Bêl 17 c’moo, ađoo đấh moót bhrợ cách mạng, đh’rứah lâng bấc lang đha đhâm c’moor pậ k’rơ cóh vel đông dưr lướt k’đhơợng súng zư lêy k’tiếc k’ruung, vel bhươl. 88 c’moo ơy, nắc vêy 70 c’moo tuổi Đảng, lứch lướt moót zêl cóh đâu nắc lêy bhrợ padưr căn cứ cách mạng, xay moon p’too pa choom đhanuôr, k’đhợơng bhrợ bấc bh’rợ ga mắc chr’nắp cóh chr’hoong, xang nặc đợ t’tưn nắc chô ắt mamung cơnh apêê lơơng, pân jứih Mường nâu dzợ zư đợc cơnh pr’ắt bh’rợ manứih bhrợ têng cách mạng, lứch loom tu Đảng, ava Hồ, đoàn kết zâp acoon cóh bhrợ padưr vel bhươl k’bhộ ngăn. T’coóh nắc Đinh Văn Tôn, mưy manứih bhrợ têng cách mạng âng chr’hoong k’coong ch’ngai Bắc Yên, tỉnh Sơn La cung nắc mưy manứih “A Châu” cóh xa’nay t’ruíh bơơn bấc ngai năl nắc “Vợ chồng A Phủ” âng n’crool nhà văn Tô Hoài.

C’moo 1947, bêl đha’đhâm acoon cóh Mường Đinh Văn Tôn cóh vel bhươl đha’rứt vel Mùng, chr’val Tân Phong, chr’hoong Phù Yên, tỉnh Sơn La đhiệp 17 c’moo ha dợ. T’coóh nắc tơợp pấh bhrợ cách mạng, đh’rứah lâng quân du kích zâp vel đông gung dưr zêl pruúh a’rập a’bhưy, pay súng, pa hư óch lơi zêng đợ râu pr’đươi âng a’rập. Bơơn ta t’moót ooy Đảng Cộng sản Việt Nam, tước c’moo 1950, n’jứah pa choom văn hoá, n’jứah pa choom bh’rợ padưr Đảng, t’coóh bơơn tỉnh k’đươi lướt đhị zr’lụ 99 bhrợ padưr chi bộ tr’nơợp âng chr’hoong Phù Yên. Lâng bh’rợ âng t’coóh nắc bhrợ padưr đhị ắt bhrợ cách mạng, bhrợ padưr đhị ắt p’lơớp, xay moon pa choom đoọng đhanuôr năl lâng zooi zúp Việt Minh. T’coóh Tôn lâng 4 đảng viên nắc đh’rứah lâng đhanuôr zâp acoon cóh Bắc Yên dưr dzoọng zêl pruúh a’rập a’bhưy, pa chô cớ độc lập tự do đoọng ha vel bhươl. Xang nặc, chi bộ 99 bơơn ta pác lalay lâng padưr pa’xớc váih 3 chi bộ lalay cơnh, xang nặc zêl cha’val zêng vêy mưy chi bộ lalay bhrợ bha lâng đhị Thái Nguyên, t’coóh dzợ hay zâp râu moon p’too âng ava Hồ đoọng ha c’bhúh đại biểu Tây Bắc, xơợng xay moon bh’rợ âng Trung ương pazao đoọng ha Đảng bộ zâp vel đông ra’văng đoọng ha bhrợ zêl panh Điện Biên Phủ.

