Đhị dal k’noọ 2 r’bhâu mét, đhị dứp crâng t’coóh đenh, manứih Xê Đăng chóh sâm Ngọc Linh. T’coóh Hồ Văn Du cóh chr’val Trà Linh chr’hoong Nam Trà My bơơn ta moon nắc đhị bhua sâm. Xoọc đâu t’coóh vêy chóh 5 hécta sâm, lấh 130 r’bhâu t’nơơm, pazêng đợ mơ k’dâng đợc 5,6 tấn. Lâng zên sâm cơnh xoọc đâu, t’coóh Du vêy cóh têy cắh dứp 400 tỷ đồng. zâp c’xêê, chr’hoong Nam Trà My bhrợ têng g’lúh chợ pa’câl sâm. Đơơng k’dâng 10 ký sâm Ngọc Linh pa câl, manứih chóh sâm cơnh t’coóh Du pa chô k’tỷ zên. T’coóh Hồ Văn Du moon: “K’lung sâm nâu 1 lạng, pa câl 10 ực. Đhanuôr cóh vel tu vêy chóh sâm nắc pr’ắt tr’mung ta clơ lấh mơ”.

Xoọc đâu, tỷ phú sâm cơnh t’coóh Hồ Văn Du cóh 2 tỉnh Quảng Nam lâng Kon Tum dzoọc tước k’ha riêng pr’loọng. bơơn lêy liêm choom tơợ t’nơơm sâm, tỉnh Quảng Nam nắc đợc lấh 3.100 tỷ đồng bhrợ padưr k’noọ 19 r’bhâu hécta crâng đhị 7 chr’val k’coong ch’ngai âng chr’hoong Nam Trà My váih đhị zr’lụ chóh sâm pr’đươi. Tỉnh Quảng Nam nắc đoọng 6 doanh nghiệp xay bhrợ chóh sâm đhị crâng lâng k’tiếc 1200 hécta. Lâng bấc doanh nghiệp bhrợ têng mỹ phẩm, dược phẩm tơợ sâm cung ơy lêy k’rong bhrợ ooy Quảng Nam. T’coóh Hồ Quang Bửu, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng năl: “Mưy hécta sâm, xang 5 c’moo, đhanuôr pa chô 75 tỷ đồng. nâu đoo nắc pa câl xoọc t’mêê hất, pa’câl k’lung lâng hi’la. C’lâng xa’nay âng tỉnh Quảng Nam xoọc đâu nắc zooi zúp padưr pa’xớc zanươu tr’hâu, lấh mơ nắc t’nơơm sâm Ngọc Linh. Hơnh déh doanh nghiệp k’rong bhrợ ooy bhiệc chóh sâm”.

Xay bhrợ bh’rợ zư lêy lâng padưr pa’xớc t’nơơm sâm Ngọc Linh bơơn Thủ tướng đoọng bhrợ, xoọc đâu, zâp bộ ngành nắc ơy moót đoọng zooi zúp tỉnh Quảng Nam lâng Kon Tum pa dưr chr’nắp dal bh’nơơn pr’đươi k’tiếc k’ruung. T’coóh Trương Quốc Cường, Thứ trưởng Bộ y tế đoọng năl: “Bhrợ têng cơnh boọp k’đươi moon âng Thủ tướng, nắc lêy vêy râu pazưm bhrợ nhâm mâng âng zâp bộ ngành. Chr’nắp lấh mơ nắc lêy vêy đhị pa câl. Azi xoọc pazưm nhâm mâng lâng bộ Khoa học Công nghệ đoọng bhrợ têng bấc bh’nơơn pr’đươi chr’nắp dal nắc ahêê vêy choom pa câl”.

Tỉnh Quảng Nam nắc ơy k’rong bhrợ k’ha riêng tỷ đồng đoọng bhrợ c’lâng moót cóh zr’lụ chóh sâm. Lâng đặt hàng zâp chuyên gia bhrợ m’ma đoọng ha đhanuôr chóh cóh vel đông. Bộ Khoa học Công nghệ moon đoọng đhị c’năl, lướt vốch đhị chóh sâm  Ngọc Linh đhị 2 tỉnh Quảng Nam lâng Kon Tum, zước moon zư lêy gen cóh ngân hàng gen bha’lang k’tiếc. Tỉnh Quảng Nam cung ơy pazưm nhâm mâng lâng tỉnh Gyeongsang Nam âng Hàn Quốc đoọng padưr chr’nắp âng t’nơơm sâm. Lâng đợ c’lâng bh’rợ nâu, t’nơơm sâm Ngọc Linh nắc t’nơơm bhrợ cha k’van đoọng ha đhanuôr Xê Đăng đhị dzung da ding Ngọc Linh./.

