Xang bêl tốt nghiệp thạc sĩ ngành công nghệ ch’na đh’nắh, lướt pa bhrợ lâng k’rong pa dưr c’năl bh’riêl, kinh nghiệm, c’moo 2018, amoó Chal Thy quyết định chô vel đông lâng cr’noọ lêy pay râu pr’đươi ơy váih cóh vel đông đoọng tơợp bhrợ cha. Xang k’noọ nắc bhrợ, lâng râu bhriêl ta bách, cr’noọ bh’rợ âng mưy kỹ sư ơy bơơn pa choom chuyên ngành công nghệ ch’na đh’nắh, amoó nắc t’bhlâng lêy cha mêết, bhrợ pa glúh 2, 3 pr’đươi chr’nắp tơợ đác pô k’bhông. Đợ bh’nơơn pr’đươi nâu đợ t’tưn nắc bơơn ta moon nắc liêm chr’nắp lâng têêm ngăn vệ sinh ch’na đh’nắh. Hân đhơ cơnh đêếc, pr’loọng đông nắc vêy 2, 3 zệt t’nơơm k’bhông xoọc váih p’lêê, ha dang kiêng zâp pr’đươi bhrợ têng đenh, m’bứi bhlâng cung vêy tước 2, 3 ha riêng t’nơơm nắc vêy zâp. đhị râu bhiệc moon pa glúh nâu, amoó Chal Thy nắc lêy cha mêết lâng hợp đồng thuê tơơm k’bhông lâng đhanuôr cóh vel đông: “Tr’nơợp cung lêy moon đhanuôr bấc cơnh, tu apêê k’pân bhrợ têng pay đác pô cơnh đêếc nắc k’bhông đấh chêết răng. Lalua lêy 2, 3 k’tiếc k’ruung nắc ơy bhrợ, ha dang cắh bhrợ têng đác pô dzợ nắc k’bhông cung váih bấc p’lêê, cung ma mung đenh 30-40 c’moo. Bêl đhanuôr năl ghít nắc lêy pazưm bhrợ, tu ooy cr’chăl hợp đồng bhiệc zư lêy, bón phân azi zêng lêy k’rang bhrợ đoọng.”

T’coóh Thạch Sang, mr’đoo vel lâng amoó Chal Thy, manứih vêy 4 công k’bhông 5 c’moo ơy đoọng năl, tr’nơợp bêl amoó Chal Thy moon thuê tơơm k’bhông đoọng pay đác pô cung độp k’rang, tu cắh năl doọ bhrợ cắh liêm crêê tước tơơm k’bhông cắh, zên pa chô ha cơnh? Hân đhơ cơnh đêếc, xang lấh m’pâng c’moo đoọng thuê 27 t’nơơm k’bhông, pr’loọng đông nắc vêy pa chô zên liêm zâp 600 r’bhâu đồng đhị 1 c’xêê. Ha dang tự lêy bhrợ têng đác nâu âng đơơng ha doanh nghiệp nắc zâp pô k’bhông pa chô 25 lít, ma mơ lâng 250 r’bhâu đồng. ha dang pr’loọng đông vêy 20 t’nơơm k’bhông, zâp c’xêê nắc pa chô 5-6 ực đồng: “Đoọng thuê bhrợ têng đác pô cơnh đâu acu lêy liêm choom lấh, tu k’bhông răng zên pa câl cắh têêm ngăn. Zên pa câl xiêr bấc lấh, vêy bêl 20, 30, cắh cậ 50 r’bhâu đồng đhị mưy zệt p’nong. Đoọng thuê nắc têêm ngăn lấh mơ, 600 r’bhâu đồng đhị mưy c’xêê ooy pa zêng 27 t’nơơm, bhiệc bón phân, cha groong g’rưy nắc đắh công ty k’rang lêy zêng.”

Đoọng vêy đác pô k’bhông yêm, tr’nơợp nắc lêy pay đợ pô k’bhông k’noọ pô, lêy pó đợc đoọng k’bhông doọ choom bil hư. Xang nặc, mơ 12 tiếng nắc pa chô mơ 0,5 lít đác. Hân đhơ cơnh đêếc, bhiệc pay đác ngam tơợ pô k’bhông lấh mơ nắc lêy ooy kinh nghiệm âng đợ apêê thợ. Tu cơnh đêếc, đợ apêê pay đác ngam nâu bêl k’noọ bhrợ têng, nắc zêng bơơn pa choom liêm ghít. Xoọc đâu doanh nghiệp Trà Vinh Farm âng amoó Thạch Thị Chal Thy vêy 6 apêê pa bhrợ buôn pay đác ngam nâu, lâng zên pa chô tơợ 4,5-5 ực đồng đhị mưy c’xêê. Anoo Thạch Bảy, mưy ooy đợ apêê pa bhrợ bhrợ bhiệc đoọng ha moó Chal Thy đoọng năl: “Cắh váih bh’rợ tr’nêng nắc lướt pay k’bhông nâu doọ lấh zr’nắh mơ bhrợ hồ, bhiệc bhrợ doọ ặt cóh p’răng pứih. Mưy t’ngay pay 2 chu ra diu lâng hi bu, zên pa chô cung 5 ực đồng nắc cung choom ặ.”

