C’moo đâu 53 c’moo, cr’liêng măt căh dzợ t’lăng, tr’pang têy căh dzợ k’rơ cơnh a hay, n’đhang p’căn H Yới Niê ( buôn moon năc a duôn Y Nhanh), ăt coh vel Knia, chr’val Ea Tul, chr’hoong Cư Mgar, tỉnh Đăk Lăk công dzợ p’loon bêl doó tr’vâng, tơt t’taanh đợ apêê ngai k’đươi k’dua. P’căn H Yới truih, a đoo đhêêng choom t’taanh đhị đâu lâh 10 c’moo ha dợ, xang bêl ting pâh học lơp pa choom t’taanh âng chr’val bhrợ têng. L’lăm đêêc, tu pr’ăt tr’mông zr’năh k’đhap, p’căn H Yới năc muy k’rong bhrợ cha tu cơnh đêêc bh’rợ taanh n’đooh a dooh coh pr’loọng đong crêê ta ha vil. Bêl pr’ăt tr’moong âi z’zăng lâh mơ, xơợng moon vêy lớp pa choom đoọng t’taanh bơơn bhrợ t’vaih, a đoo pa bhlâng bhui har lâng xay moon ting pâh. Nâu câi, xang bêl xang bh’rợ ha rêê ha lai, cr’chăl doó tr’vâng năc H Yới tơt t’taanh cậ. Căh muy têy đay taanh bhrợ đợ ta la n’đooh a dooh ting cơnh apêê k’đươi, a đoo dzợ p’loon pa choom đoọng bh’rợ t’taanh ha ca coon cha chau cơnh lâng rơơm kiêng lang t’tun năc bơơn zư đơc cớ lâng pa dưr bh’rợ ty đanh âng acoon côh đay. A đoo bhui har bêl 2 p’nong ca coon n’đil âng đay p’zay pa choom lâng âi choom taanh liêm cra.“C’la cu a hay căh năl t’taanh c’clăng lâng công căh bơơn a mế pa choom đoọng. Bêl vêy Đảng, nhà nước bhrợ t’vaih lớp pa choom đoọng t’taanh năc a cu vêy ha dợ bơơn pa choom t’taanh. Xooc đâu bêl vêy ngai k’đươi taanh năc a cu taanh. A cu công p’xay pa choom đoọng ha pêê ca coon lâng p’too moon apêê đoo brương tr’nu năc t’bhlâng pa choom ha lang t’tun cớ. Nâu đoo năc chr’năp văn hóa ty đanh âng acoon coh Êđê tu cơnh đêêc căh đơc bil pât năc choom bhrợ pa dưr.”

Công cơnh p’căn H Yới, a moó H Mion Niê (a mí Li Sa) l’lăm a hay công căh năl t’taanh. Coh cr’chăl pa choom coh Trường Cao đẳng bh’rợ Đha dhâm c’mâr acoon coh Tây Nguyên, a moó âi bơơn pa choom p’xoọng bh’rợ taanh  n’đooh a dooh ma nưih Ê đê. A moó H Mion xay moon, tr’nơơp bêl tơơp pa choom t’taanh công pa bhlâng k’đhap n’đhang bh’nhăn pa choom bh’nhăn kiêng, năc bơơn apêê nghệ nhân coh vel dzợ pa choom đoọng p’xoọng tu cơnh đêêc a moó âi choom taanh dzăc. Tươc đâu, tơợ bâc bh’nơơn ba buôn cơnh khăn, bhr’nă, tươc apêê ta la n’tuôc, a duông, a doó âng ma nưih Êđê…  amoó h Mion zêng choom taanh. N’đhơ vêy bâc bêl bh’rợ dhị trường Mẫu giáo vel Wing, chr’val Ea Kuêh, pa bhlâng tr’vâng n’đhang a moó công p’zay ra pă cr’chăl t’taanh đoọng pa đhêêng haloom kiêng, công năc đoọng k’đhơợng zư đơc muy c’leh văn hóa ty đanh âng acoon coh đay.“L’lăm a hay năc muy học coh trường a năm, a cu lêy căh âi zâp tu cơnh đêêc bêl chô ooy đong năc a cu ting pa choom p’xoọng tơợ apêê t’cooh ga rứa lâng apêê vêy nân năl, đhị đêêc zooi a cu bơơn năl lâh. Acu bơơn năl, c’la cu bh’nhăn chăp kiêng lâh bh’rợ ty đanh, tu cơnh đêêc pa chăp lêy choom zư đơc bh’rợ bâc lâh mơ, tơợ đêêc bh’nhăn t’bhlâng pa choom lâng xơợng bhrợ lâh mơ.”

