Truíh acoon c’lâng k’tiếc lướt zi lấh tiểu khu 1148, Công ty TNHH mưy thành viên Lâm nghiệp Krông Bông, chr’val Cư Pui, chr’hoong Krông Bông, tỉnh Đăk Lắk nắc lêy n’loong n’căng ma c’lâm ha đêếh tu t’mêê ta col pa hư. Dzoọng đhị n’loong ga mắc roóh cát, dzợ t’boọ c’lặ “Oó col pa hư, óch crâng, tông pay k’tiếc crâng”, azu nắc lêy đợ tơơm n’loong ga măc, k’tứi ma roóh cát, c’lâm ha đêếh bấc ơl. Bấc tơơm n’loong ta col pa hư, ga mặc tước 2 cha nặc ga vặt. Lướt moót cớ cóh crâng, nắc lêy bha đưn da ding đắh mưy cung zêng ta óch col pa hư. 5 c’xêê tơợp c’moo 2021, công ty bơơn lêy tước 427 tu bhiệc, bhrợ bil hư k’dâng 105ha crâng. Lấh mơ, công ty bơơn lêy k’tiếc crâng cr’chăl c’moo 2014-2020 xiêr tước lấh 2.500ha. t’coóh Nguyễn Đức Trường-Trưởng Phân trường số 1, Công ty Lâm nghiệp Krông Bông xay moon đhị đhr’năng bhrợ pa hư crâng hi lêệng bấc ooy cr’chăl hanua: “Pa hư crâng xoọc đâu bhrợ zâp cơnh. Vêy c’bhúh đương cha groong cha mêết lêy, mạng viễn thông cung váih zâp ooy, apêê lướt bhrợ nắc ma xay moon đh’rứah năl, nắc bhiệc bơơn lêy, trực tiếp bơợp coọp apêê pa hư crâng k’đhạp bhlâng. Azi pa bhrợ cung bhrợ lứch đhr’năng bh’rợ cung cắh mặ zêl cha groong đhr’năng pa hư crâng cơnh xoọc đâu.”

Cung cơnh cóh Krông Bông, đhr’năng pa hư crâng, tông pay k’tiếc crâng xoọc dưr váih k’rơ bấc cóh Tây Nguyên. Bấc đơn vị bơơn lêy bil crâng hi lêệng bấc, tơợ k’ha riêng tước kr’bhâu hécta zâp đơn vị. Lướt tước oou, crâng cung ma hư zớch. T’coóh Lê Quang Dần-Phó Gíam đốc Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl tỉnh Đăk Nông xay moon, đh’rứah lâng đợ râu cắh liêm k’rơ âng c’la crâng nắc dzợ vêy râu tu ga mắc đắh cơ chế, chính sách đoọng ha lâm nghiệp lâng đoọng ha pêê zư lêy crâng cắh liêm crêê: “Zâp quy định, cơ chế, chính sách cắh lalua liêm ghít lâng glặp. Vel đông nắc bhứah, râu cắh liêm crêê, têêm ngăn đắh kinh tế, xã hội bhrợ tước bhiệc zư lêy crâng. Ha dợ ooy đâu, c’rơ bh’rợ bhrợ têng âng zâp công ty bhrợ ta bhứch, lấh mơ nắc đắh zên lâng acoon manứih zư lêy crâng.”