Ting cơnh Thạc sĩ Thạch Thị Chal Thy, pô k’bhông vêy đha hưm ngam, vêy chỉ số đường huyết đệ lấh mơ lâng đác g’dợ, đường a’tao lâng vêy hàm lượng khoáng dal, pa bhlâng liêm glặp lâng đợ apêê tiểu đường, manứih vêy chỉ số c’lâng a’ham dal, ma nứih t’coóh đhưr. Xoọc đâu, pr’đươi âng doanh nghiệp amoó bhrợ têng pa zêng đường đác pô k’bhông, đác pô k’bhông n’coọc, đác pô k’bhông ngào ca cao. Đợ pr’đươi nâu xoọc bơơn t’moót pa câl cóh thị trường Hà Nội, TP.HCM, Cần Thơ lâng Phú Quốc. hân đhơ cơnh đêếc, đoọng pa dưr pa xớc nhâm mâng, doanh nghiệm Trà Vinh Farm xoọc xay bhrợ c’lâng bh’rợ âng đơơng pr’đươi thị trường Nhà Bản. Lâng t’mêê đâu, nắc ơy vêy c’bhúh ta mooi Nhật Bản chô lưm lêy cóh vel đông, chấc lêy c’lâng bhrợ têng đác pô k’bhông lâng prá xay liêm ghít lấh mơ ooy c’lâng pa dưr pa xớc đenh đươnh. Thạc sĩ Thạch Thị Chal Thy đoọng năl: “Xoọc đâu pr’đươi nâu bấc ngai kiêng xơợng. tu đác k’bhông cắh mưy đha hưm yêm nắc dzợ liêm chr’nắp ha c’rơ. C’lâng bh’rợ k’noọ tước đâu nắc acu bhrợ tr’xăl c’lâng bh’rợ, câl pay đác ngam tơợ 2, 3 apêê chóh bhrợ, đoọng đhanuôr tự bơợ bhrợ đác âng đơơng công ty, đhanuôr nắc vêy pa chô zên bấc lấh lâng công ty cung pa chô đác ngam nâu bấc lấh.”

Bh’rợ k’bhông pay đác ngam âng amoó Thạch Thị Chal Thy cung ơy bhrợ chr’nắp liêm đoọng ha bấc t’nooi ta mooi bha lang k’tiếc pấh lêy, cắh mưy u t’mêê, nắc bhiệc bhrợ têng cung liêm sạch. Bhươn k’bhông bhrợ têng ting c’lâng hữu cơ, têêm ngăn bhrợ têng, zư lêy râu liêm chr’nắp môi trường./.

Cô gái Khmer khởi nghiệp từ mật hoa dừa

                  Thạch Sa Oanh

Trăn trở trước tình trạng cây dừa trồng thường gặp cảnh được mùa mất giá, chị Thạch Thị Chal Thy quê ở Thị Trấn Tiểu Cần, huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh đã nảy sinh ý tưởng tạo ra dòng sản phẩm từ mật hoa dừa. Hiện mặt hàng do cơ sở chị sản xuất đã có mặt ở nhiều thành phố lớn trong nước và sắp tới sẽ xuất khẩu sang thị trường Bản.

Sau khi tốt nghiệp thạc sĩ ngành công nghệ thực phẩm, đi làm và tích luỹ kiến thức, kinh nghiệm, năm 2018, chị Chal Thy quyết định trở về quê nhà với suy nghĩ tận dụng nguồn tài nguyên có sẵn ở quê mình để khởi nghiệp. Nghĩ là làm, bằng sự nhạy bén, tư duy của một kỹ sư từng được đào tạo bài bản chuyên ngành công nghệ thực phẩm, chị dồn sức nghiên cứu, tạo ra một số sản phẩm từ mật hoa dừa. Những sản phẩm này sau đó được công nhận là sản phẩm đạt chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm. Thế nhưng gia đình chỉ có vài chục cây dừa đang cho trái, nếu muốn có đủ nguồn nguyên liệu sản xuất lâu dài, ít nhất cũng có một đến hai trăm cây mới đáp ứng nhu cầu. Trước vấn đề đặt ra, chị Chal Thy tiến hành khảo sát và đặt vấn đề hợp đồng thuê cây dừa với bà con trong xóm: “Ban đầu cũng phải thuyết phục bà con nhiều lắm vì bà con sợ khai thác mật như vậy dừa sẽ mau chết. Thực tế một số nước đã làm rồi nếu không khai thác mật nữa thì dừa vẫn cho trái bình thường, tuổi thọ cũng 30- 40 năm. Khi hiểu rồi bà con sẵn sàng hợp tác, vì trong thời gian hợp đồng việc chăm sóc, bón phân chúng tôi đều lo tất”.

