. Rau bơr nắc apêê pa dưr dal c’rơ lêy cha mệêt đhr’năng crêê tước âng apêê đơn vị bhrợ têng coh vel đong ha dang vêy pazêng bh’rợ crêê tước tu đác, ba bi cơnh vất lơi n’noh coh k’ruung đác ắc apêê ma nuyh trực tiếp lêy cha mệêt, xay moon đoọng ha cơ quan chức năng đoọng vêy cơnh lêy bhrợ.”

       Ting cơnh pa căn Nguyễn Thị Ngọc Lan, Giám đốc Trung tâm zư lêy lâng pa dưr cr’van đác, Liên hiệp apêê k’bhuh khoa học-kỹ thuật Việt Nam, lalăm dự án bơơn xay bhrợ đhị chr’hoong Buôn Đôn, k’bhuh dự ơy k’rong ooy apêê xa nay t’bhlầng c’rơ bh’rợ âng pân đil coh bhiệc k’đhợơng lêy tu đác. Nắc tợơ tr’nợơp, dự án ơy pa dưr k’bhuh bha lầng k’rong apêê pân đil đhị apêê vel, tổ chức apêê g’luh tập huấn, ra văng apêê bh’rợ xay moon, t’pâh, prá xay lâng đhanuôr. Tợơ lâh bêl pa choom, tập huấn, apêê a đhi a moó ơy ting prá xay bấc lâh mơ. Nâu đoo nắc rau lalăm a hay pr’hắt bhlầng bơơn lêy coh apêê a đhi amoó, pa bhlầng nắc apêê pân đil ma nuyh acoon coh. Tước nâu kêi, apêê a đhi amoó ơy pa zay ting pâh ooy bhiệc xay moon, t’pâh đhanuôr, đơơng chô pazêng bh’nơơn ghit liêm ooy c’rơ pa zay. “Pân đil nắc ma nuyh bha lầng coh zr’lụ đhanuôr ặt lâng bấc rau căh lâh k’rang tước. Tu cơnh đếêc nắc a zi kiêng t’bhlầng c’ro bh’rợ âng ma nuyh pân đil đoọng ha pêê choom ting pâh đoọng k’đhợơng bhrợ nắc zooi rau tr’xăl đăh c’năl k’rơ pa bhlầng. Chr’năp bha lầng âng a zi kiêng pa dưr, kiêng bơơn nắc đoo ma mơ, mr’cơnh bhlưa pân đil lâng pân jưih. A zi nắc bơơn lêy bêl pa  bhrợ lâng pân đil nắc rau tr’xăl coh đhanuôr đâh pa bhlầng.”

        Tợơ pazêng bh’nơơn xoọc tr’nợơp ha dợ dự án“t’bhlầng c’rơ chr’năp âng pân đil coh bhiệc k’đhợơng lêy cr’van đác”, đhanuôr đhị chr’val k’noong k’tiếc Krông Na, chr’hoong Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk ơy vêy rau tr’xăl coh c’năl đăh zư lêy cr’van đác, zư lêy môi trường, tợơ đếêc tự giác bhrợ têng. Đh’rưah tợơ dự án, apêê a đhi amoó cung ơy pân lâng pa dưr c’rơ âng đay, pa zay đh’rưah lâng đhanuôr lâng apêê zr’lụ đhanuôr zư lêy môi trường, tu môi trờng ma mông liêm choom lâh mơ./.

Phát huy vai trò của phụ nữ dân tộc thiểu số

 trong bảo vệ môi trường vùng biên giới Đắk Lắk

                                            H Xíu 

Sau 3 năm triển khai tại xã biên giới Krông Na, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk, dự án “Thúc đẩy vai trò của Phụ nữ trong quản lý tài nguyên nước tại vùng Tây Nguyên của Việt Nam” đã đem lại hiệu quả thiết thực. Qua dự án, người dân địa phương đã thay đổi nhận thức, hành vi và nêu cao trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường và bảo vệ tài nguyên nước. Sự thay đổi này có phần đóng góp không nhỏ của các nhóm phụ nữ dân tộc thiểu số tại chỗ với vai trò nòng cốt, tích cực vận động, tuyên truyền.

  Đều đặn vào ngày 15 hàng tháng, nhóm nòng cốt phụ nữ bảo vệ môi trường buôn Ea Rông, xã Krông Na, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk lại phối hợp với Ban tự quản buôn tổ chức ra quân dọn vệ sinh môi trường. Đã thành thói quen, người dân trong buôn đều tích cực hưởng ứng, chủ động dọn dẹp cảnh quan xung quanh nhà mình và đoạn đường trước nhà, rồi tiến dần đến dọn sạch đoạn đường vào khuôn viên chợ xã. Bà H’Nụ BuYăm, (dân tộc Mnông) cán bộ phụ nữ, thành viên nhóm nòng cốt cho biết, hoạt động này được triển khai trong hơn 2 năm qua, không chỉ góp phần giữ gìn cảnh quan khu dân cư, giúp môi trường được cải thiện mà còn phát huy được tinh thần tự giác của cộng đồng. Nhóm đã phát huy tốt hiệu quả trong việc tuyên truyền, kêu gọi người dân tham gia. “Đa số các thành viên của nhóm là cán bộ thôn, buôn nên việc gắn kết cộng đồng có phần thuận lợi vì mình có tiếng nói trong cộng đồng thì cộng đồng sẽ dễ nghe hơn và chung tay với mình nhiều hơn. Nhóm đã thực hiện kêu gọi nhân dân thu gom rác thải, quét dọn đường làng ngõ xóm, tuyên truyền vận động người dân tham gia thu dọn rác thải trong chợ. Bên cạnh đó nhóm cũng phối hợp với các đơn vị trong địa bàn xã trồng cây xanh ven đường, lập mô hình bể lọc nước.”