Xang t’ngay pa chô Điện Biên Phủ 1954, t’coóh Tôn nắc mưy ooy đợ đại biểu acoon cóh bơơn hơnh déh lưm ava Hồ g’lúh 2 đhị thủ đô Hà Nội. Xoọc đâu hân đhơ t’coóh đhưr nắc t’coóh Tôn dzợ hay năl râu âng ava Hồ moon p’too, lấh mơ nắc đắh bh’rợ đoàn kết acoon cóh: “Ava Hồ moon m’bứi: Apêê a’ngắh a’dêy p’cắh mặt đoọng ha đhanuôr acoon cóh tước lưm ava, bơơn chô ooy thủ đô, bơơn lêy diễu binh, đhị bhrợ bhiệc âng Ava. Bơơn lêy n’hâu nắc bêl chô lêy xay moon đhanuôr, đhi noo âng đay xơợng năl, đoọng lêy bhrợ. Oó xơợng apêê mốp lết xay moon. Ava Hồ cung moon p’too zâp ngai lêy đoàn kết chắp nhêr, zooi zúp đh’rứah”.

Pấh bhrợ bấc đhị bh’rợ cơnh: Thường vụ huyện uỷ Bắc Yên, trưởng Ban Tổ chức huyện uỷ, trưởng Ban Tuyên giáo huyện uỷ, trưởng ban Dân vận huyện uỷ... ắt bhrợ ha đhị nắc t’coóh cung zêng bhrợ liêm choom. đhị đợ c’moo c’xêê tr’xăl t’mêê, pr’ắt tr’mung đhanuôr zâp acoon cóh dzợ bấc zr’nắh k’đhạp. Hay k’noọ râu moon p’too âng ava Hồ, t’coóh đh’rứah lâng zâp tổ chức quần chúng đha’đhâm c’moor, pân đil, mặt trận, apêê t’coóh, hợp tác xã nông nghiệp pazưm lêy zêl lơi a’bhưy ha ul. Đhị zâp vel đông Mường bh’rợ bhrợ têng cha, padưr dal bh’nơơn pr’đươi b’băn, chóh ha roo, a’bhoo, clang, a’rong dưr bấc.

Bêl đêếc, đoọng vêy choom bhrợ mưy c’nắt c’lâng cung k’đhạp bhlâng, tu crêê tước bhiệc pa tơơi đhanuôr, đông xang tang léh, bhươn tược, ruộng chuôr... t’coóh Tôn nắc k’đơơng a’cọ đắh bhiệc lướt xay moon đoọng đhanuôr năl gít, lêy đoọng k’tiếc, ruộng bhươn, pa tơơi đông ắt đoọng bhrợ têng c’lâng lướt chr’nắp liêm zr’nưm. Ting cơnh t’coóh Tôn, đảng viên, quần chúng zâp acoon cóh nắc ta luôn lêy đoàn kết, vêy cơnh đêêc nắc vêy liêm choom: “Kiêng bhrợ n’hâu nắc lêy đoàn kết, chắp nhêr zooi zúp đh’rứah. Xoọc đâu Chi bộ âng hêê zâp bấc acoon cóh, vêy ngai ha ul, vêy ngai k’bhộ, tu cơnh đâu nắc lêy chắp nhêr đh’rứah. Bêl đoàn kết nắc zâp chỉ thị nghị quyết âng Đảng ơy váih, bh’rợ âng Chi bộ xay moon zâp t’ngay, đồng chí Bí thư Chi bộ moon p’too, nắc lêy bhrợ têng. N’đoo choom bhrợ nắc bhrợ lăm, n’đoo cắh ơy choom nắc xay moon lâng Chi uỷ, Chi bộ lêy bhrợ pa liêm, oó bhrợ mốp lết”.