Ting a moo H’Yuil Niê ( buôn moon năc a mí Yumin), Chi hội trưởng Chi hội Pân đil vel Knia, chr’val Ea Tul, chr’hoong Cư Mgar, tỉnh Đăk Lăk, chi hội pân đil vel Knia xooc vêy 150 hội viên ting pâh sinh hoat, coh đêêc vêy dâng 20 a moó năl t’taanh ty đanh. L’lăm a hay, bh’nơơn tr’naanh âng a moó bhrợ t’vaih bâc năc coh pr’loọng đong, vel đong đươi dua, tu cơnh đêêc c’lâng luh căh yêm têêm, căh chô đơơng âng đợ râu pa chô bhrợ ha bâc a đhi a moó căh lâh kiêng lâng bh’rợ.

Đoọng zooi, p’too moon apêê a đhi, ban chấp hành chi hội âi t’bhlâng p’too moon a đhi a moó k’đhơợng bhrợ, pa dưr bh’rợ t’taanh ty đanh, chơớc t’bơơn năl apêê bh’nơơn, pr’đhang tr’naanh t’mêê liêm, bhrợ t’vaih râu liêm bâc lâng zên câl liêm glăp đoọng t’đang t’pâh lâh apêê câl. Đh’rưah lâng n’năc, coh bơr pêê c’moo đăn đâu, bêl mạng Internet ting t’ngay tiing bâc, apêê a moó âi t’bhlâng xay truih pa căh bh’nơơn âng đay coh mạng xã hội, Zalo, Facebook. Tơợ đêêc, ting t’ngay ting bâc t’mooi năl tươc, pay câl ca ih apêê bh’nơơn âng apêê a đhi a moó bhrợ t’vaih, zooi bâc a đhi vêy p’xoọng râu pa chô yêm têêm tơợ 2-3 ưc đồng/c’xêê. Râu đêêc bh’nhăn p’too moon, bhrợ t’vaih pr’đơợ đoọng ha pêê a đhi ăt ma mông lâh mơ cơnh lâng bh’rợ ty đanh âng acoon côh đay. A moó H’Yuil Niê moon:“Năc chi hội trưởng Chi hội pân đil vel Knia năc acu bơơn k’rong pay apêê bh’nơơn a đooh a dooh âng apêê a đhi a moó bhrợ t’vaih đoọng pa câl ooy thị trường. Cr’chăl 4.0 năc acu đươi dua pr’đơợ mạng xã hội, choom chụp hình pa căh căh cậ quay hình bêl t’mooi k’đươi. Tơợ đêêc, bâc a đhi a moó coh apêê chr’hoong n’lơơng công năl ooy đay lâng crêê loom ooy bh’nơơn âng đay tu cơnh đêêc apêê đoo công câl bâc.”

Đươi dua cr’chăl doó tr’vâng đoọng taanh âi zooi ha bâc a đhi a moó coh vel Knia, chr’val Ea Tul, chr’hoong Cư Mgar vêy p’xoọng râu pa chô. Đh’rưah lâng n’năc, bh’rợ xay pa căh bh’nơơn coh mạng xã hội công năc cơnh đoọng zư đơc văn hóa ty đanh âng ma nưih Êđê coh vel đong, zư đơc pr’hoọm  văn hóa n’đooh a dooh doó choom bil pât coh pr’ăt tr’mông xooc đâu./.

Phụ nữ buôn Knia (xã Ea Tul) gìn giữ nghề dệt thổ cẩm

                                                               H Xíu

Trước nguy cơ mai một của nghề dệt thổ cẩm ở Đắk Lắk, nhiều cán bộ hội phụ nữ đã tích cực vận động chị em hội viên duy trì công việc này. Các chị cũng tận dụng lợi thế từ mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, tìm đầu ra tiêu thụ để giúp các chị em có thêm thu nhập, tiếp tục gắn bó và lưu giữ nghề dệt.

Năm nay 53 tuổi, đôi mắt không còn tinh, đôi tay không còn khéo léo như trước nhưng bà H Yới Niê (thường gọi là aduôn Y Nhanh), ở buôn Knia, xã Êa Tul, huyện Cư Mgar, tỉnh Đắk Lắk vẫn tranh thủ thời gian rảnh rỗi, tỉ mẩn ngồi dệt bộ váy áo, chăn đắp hay chăn địu thổ cẩm được đặt hàng. Bà H Yới kể, bà chỉ mới biết dệt thổ cẩm cách đây hơn 10 năm sau khi tham gia lớp học nghề được tổ chức tại xã. Trước đó, do cuộc sống khó khăn, bà H Yới chỉ tập trung làm kinh tế nên nghề dệt truyền thống trong gia đình bị lãng quên. Khi đời sống đã khấm khá hơn, nghe tin có lớp truyền dạy dệt thổ cẩm được mở, bà rất mừng và đăng ký tham gia học. Giờ đây, sau khi xong việc nương rẫy, thời gian rảnh rỗi bà H Yới lại ngồi bên khung dệt. Không chỉ tự tay dệt nên những tấm thổ cẩm theo đặt hàng, bà còn tranh thủ dạy lại nghề dệt cho con cháu với mong muốn thế hệ sau tiếp tục giữ gìn và phát huy nghề truyền thống của dân tộc mình. Bà rất mừng khi 2 người con gái đã tích cực học theo và biết dệt thành thạo. “Bản thân tôi trước đây không biết dệt thổ cẩm và cũng không được mẹ truyền dạy. Khi có Đảng, nhà nước mở lớp truyền dạy nghề dệt thì tôi mới được học cách dệt nhiều loại như áo, váy và nhiều thứ khác. Hiện nay khi có khách hàng đặt hàng là tôi dệt. Tôi cũng tích cực truyền dạy cho các con và dặn chúng nó sau này lại tiếp tục truyền dạy cho thế hệ sau nữa. Đây là giá trị văn hóa truyền thống lâu đời của dân tộc Ê Đê nên không thể để mất đi mà phải tiếp tục duy trì và phát huy.”

