A moó Coor Thị Ích ặt đhị vel Pứt, chr’val Gary, chr’hoong Tây Giang truih, c’moo hay pr’loọng đong amoó choh lâh 1ha Đẳng sâm, tước hân noo pay bh’nơơn ha dợ căh ơy choom pa câl tu chr’năp pa câl lalâh ếp. Bâc chu, a moó t’đang doanh nghiệp bhrợ têng za nươu đoọng k’rong câl ha dợ căh ơy moon pa ghit chr’năp. Cung cơnh a moó Ích bấc pr’loọng đong coh sâm đhị apêê chr’val zr’lụ da ding ca coong Tây Giang xoọc lưm k’đhap k’ra đăh pa câl tu chr’năp lalâh ếp.

        T’cooh Pơloong Năng, Bí thư Đảng uỷ chr’val Ch’ơm đoọng năl, 100% pr’loọng đong đhanuôr đhị đâu choh Đẳng sâm coh đhăm  bhưah 200ha. Coh đếêc, vel Achoong pay k’nặ muy pâng. Pazêng c’moo đăn đâu, chr’val Ch’ơm vêy Nghị quyết pa dưr tơơm Đẳng sâm, lêy nâu đoo nắc tơơm chr’noh bha lầng, ta bil ha ul pa xiêr đha rựt. Đhơ cơnh đếêc, bh’rợ zư lêy, pa dưr tơơm za nươu dzợ lưm bấc rau k’đhap k’ra. Bhiệc đươi dua khoa học lâng công nghệ đhị choh sâm căh lâh. Zập c’nặt tợơ chơih pay m’ma, k’râng zư lêy lâng bhrợ têng tợơ ơy bơơn pay bh’nơơn dzợ  bhrợ cơnh ty đanh, tu cơnh đếêc bh’nơơn căh lâh dal, chr’năp kinh tế ếp. Ha dợ a noo Ta Ngôn Thơm, Chủ nhiệm HTX Trường Sơn Xanh đoọng năl, HTX âng a noo ta bhrợ t’vaih lâh muy c’moo đâu, buôn k’rong câl bh’nơơn chr’noh âng đhanuôr đhị apêê chr’val da ding ca coong, đơ bhlầng nắc tơơm za nươu (Đẳng sâm, táo mèo, sa nhân). Xọoc đâu k’nặ muy pâng bh’nơơn bh’rợ âng HTX bơơn pa câl đoọng ha HTX za nươu Đức Huy Tây Giang ha dợ chr’năp ếp bhlầng: “Tợơ bêl chr’hoong, chr’val vêy c’lâng xa nay k’đươi moon nắc HTX xay bhrợ đoọng ha đhanuôr bhrợ têng. Đhanuôr ting pâh bấc bhlầng, tu nâu đoo nắc c’lâng pa xiêr đha rựt liêm choom  bhlầng. HTX pa choom đoọng ha đhanuôr cơnh bhrợ teng, cơnh pa dưr chr’noh đhị vel đong. Pa bhlầng nắc k’rong câl bh’nơơn chr’noh đoọng ha đhanuôr. Đhanuôr doó k’pân chr’năp xiêr căh cợ chr’năp căh tệêm ngăn.”