Cùng với các hoạt động truyền thông bảo vệ môi trường, nhóm nòng cốt còn triển khai xây dựng mô hình bể lọc nước đơn giản cho các hộ đang sử dụng nước sông tại địa phương. Với chi phí khoảng 1,4 triệu đồng cho một bể lọc, mô hình này sử dụng các vật liệu sẵn có hoặc dễ tìm mua như cát, sỏi, than củi xếp thành các lớp trong một bồn chứa bằng nhựa để nước thẩm thấu qua. Người dân có thể bơm trực tiếp các nguồn nước sông, nước hồ vào bể chứa và dùng nước lọc đó cho các sinh hoạt trong gia đình. Sau 3 năm mô hình đã được nhân rộng tại 3 buôn là Jang Lành, Ea Rông và buôn Trí A của xã Krông Na với khoảng 50 bể lọc được xây dựng. Hàng tháng nhóm nòng cốt đều đi kiểm tra tình hình sử dụng bể lọc của các hộ dân, giám sát chất lượng nước bằng máy đo, và báo cáo hỗ trợ sửa chữa, thay thế các bể lọc bị hư hỏng.

Ông Lê Tiến Dũng, Phó chủ tịch UBND xã Krông Na, huyện Buôn Đôn đánh giá, 3 năm qua, dự án đã góp phần tích cực giúp người dân hình thành thói quen sử dụng nước sạch đồng thời nâng cao trách nhiệm giám sát và tự nguyện giám sát việc bảo vệ môi trường tại khu dân cư. “Nhóm nòng cốt gắn kết các tổ tự nguyện giám sát tại các buôn làng đặc biệt ở các điểm du lịch mà có nhiều nguy cơ ảnh hưởng về rác thải. Đối với cộng đồng, nhân dân đã có ý thức dọn dẹp vệ sinh môi trường ở buôn làng, nơi mình sinh sống. Thứ 2 là họ nâng cao khả năng giám sát sự ảnh hưởng của các đơn vị hoạt động trên địa bàn nếu mà có những hành vi ảnh hưởng đến nguồn nước, ví dụ như xả rác thải xuống sông chẳng hạn thì họ sẽ là những người trực tiếp giám sát, phản ảnh lên cơ quan chức năng để có biện pháp xử lý.”

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Lan, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn và phát triển Tài nguyên nước, Liên hiệp các hội khoa học – kỹ thuật Việt Nam, khi dự án được triển khai tại huyện Buôn Đôn, nhóm dự án đã tập trung vào các nội dung thúc đẩy vai trò của phụ nữ trong quản lý tài nguyên nước. Ngay từ đầu, dự án đã xây dựng nhóm nòng cốt tập hợp phụ nữ tại các buôn, tổ chức các hoạt động tập huấn, trang bị các kỹ năng về tuyên truyền, vận động, nói chuyện trong nhóm cộng đồng. Sau khi được tập huấn, các chị em đã mạnh dạn, tự tin hơn khi nêu vấn đề, có thể tự phân tích, đánh giá và lập kế hoạch cho các hoạt động truyền thông trong cộng đồng. Đây là điều mà trước đây rất hiếm thấy ở các chị em phụ nữ, nhất là phụ nữ dân tộc thiểu số. Đến nay, các chị em đã tích cực tham gia vào việc tuyên truyền, vận động cộng đồng, đem lại những hiệu quả rõ ràng và sự thay đổi tích cực. “Phụ nữ là thành viên chính trong cộng đồng và nhiều khi về vấn đề giới ít được quan tâm. Thế cho nên chúng tôi muốn đẩy vai trò của phụ nữ lên để họ có thể tự tin tham gia để đảm đương được vai trò đấy thì nó sẽ giúp cho sự thay đổi rất lớn. Giá trị cốt lõi mà chúng tôi muốn thúc đẩy, muốn đạt được, đó là cân bằng giới, bình đẳng giới. Chúng tôi nhận thấy rằng khi làm việc với phụ nữ thì sự thay đổi trong cộng đồng rất nhanh.”

Từ những hiệu quả bước đầu mà dự án Thúc đẩy vai trò của Phụ nữ trong quản lý tài nguyên nước, người dân ở xã biên giới Krông Na, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk đã có sự thay đổi trong nhận thức về bảo vệ tài nguyên nước, bảo vệ môi trường, từ đó tự giác hành động. Đồng thời qua dự án, các chị em phụ nữ cũng đã dần mạnh dạn, tự tin và phát huy tốt hơn vai trò của mình, tích cực cùng với cộng đồng và các khu dân cư bảo vệ môi trường, vì môi trường sông tốt hơn./.