Xoọc bêl crâng bhrợ pa hư, manứih zư lêy crâng nắc ơy bấc râu ta bhứch nắc xoọc đâu, đhị bấc đơn vị, bấc cán bộ, nhân viên zư lêy crâng zước đhêy, bhrợ đơn đhêy bhrợ bhiệc. Nâu đoo nắc tu k’tiếc crâng pazao đoọng ga mắc, trách nhiệm hi lêệng lấh, hân đhơ cơnh đêếc pazao đoọng quyền cắh liêm ghít, bh’rợ zooi zúp cắh váih, cán bộ zư lêy crâng cắh k’rơ liêm. Ha dợ ooy đâu, zên pa chô cắh bấc, pr’ắt tr’mung âng đợ apêê trực tiếp zư lêy crâng cắh têêm ngăn. Đhị Công ty Lâm nghiệp Krông Bông, ooy 3 c’moo hanua vêy 16 cán bộ, lấh mơ nắc kỹ sư, k’đhơợng bhrợ cấp phòng, phân trường, nhăn đhêy pa bhrợ. Ha dợ đhị Công ty Lâm nghiệp Ea Kar, mơ ooy cr’chăl 1 c’moo hanua, 17/45 cán bộ, bh’cộ, đhanuôr zước đhêy pa bhrợ. Mưy cán bộ đhị Công ty lâm nghiệp Ea Kar đoọng năl, 3 ooy 5 cán bộ cóh phân trường nắc ơy đhêy pa bhrợ lâng c’la anoo cung ơy bhrợ đơn zước đhêy, xoọc ặt đương lêy bhrợ đoọng đhêy: “Zên lương âng đay nắc 3,2 ực, nắc lêy pa xoọng zên đay đoọng lướt pa bhrợ. Lâng bh’rợ zr’nắh k’đhạp lấh, manứih pa bhrợ cắh zâp đoọng k’đhơợng zư. Râu 3 nắc trách nhiệm, đoọng bhrợ pa hư crâng bấc nắc cung lêy pa chô trách nhiệm ooy c’la k’đhơợng zư crâng zr’lụ đêếc. ha dang lêy pa chô trách nhiệm ooy pháp luật nắc cắh mặ choom bhrợ. Moon zr’nưm nắc cung k’rang, cắh mặ ặt bhrợ.”

Cắh mưy cắh liêm crêê đắh cơ chế, chính sách pháp luật đắh k’đhơợng zư lêy crâng, bấc c’la crâng moon, bhiệc cắh pazưm bhrợ âng chính quyền, ngành chức năng vel đông đắh bhrợ zâp tu bhiệc cắh liêm crêê nắc râu tu bhrợ apêê lêy cắh năl cơnh đhị đhr’năng pa hư crâng, pay k’tiếc. T’coóh Nguyễn Đức Phúc, Gíam đốc Công ty Cổ phần du lịch sinh thái Phương Nam, tỉnh Lâm Đồng xay moon: “Acu chóh crâng liêm choom, apêê pay máy cưa lêy cưa pa hư, acu cung coọp zư lâng bhrợ biên bản pazao đoọng, hân đhơ cơnh đêếc cắh ngai lêy bhrợ. Nâu đoo nắc t’đang moon ooy chủ tịch chr’val nắc a đoo moon k’đươi manứih lướt lêy, hân đhơ cơnh đêếc, bêl hi dưm nắc ha cơnh acu choom zư lêy manứih nâu, nắc acu ting zươi lâng apêê.”

Bêl cắh năl cơnh bhrợ đhị bhiệc pa hư crâng, bấc c’la crâng, lấh mơ nắc zâp doanh nghiệp tư nhân bơơn pazao đoọng, đoọng thuê crâng đhị Tây Nguyên nắc lơi jợ đoọng crâng bhrợ pa hư tước bấc đhị k’tiếc crâng ma bil hư zêng. Cơnh đêếc, đhị chr’hoong Ea Sup, đhị vêy bấc dự án đoọng tư nhân thuê crâng, lấh mơ nắc tỉnh Đăk Lăk lâng k’noọ 30 dự án, pazêng 17 r’bhâu hécta nắc cắh n’léh váih c’léh bh’rợ âng crâng. Mưy bh’cộ Hạt kiểm lâm chr’hoong Ea Sup xay moon: “Lalua lêy zâp đhị cắh năl cơnh lêy bhrợ, crâng ma pa hư zêng. Ký đoọng apêê moót bhrợ cóh đâu, apêê cắh bhrợ têng, lơi jợ, crâng ta pa hư, đhanuôr tông pay zêng k’tiếc, xoọc đâu trách nhiệm ooy ngai, ngai bhrợ bhiệc nâu, ahêê lêy ghít, hân đhơ prang chr’hoong cung lêy cắh liêm choom cơnh năl bhrợ.”/.