        Đọong pa dưr dal bh’nơơn kinh tế đoọng ha đhanuôr choh sâm, x’rịa c’moo 2019 chr’hoong Tây Giang xay bhrợ Dự án “Cr’nọo bh’rợ choh tơơm za nươu ting cơnh t’nooi chr’năp pa tệêt lâng pa câl bh’nơơn bh’rợ” coh vel dong 2 chr’val zr’lụ da ding ca coong Gary lâng Ch’ơm. Nâu đoo nắc cr’noọ bh’rợ pa tệêt pa zưm 3 đăh “k’đhơợng lêy, doanh nghịêp (HTX) lâng đhanuôr”. Coh đếêc, Nhà nước zup zooi m’ma, phân bón, kỹ thuật, đhanuôr vêy c’rơ choh, k’rang lêy lâng bơơn HTX k’rong câl lứch bh’nơơn chr’noh đoọng ha đhanuôr”. Cr’nọo bh’rợ nâu bơơn  bhrợ têng tợơ zên bạc zup zooi âng bh’rợ OCOP lâh 68 ức đồng. Pazêng đhăm choh bhưah 5,5ha t’nơơm Đẳng sâm. Cr’chăl bhrợ têng tợơ c’moo 2019 tước x’rịa c’moo 2022. Ting đếêc, zập HTX chơih pay 10 pr’loọng đong ting pâh. Pazêng sâm bơơn pay ơy HTX trực tiếp k’rong câl lâng pa câl cớ đoọng ha pêê Công ty, HTX bhrợ têng za nươu đhị trung tâm chr’hoong. T’cooh Trần Văn Ta, Trưởng phòng Nông nghiệp lâng Pa dưr pa xớc  vel bhươl chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, pr’loọng ting pâh dự án nắc lêy  bhrợ liêm cơnh kỹ thuật sạch, tợơ c’nặt chơih pay m’ma, choh, k’rang lêy, bơơn pay sâm doó đươi dua phân hoá học, chất bhrợ đâh dưr pậ, ha dang pr’loọng đong n’đoo bhrợ lết nắc căh k’rong câl lâng căh dzợ đoọng ặt đhị HTX. Cung ting cơnh t’cooh Ta, tợơ ơy xay bhrợ xọoc tr’nợơp vêy liêm choom 02 sào đhị zập chr’val, bh’rợ nâu nắc bơơn t’bhưah tước apêê vel đong lơơng.  A moó Coor Thị Ích bơơn chơih pay ting pâh dự án nâu, tợơ k’nặ m’pâng c’moo xay bhrợ, tơơm sâm đong a moó choh ha dưr liêm, đơơng chô bấc a pul ga mắc, liêm. Bh’nơơn bh’rợ ơy bơơn nắc HTX chr’val Trường Sơn k’rong câl lứch lâng chr’năp dal. A moÓ CoOr Thị Ích xay moon: “Lalăm a hay Đha nuôr Cơ Tu căh ơy năl rau chr’năp liêm âng tơơm  đẳng sâm, ba kich. Tợơ bêl vêy apeê a đhuốc đấc câl nắc đhanuôr vêy năl chr’năp liêm. Đhơ cơnh đếêc choh đươi dua  anăm. Căh ngai câl. Tơợ bêl phòng nông nghiệp k’dua choh lâng HTX Trường Sơn Xanh pa zưm k’rong câl tợơ đhanuôr nắc tợơ đếêc, đhanuôr choh lâng pa dưr bấc. Đươi tợơ đếêc nắc tr’mông tr’meh âng đhanuôr bơơn ha dưr ghiy bhlầng.”

        Apêê cr’nọo  bh’rợ pa tệêt pa zưm choh tơơm za nươu đơơng chô bh’nơơn dal lâng tệêm ngăn, dal lâh 4-6 chu choh ha roo ruộng lâng dal lâh 10 chu choh ha roo ha rêê. Xọoc đâu, prang chr’hoong Tây Giang vêy lâh 270ha choh đẳng sâm. Ting cơnh t’cooh Lê Hoàng Linh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, bhiệc pa tệêt pa zưm bhlưa 3 đăh đhanuôr, HTX lâng Nhà nước coh pa dưr zr’lụ choh tơơm za nươu xoọc nắc c’lâng lướt nhâm mâng pa dưr dal bh’nơơn tơơm sâm coh muy đhăm choh, zooi đhanuôr ta bil ha ul pa xiêr đha rựt, tệêm ngăn pr’ặt tr’mông./.

Liên kết phát triển vùng cây dược liệu

CTV Đình Hiệp

Từ lâu,đồng bào Cơ Tu huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Namđã biết trồng các loại cây dược liệu(Ba kích, Đẳng sâm, Táo mèo, Sa nhân..) đểcó thu nhập. Tuy nhiên, diện tích trồng các loại cây này còn manh mún, nhỏ lẻ, chưa hình thành được nguồn nguyên liệu tập trung và chưa có thị trường tiêu thụ ổn định. Để phát huy hiệu quả kinh tếbền vững cho người dân,huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đã triển khai Dự án “Mô hình cây dược liệu liên kết theo chuỗi giá trị gắn với tiêu thụ sản phẩm”tại địa bàn 2 xã vùng cao Gary và Ch’ơm. Mô hình bước đầu đem lại hiệu quả.

Chị Coor Thị Ích ở thôn Pứt,xã Gary, huyện Tây Giang kể, năm ngoái gia đình chị trồng hơn 1 ha Đẳng sâm, đến mùa thu hoạch vẫn chưa bán được vì giá quá thấp. Nhiều lần, chị liên hệ với doanh nghiệp chế biến dược liệu để thu mua nhưng chưa thống nhấtđược giá cả. Cũng như chị Ích nhiều hộ trồng sâm ởcác xã vùng cao Tây Giang đang gặp khó khăn về đầu ra vì giá quá thấp.