Đhêy chế độ c’moo 1979, chô ooy vel đông, t’coóh Tôn nắc dzợ t’bhlâng pấh bhrợ zâp bh’rợ cóh cơ sở, nắc Bí thư Chi bộ tiểu khu, Chi hội trưởng cựu chiến binh, Chi hội trưởng nông dân. Bhrợ têng liêm crêê cơnh cr’noọ bh’rợ cách mạng lâng năl liêm gít cơnh râu moon p’too âng ava Hồ, t’coóh Tôn ta luôn moon p’too k’coon cha’châu, moon k’đươi đhanuôr padưr k’rơ bh’rợ đoàn kết acoon cóh, cắh ha mơ pa đhêy dưr zi lấh đha’rứt, bhrợ têng cha k’van đhị vel bhươl đay. Tiểu khu 2, đhị t’coóh Tôn xoọc ắt mamung xoọc nắc mưy ooy đợ đơn vị văn hoá âng chr’hoong Bắc Yên. P’căn Cầm Thị Đương, Bí thư Chi bộ tiểu khu 2, thị trấn Bắc Yên, chr’hoong Bắc Yên, tỉnh Sơn La đoọng năl: Bh’nơơn nâu vêy râu chrooi đoọng pậ chr’nắp âng c’la t’coóh Tôn: “Hân đhơ t’coóh Tôn t’coóh đhưr, nắc t’coóh ta luôn k’rang lêy tước bh’rợ padưr Đảng, bhrợ padưr chính quyền lâng k’đươi moon đhanuôr đươi bhrợ liêm crêê c’lâng xa’nay âng Đảng, chính sách pháp luật âng Nhà nước, ta luôn lêy moon p’too đoàn kết, chắp nhêr zooi zúp đh’rứah đắh padưr pa’xớc pr’ắt tr’mung, đh’rứah chrooi pa’xoọng chrooi đoọng c’rơ bhrợ padưr chi bộ ting t’ngay ting padưr pa’xớc nhâm mâng”.

K’noọ 90 c’moo ơy, nắc tước 70 c’moo tuổi Đảng, t’coóh Đinh Văn Tôn bơơn Đảng, Nhà nước cher đoọng bấc huân, huy chương lâng zâp ch’ner chr’nắp lơơng. Chính quyền zâp cấp cung cher đoọng bấc bằng khen, giấy khen. Ha dợ lâng t’coóh, râu chr’nắp, k’rêệm loom lấh mơ nắc t’coóh ơy tất lang ting Đảng, ava Hồ./.

Trai Mường Đinh Văn Tôn trọn đời theo Đảng, Bác Hồ
                                         Tòng Đức Anh

Ở huyện vùng cao Bắc Yên - Sơn La, có một người con dân tộc Mường, từ nhỏ đã cảm nhận rõ sự đau thương mà giặc xâm lược gây cho quê hương, gia đình. Năm 17 tuổi, ông đã sớm giác ngộ cách mạng, cùng lớp lớp  thanh niên trai tráng ở bản đứng lên cầm súng bảo vệ quê hương. 88 tuổi đời, 70 năm tuổi Đảng, hết xông pha trận mạc, lại xây dựng căn cứ cách mạng, tuyên truyền giáo dục, giác ngộ quần chúng, giữ nhiều chức vụ quan trọng ở huyện, rồi sau này về cuộc sống đời thường,  chàng trai dân tộc Mường ngày ấy vẫn giữ nguyên khí chất của người làm cách mạng, trọn lòng thủy chung với Đảng, Bác Hồ, đoàn kết các dân tộc xây dựng bản mường no ấm. Ông là  Đinh Văn Tôn, một lão thành cách mạng của huyện vùng cao Bắc Yên, tỉnh Sơn La cũng là nguyên mẫu nhân vật “A Châu” trong truyện ngắn nổi tiếng “ Vợ chồng A Phủ” của cố nhà văn Tô Hoài. 