LOẠT BÀI: NỖI LO MẤT RỪNG ĐI CÙNG NỖI LO MẤT CÁN BỘ

KỲ 1: Rừng tan hoang, cán bộ “xin hàng”

Mất rừng tại Tây Nguyên vẫn đang là vấn đề nhức nhối. Đáng chú ý, trong bối cảnh rừng bị tàn phá nghiêm trọng, nhiều cán bộ đã “xin hàng”, xin nghỉ việc, nhiều chủ rừng đã buông tay bất lực. Trong khi đó, một bộ phận không nhỏ cán bộ lại bắt tay với lâm tặc, thậm chí trở thành lâm tặc. Cán bộ phá rừng, chiếm đất bị phát hiện ngày càng nhiều. Nghiêm trọng hơn là trong khi bảo vệ rừng vốn đã khó khăn, nguồn lực đầu tư cho lâm nghiệp vốn đã ít ỏi, thì còn bị xà xẻo, tham nhũng, khiến cho tình hình càng tồi tệ. Đây thực sự là một nỗi lo lớn, vì vừa lo mất rừng vừa phải đề phòng chính cán bộ được giao chức trách, nhiệm vụ bảo vệ rừng.

Đề cập vấn đề này, Phóng viên Đài TNVN thường trú khu vực Tây Nguyên có loạt bài “Nỗi lo mất rừng đi cùng nỗi lo mất cán bộ”. Chương trình hôm nay chúng tôi phát sóng kỳ một với nhan đề “Rừng tan hoang, cán bộ “xin hàng”

Dọc theo con đường mòn xuyên qua tiểu khu 1148, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Krông Bông, xã Cư Pui, huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk, nham nhở những cánh rừng vừa bị chặt hạ, đốt phá. Đứng bên thân cây gỗ lớn đã bị cháy đen chết đứng nhưng còn treo tấm biển “cấm chặt phá, đốt rừng, lấn chiếm đất rừng”, chúng tôi ghi nhận hàng loạt cây gỗ lớn, gỗ nhỏ bị cháy nham nhở, nằm ngổn ngang. Nhiều gốc cây bị cưa hạ, đường kính đến hai người ôm. Tiếp tục đi sâu vào rừng, ngút tầm mắt là những ngọn đồi nối tiếp nhau đã cơ bản bị cạo trọc từ chân lên tới đỉnh. 5 tháng đầu năm 2021, công ty  phát hiện đến 427 vụ, làm thiệt hại khoảng 105ha rừng. Bất ổn hơn, khi rà soát ghi nhận diện tích rừng suy giảm giai đoạn 2014-2020 lên đến hơn 2.500ha. Ông Nguyễn Đức Trường- Trưởng Phân trường số 1, Công ty Lâm nghiệp Krông Bông, thừa nhận sự bất lực trước tình trạng phá rừng diễn ra nghiêm trọng, mất kiểm soát thời gian qua:“Phá rừng thì bây giờ tinh vi lắm. Nó có người cảnh giới, mạng viễn thông phủ khắp rồi, anh em đi làm thì nó thông báo cho nhau, cho nên việc phát hiện, trực tiếp bắt đối tượng đốt phá rừng là rất khó. Anh em đã làm hết khả năng rồi nhưng không thể ngăn chặn tình trạng phá rừng như bây giờ.”

Tương tự như Krông Bông, tình trạng phá rừng có dấu hiệu mất kiểm soát, bất lực trước nạn phá rừng, chiếm đất đang diễn ra phổ biến ở Tây Nguyên. Hàng loạt các đơn vị phát hiện bị mất rừng nghiêm trọng, từ hàng trăm đến hàng nghìn héc ta mỗi đơn vị. Đi đến đâu, rừng cũng tan hoang. Ông Lê Quang Dần- Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Đắk Nông phân tích, cùng với những yếu kém của chủ rừng thì còn có nguyên nhân lớn từ cơ chế, chính sách dành cho lâm nghiệp và cho người bảo vệ rừng còn bất cập:“Các quy định, cơ chế, chính sách chưa thực sự rõ ràng, phù hợp. Địa bàn thì rộng, áp lực về dân cư, kinh tế, xã hội lên công tác quản lý, bảo vệ rừng rất lớn. Trong lúc đó, nguồn lực hoạt động của các công ty hoạt động rất thiếu, đặc biệt  là kinh phí và con người để bảo vệ rừng.”