Ông Pơloong Năng, Bí thư Đảng ủy xã Ch’Ơm cho biết, 100% hộ dân ở đây đều trồng Đẳng sâmtrên diện tích hơn200 ha.Trong đó, thôn Achoong chiếm gần một nửa. Những năm gần đây, xã Ch’Ơm có Nghị quyết phát triển mạnh cây Đẳng sâm, xem đây là cây trồng chủ lực, xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, công tác bảo tồn, phát triển cây dược liệu còn gặp nhiều khó khăn. Việc ứng dụng khoa học và công nghệ vào quy trình trồng sâm còn hạn chế. Mọi công đoạn từ chọn giống, chăm sóc và chế biến sau thu hoạchcòn làm theo phương pháp truyền thống, nên năng suất không cao, giá trị kinh tế thấp. Còn anh Ta Ngôn Thơm, Chủ nhiệm Hợp tác xã Trường Sơn Xanh cho biết, hợp tác xã của anh thành lập hơn một năm nay, chuyên thu mua hàng nông sản cho bà con các xã vùng cao, chủ yếu là sản phẩm cây dược liệu (Đẳng sâm, táo mèo, sa nhân). Hiện 1/3 sản phẩm của hợp tác xã được bán cho hợp tác xã Dược liệu Đức Huy Tây Giang nhưng giá cả còn thấp: “Từ khi huyện xã có chủ trương chỉ đạo thì HTX triển khai cho bà con sản xuất. Bà con tham gia rất đông, bởi đây là con đường giảm nghèo hiệu quả nhất. HTX tập huấn cho bà con cách làm, cách phát triển nông sản tại địa phương. Đặc biệt là thu mua hàng nông sản cho  bà con. Bà con không phải lo rớt giá hay giá cả không ổn định.”

Để nâng cao hiệu quả kinh tế cho người trồng sâm, cuối năm 2019 huyện Tây Giang  triển khai Dự án “Mô hình cây dược liệu liên kết theo chuỗi giá trị gắn với tiêu thụ sản phẩm” trên địa bàn 2 xã vùng cao GaRy và Ch’Ơm. Đây là mô hình liên kết 3 nhà “quản lý, doanh nghiệp (HTX) và nhà nông”. Trong đó, Nhà nước hỗ trợ giống, phân bón, kỹ thuật, người dân có công trồng, chăm sóc và được HTX đứng ra bao tiêu sản phẩ”. Mô hình nàyđược thực hiện từ nguồn vốn hỗ trợ của Chương trình Ocoop hơn 68 triệu đồng.Tổng diện tích thực hiện khoảng 5,5 ha cây Đẳng sâm.Thời gian thực hiện từ năm 2019 đến cuối năm 2022.Theo đó, mỗi hợp tác xã chọn 10 hộ tham gia. Toàn bộ sâm thu hoạch được hợp tác xã trực tiếp thu mua và cung cấp lại cho các công ty, hợp tác xã chế biến dược liệu tại trung tâm huyện. Ông Trần Văn Ta, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, hộ tham gia dự án phải tuân thủ quy trình kỹ thuật sạch, từ khâu chọn giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch sâm tuyệt đối không dùng phân hóa học, chất tăng trưởng, nếu hộ nào vi phạm sẽ không được thu mua sản phẩm và cho ra khỏi hợp tác xã. Cũng theo ông Ta,sau khi triển khai thí điểm thành công 02 sào tại mỗi xã, chương trình tiếp tục nhân rộng ra các địa phương khác. Chị Coor Thị Ích được chọn tham gia dự án này cho biết, sau gần nửa năm triển khai,cây sâm nhà chị trồng phát triển rất tốt, cho nhiều củ to, đẹp.Sản phẩm làm ra được hợp tác xãTrường Sơn Xanh thu mua hết với giá cao. ChịCoor Thị Ích phấn khởi: “Trước đây bà con Cơ Tu không biết tác dụng của cây dược liệu như đẳng sâm, ba kich. Từ khi có người Kinh từ dưới xuôi mua để dùng thì bà con biết  giá trị cây dược liệu này rất cao. Tuy nhiên không ai thu mua với số lượng lớn nên bà con trồng đủ để dùng. Từ khi phòng nông nghiệp triển khai trồngvà HTX Trường Sơn Xanh liên kết thu mua nông sản cho bà con  thì từ đó, bà con trồng và phát triển thành sản phẩm hàng hoá. Nhờ đó mà đời sống bà con được nâng lên rõ rệt.”

Các mô hình liên kết trồng cây dược liệu cho thu nhập ổn định và cao gấp 4-6 lần trồng lúa nước và gấp 10 lần trồng lúa rẫy. Hiện, toàn huyện Tây Giang có hơn 270ha trồng đẳng sâm.Theo ông Lê Hoàng Linh, Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, việc liên kết giữa “3 nhà” -nhà nông, hợp tác xã và Nhà nước trong phát triển các vùng trồng cây dược liệu đang là hướng đi vững chắc nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cây sâm trên một đơn vị diện tích canh tác, giúp người xóa đói, giảm nghèo, ổn định cuộc sống./.