NÂNG TẦM THƯƠNG HIỆU SẢN PHẨM SÂM QUỐC GIA SÂM NGỌC LINH

                                                                                                                    CTV Tấn Sỹ

Theo đánh giá của các nhà khoa học, sâm Ngọc Linh là một trong 4 loại dược liệu được xếp vào loại quý hiếm nhất thế giới hiện nay. Hiện nay, một ký sâm tươi trồng tại vườn có giá từ 60 đến 150 triệu đồng. Trước nguy cơ nguồn gen của loại sâm quý này bị suy kiệt, năm 2015, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh đến năm 2030. Mới đây, Thủ tướng cũng đã ký Quyết định bổ sung sâm Ngọc Linh vào danh mục sản phẩm của quốc gia. Theo đó, diện tích quy hoạch vùng sâm lên đến hơn 30 ngàn héc ta, gấp hơn 300 lần hiện nay. Tổng giá trị sâm thương phẩm sẽ là 2 tỷ Đô la Mỹ. Vì vậy, nâng tầm thương hiệu sản phẩm sâm quốc gia là nhiệm vụ cấp thiết hiện nay.

  Ở độ cao gần hai ngàn mét, dưới tán rừng gìà, người Xê Đăng trồng sâm Ngọc Linh. Ông Hồ Văn Du, xã Trà Linh huyện Nam Trà My được mệnh danh là vua sâm. Hiện ông có 5 héc ta sâm, hơn 130 ngàn gốc, tổng sản lượng chừng 5,6 tấn. Với giá sâm như hiện nay, ông Du có trong tay không dưới 400 tỷ đồng.  Hằng tháng, huyện Nam Trà My tổ chức phiên chợ sâm. Mang chừng 10 ký sâm Ngọc Linh ra bán, người trồng sâm như ông Du thu về cả một tỷ đồng. Ông Hồ Văn Du chia sẻ:“Củ sâm này 1 lạng, bán 10 triệu. Bà con dân làng nhờ trồng sâm nên đời sống khá lên.”

Hiện nay, tỷ phú sâm như ông Hồ Văn Du ở 2 tỉnh Quảng Nam và Kon Tum lên đến hàng trăm hộ. Thấy được hiệu quả từ cây sâm, tỉnh Quảng Nam dành hơn 3.100 tỉ đồng xây dựng quy hoạch gần 19.000 ha rừng ở 7 xã vùng cao huyện Nam Trà My thành vùng trồng sâm nguyên liệu. Tỉnh Quảng Nam đã cấp cho 6 doanh nghiệp triển khai trồng sâm dưới tán rừng với diện tích 1200 héc ta. Đồng thời hàng loạt doanh nghiệp chế biến mỹ phẩm, dược phẩm từ sâm cũng đã xúc tiến đầu tư vào Quảng Nam. Ông Hồ Quang Bửu, Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam cho biết: “Một hec sta sâm, sau 5 năm, người dân thu về 75 tỷ đồng. Đó mới là bán tươi, củ và lá. Chủ trương của tỉnh Quảng Nam hiện nay là hỗ trợ phát triển chuỗi dược liệu, đứng đầu là cây sâm Ngọc Linh. Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào trồng sâm”.

Triển khai đề án bảo tồn và phát triển cây sâm Ngọc Linh được thủ tướng phê duyệt, hiện hay, các bộ ngành đã vào cuộc để hỗ trợ tỉnh Quảng Nam và Kon Tum nâng cao giá trị sẩn phẩm quốc gia. Ông Trương Quốc Cường, Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết:“Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng, thì cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành. Quan trọng nhất là phải có đầu ra. Chúng tôi đang phối hợp chặt chẽ với bộ Khoa học Công nghệ để sản xuất nhiều sản phẩm đặc thù, chất lượng cao thì chúng ta mới bán được.”

Tỉnh Quảng Nam đã đầu tư hàng trăm tỷ đồng để mở đường lên vùng sâm. Đồng thời, đặt hàng các chuyên gia nhân giống để cấp phát cho người dân địa phương. Bộ Khoa học Công nghệ bảo hộ chỉ dẫn địa lý đối với cây sâm Ngọc Linh tại 2 tỉnh Quảng Nam và Kon Tum; đăng ký bảo hộ nguồn gen trong ngân hàng gen quốc tế. Tỉnh Quảng Nam cũng đã hợp tác chặt chẽ với tỉnh Gyeongsang Nam của Hàn Quốc để nâng cáo giá trị cây sâm. Với những giải pháp đó, cây sâm Ngọc Linh sẽ là cây làm giàu cho đồng bào xê Đăng dưới chân núi Ngọc Linh./