Trong khi rừng đang bị tàn phá, người bảo vệ rừng vốn đã rất thiếu thì nay, tại nhiều đơn vị, hàng loạt cán bộ, nhân viên bảo vệ rừng “xin hàng”, làm đơn  nghỉ việc. Lý do là vì diện tích rừng được giao lớn, trách nhiệm nặng nề, áp lực cao nhưng giao quyền không rõ, công cụ hỗ trợ không có, cán bộ bảo vệ rừng luôn trong thế yếu trước lâm tặc. Trong khi đó, thu nhập rất thấp, đời sống của những người trực tiếp bảo vệ rừng không đảm bảo. Tại Công ty Lâm nghiệp Krông Bông, trong 3 năm qua có 16 cán bộ, chủ yếu là kỹ sư, giữ chức vụ lãnh đạo cấp phòng, phân trường, xin nghỉ việc. Còn tại Công ty Lâm nghiệp Ea Kar, chỉ trong vòng hơn 1 năm qua, 17/45 cán bộ, lãnh đạo, nhân viên xin nghỉ việc. Một cán bộ tại Công ty Lâm nghiệp Ea Kar cho biết, 3 trong số 5 cán bộ ở phân trường đã nghỉ việc và bản thân anh cũng đã làm đơn xin nghỉ, đang chờ được giải quyết:“Mức lương của mình là 3,2 triệu, phải thêm tiền túi để đi làm. Với lại áp lực công việc khó khăn hơn nữa, nhân lực không đủ để quản lý. Thứ 3 là trách nhiệm, để phá rừng nhiều quá thì cũng quy trách nhiệm người chủ quản khu vực đó. Nếu quy trách nhiệm về pháp luật thì không gắn bó được. Nói chung là trên đe, dưới búa vậy, rất lo lắng, không gắn bó nổi.”

Không chỉ bất cập về cơ chế, chính sách, pháp luật trong quản lý, bảo vệ rừng, nhiều chủ rừng cho rằng, việc thiếu sự phối hợp của chính quyền, ngành chức năng địa phương trong xử lý các vụ việc vi phạm là nguyên nhân khiến họ phải đầu hàng trước nạn phá rừng, chiếm đất. Ông Nguyễn Đức Phúc- Giám đốc Công ty cổ phần du lịch sinh thái Phương Nam, tỉnh Lâm Đồng nêu ý kiến:“Tôi trồng rừng ngon lành, họ lấy máy cưa ra cưa, tôi cũng bắt giữ và lập biên bản bàn giao nhưng rồi cũng không ai giải quyết hết. Lý do là gọi cho ông chủ tịch xã thì ông ấy nói để gọi nhân viên tới, nhưng chờ qua đêm tối thì bản thân tôi làm sao giữ được người, mà như vậy thì coi như thua.”

Khi đã bất lực trước nạn phá rừng, nhiều chủ rừng, đặc biệt là các doanh nghiệp tư nhân được giao, cho thuê rừng tại Tây Nguyên đã bỏ mặc cho rừng bị tàn phá dẫn đến hàng loạt diện tích rừng bị phá trắng. Như tại huyện Ea Súp, nơi có nhiều dự án cho tư nhân thuê rừng nhất tỉnh Đắk Lắk với gần 30 dự án, tổng cộng 17.000héc ta hầu như đã không còn dấu vết của rừng. Một lãnh đạo Hạt Kiểm lâm huyện Ea Súp, nêu thực trạng:“Thực trạng là hầu hết không làm gì được, rừng bị phá hết. Ký cho họ vào đây làm, họ không thực hiện, buông bỏ ra đó, rừng bị phá thoải mái, dân lấn chiếm hết, bây giờ trách nhiệm thuộc về ai, ai làm công việc này. Mình thấy rõ ràng, kể cả huyện cũng nhìn thấy không hiệu quả mà sao cứ vậy thôi.”./.