Ông Thạch Sang, hàng xóm của chi Chal Thy, người có 4 công dừa 5 năm tuổi cho biết, ban đầu khi chị Chal Thy ngỏ lời thuê cây dừa để lấy mật ông cũng đắn đo, vì không biết có ảnh hưởng sức khỏe của cây dừa hay không, thu nhập thế nào? Thế nhưng, sau hơn nửa năm cho thuê 27 cây dừa, gia đình có thu nhập đều đặn 600 ngàn đồng/tháng. Còn nếu tự khai thác mật cung cấp cho doanh nghiệp thì mỗi hoa dừa sẽ cho 25 lít, tương đương 250.000 đồng. Nếu gia đình có 20 gốc dừa, hàng tháng thu được 5-6 triệu đồng:  “Cho thuê khai thác mật như vậy tôi thấy có lợi hơn, vì dừa khô giá không ổ định. Lúc lên lúc xuống nhưng xuống nhiều hơn lên, có khi 20 ngàn, 30 ngàn, có khi 50 ngàn đồng/chục. Cho thuê thì ổn định hơn 600 ngàn đồng/tháng trên 27 cây, và việc bón phân, ngừa sâu rầy thì phía công ty lo hết”.

Để có mật hoa dừa, đầu tiên phải chọn những bông dừa sắp nở, bó lại để bông dừa không bị bung ra. Sau đó, cứ cách 12 tiếng thì thu được hơn 0,5 lít mật. Tuy nhiên, việc lấy mật từ hoa dừa chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của những người thợ. Vì vậy những người lấy mật trước khi đảm nhận công việc, đều được tập huấn rất kỹ. Hiện doanh nghiệp Trà Vinh Farm của chị Thạch Thị Chal Thy có 6 lao động chuyên lấy mật đừa, với thu nhập từ 4,5- 5 triệu đồng/tháng. Anh Thạch Bảy một trong những lao động làm việc cho chị Chal Thy cho biết: “Không nghề nghiệp đi lấy mật dừa nó nhẹ hơn đi làm hồ, công việc chủ yếu ở trong bóng mát. Một ngày lấy 2 lần sáng chiều, thu nhập cũng 5 triệu hơn, sống được”.

Theo Thạc sĩ Thạch Thị Chal Thy, hoa dừa có vị ngọt thanh, có chỉ số đường huyết thấp hơn so với mật ong, đường mía và có hàm lượng khoáng cao, rất thích hợp đối với những người bệnh tiểu đường, người có chỉ số đường huyết cao, người già bồi bổ cơ thể. Hiện sản phẩm do doanh nghiệp chị sản xuất gồm đường mật hoa dừa, mật hoa dừa cô đặc, mật hoa dừa ngào ca cao.  Những sản phẩm này đang được đưa vào tiêu thụ ở thị trường Hà Nội, TP.HCM, Cần Thơ và Phú Quốc. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, doanh nghiệp Trà Vinh Farm đang triển khai kế hoạch đưa mặt hàng sang thị trường Nhật Bản. Và mới đây, đã có đoàn khách Nhật Bản đến thăm cơ sở, tìm hiểu quy trình làm ra mật hoa dừa và trao đổi kỹ hơn về hướng hợp tác lâu dài. Thạch sĩ Thạch Thị Chal Thy cho biết:“Hiện sản phẩm rất được ưa chuộng. Vì mật dừa không chỉ ngon nó còn tốt cho sức khỏe. Kế hoạch sắp tới tôi sẽ chuyên giao kỹ thuật thu mật cho một số nhà vườn, để bà con tự khai thác mật cung cấp cho công ty, bà con sẽ có thu nhập nhiều hơn và công ty cũng thu được mật nhiều hơn”.

Mô hình dừa lấy mật của chị Thạch Thị Chal Thy cũng đã gây ấn tượng mạnh cho nhiều đoàn khách quốc tế ghé tham quan, không chỉ vì tính mới mẻ của sản phẩm, mà ở việc áp dụng quy trình làm sản phẩm nông nghiệp sạch. Vườn dừa được canh tác theo theo hướng hữu cơ, an toàn trong toàn bộ quá trình canh tác vùng nguyên liệu, bảo vệ hệ sinh thái và môi trường./.