Cũng như bà H Yới, chị H Mion Niê (amí Li Sa) trước đây cũng không biết dệt thổ cẩm. Trong quá trình học tập tại Trường Cao đẳng nghề Thanh niên dân tộc Tây Nguyên, chị đã được học thêm về nghề dệt thổ cẩm của người Ê Đê. Chị H Mion chia sẻ, ban đầu khi mới học dệt cũng cảm thấy rất khó nhưng càng học càng thấy yêu thích, lại được những nghệ nhân trong buôn chỉ dạy thêm nên chị đã thành thạo. Đến nay, từ những sản phẩm thổ cẩm đơn giản như túi vải, khăn, tấm địu em bé, đến những tấm chăn, khố, váy áo truyền thống Ê Đê… chị H Mion Niê đều dệt được. Tuy có những lúc công việc tại Trường Mẫu giáo buôn Wing (xã Ea Kuếh) rất bận rộn song chị H Mion Niê vẫn thu xếp thời gian dệt thổ cẩm để thỏa mãn niềm đam mê, cũng là để duy trì một nét văn hóa truyền thống của dân tộc mình. “Trước đây chỉ học ở trường tôi cảm thấy chưa đủ nên khi về nhà thì tôi lại học thêm từ những người cao tuổi, những người đi trước vì họ có nhiều kinh nghiệm, qua đó giúp mình nâng cao tay nghề hơn. Tôi nhận thấy rằng bản thân càng đam mê với nghề dệt truyền thống, nên suy nghĩ phải gìn giữ nghề nhiều hơn, từ đó càng cố gắng học và thực hành nhiều hơn.”

Theo chị H’Yuil Niê (thường gọi là amí Yumin), Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ buôn Knia, xã Ea Tul, huyện Cư Mgar, tỉnh Đắk Lắk, chi hội phụ nữ của buôn có 150 hội viên tham gia sinh hoạt, trong đó có khoảng 20 chị biết dệt thổ cẩm truyền thống. Trước đây, sản phẩm thổ cẩm của chị em làm ra chủ yếu phục vụ trong gia đình, ở địa phương nên đầu ra không ổn định, không mang lại nguồn thu nhập khiến nhiều chị không mặn mà với nghề.

Để hỗ trợ, động viên các chị em, Ban Chấp hành chi hội đã tích cực đẩy mạnh tuyên truyền, vận động chị em duy trì, phát huy nghề dệt truyền thống, tìm tòi các sản phẩm, mẫu mã thổ cẩm mới đẹp, tạo sự phong phú và giá cả hợp lý nhằm thu hút người mua. Cùng với đó, trong vài năm trở lại đây, khi mạng Internet ngày càng phổ biến, các chị đã tích cực quảng bá sản phẩm của mình trên trang mạng xã hội, như Zalo, Facebook. Từ đó, ngày càng nhiều khách hàng biết đến, đặt may các sản phẩm thổ cẩm do các chị làm ra, giúp nhiều chị có thêm nguồn thu ổn định từ 2 - 3 triệu đồng/tháng. Điều đó càng khuyến khích, tạo động lực cho các chị gắn bó hơn với nghề truyền thống của dân tộc mình. Chị H’Yuil Niê nói: “Là chi hội trưởng chi hội phụ nữ buôn Knia thì tôi thường gom các sản phẩm thổ cẩm do các chị em làm ra để đưa ra thị trường. Thời đại 4.0 thì mình tận dụng lợi thế mạng xã hội, có thể chụp hình đăng lên hoặc quay hình khi khách yêu cầu. Từ đó, nhiều chị em ở các huyện khác cũng biết về mình và ưng ý về sản phẩm của mình nên họ mua cũng nhiều.”

Tận dụng thời gian nhàn rỗi để dệt thổ cẩm đã giúp cho nhiều chị em ở buôn Knia, xã Ea Tul, huyện Cư Mgar có thêm được nguồn thu nhập. Đồng thời, việc quảng bá sản phẩm trên trang mạng xã hội cũng là cách để giữ gìn văn hóa truyền thống của người Ê Đê ở địa phương, giữ  cho sắc màu hoa văn thổ cẩm không bị mai một trong đời sống hiện đại./.