Năm 1947, khi chàng trai dân tộc Mường Đinh Văn Tôn ở quê nghèo bản Mùng, xã Tân Phong, huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La mới 17 tuổi. Ông bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng, cùng dân quân du kích các bản khởi nghĩa, cướp súng, phá đồn bốt của địch. Được kết nạp vào Đảng cộng sản Việt Nam, đến năm 1950, vừa học văn hoá, vừa học công tác xây dựng Đảng, ông được tỉnh điều lên khu 99 thành lập chi bộ đầu tiên của huyện Phù-Bắc Yên. Với nhiệm  vụ của ông là xây dựng căn cứ cách mạng, gây dựng cơ sở bí mật, tuyên truyền giáo dục, giác ngộ quần chúng ủng hộ Việt Minh. Ông Tôn và 4 đảng viên đã cùng đồng bào các dân tộc Bắc Yên đứng lên đánh đuổi kẻ thù xâm lược, giành lại tự do cho bản mường. Tiếp đó, chi bộ 99 được chia tách và phát triển thành 3 chi bộ khác nhau, rồi mỗi xã đều có một chi bộ riêng làm nòng cốt trong công tác củng cố xây dựng chính quyền. Được gặp Bác Hồ lần đầu tiên tại Thái Nguyên, ông  nhớ từng lời Bác Hồ căn dặn đoàn đại biểu Tây Bắc, nghe phổ biến nhiệm vụ của Trung ương giao cho Đảng bộ từng địa phương chuẩn bị cho chiến dịch Điện Biên Phủ.

Sau giải phóng Điện Biên Phủ 1954, ông Tôn là một trong những đại biểu dân tộc thiểu số được vinh dự gặp Bác Hồ lần thứ hai tại thủ đô Hà Nội. Giờ đây, mặc dù tuổi đã cao, nhưng ông Tôn vẫn nhớ như in lời dặn dò của Bác ngày ấy, nhất là công tác đại đoàn kết dân tộc: “ Bác Hồ nói rất ngắn: các cô, các chú thay mặt cho người dân tộc đến gặp Bác, được về thủ đô, được về xem diễu binh, nơi làm việc của Bác. Thấy cái gì thì  về  phải nói chuyện cho đồng bào, cho anh em của mình, để nghe, để biết, để làm. Không được nghe xuyên tạc. Bác Hồ cũng căn dặn mọi người đoàn kết thương yêu giúp đỡ lẫn nhau”.

Tham gia nhiều vị trí công tác như: Thường vụ huyện uỷ Bắc Yên, trưởng Ban Tổ chức huyện uỷ, trưởng Ban Tuyên giáo huyện uỷ, trưởng Ban Dân vận huyện uỷ; .... ở cương vị nào ông cũng hoàn thành tốt nhiệm vụ. Trước những năm đổi mới, đời sống của đồng bào các dân tộc còn nhiều khó khăn. Ghi nhớ lời dặn dò của Bác, ông cùng các tổ chức quần chúng thanh niên, phụ nữ, mặt trận, phụ lão, nông hội, hợp tác xã nông nghiệp tập trung tăng gia diệt "giặc đói". Ở khắp các bản mường phong trào tăng gia lao động sản xuất, nâng cao năng suất chăn nuôi, trồng lúa, ngô, khoai, sắn lên cao.

     Thời ấy, để làm được một tuyến đường giao thông cũng rất khó, vì liên quan đến di dời nhà cửa, vườn tược, ruộng nương của người dân. Ông Tôn lại đi đầu trong việc tuyên truyền vận động nhân dân hiểu, ủng hộ và sẵn sàng nhường đất, ruộng vườn, di chuyển nhà cửa để thi công tuyến đường vì lợi ích chung. Theo ông Tôn: Đảng viên, quần chúng các dân tộc luôn phải đoàn kết mới thành công: “Muốn làm cái gì thì làm phải đoàn kết, thương yêu nhau, bảo nhau. Bây giờ Chi bộ của chúng ta đủ nhiều dân tộc, người thì đói, người thì no, do đó phải thương yêu nhau. Khi mà đoàn kết rồi, thì các chỉ thị nghị quyết của Đảng có rồi, nhiệm vụ của Chi bộ bàn hàng ngày, đồng chí Bí thư Chi bộ nhắc nhở rồi, thì phải thực hiện. Cái nào làm được thì làm, cái nào không làm được thì báo cáo lại với Chi uỷ, Chi bộ để uốn nắn, tuyệt đối không được lợi dụng”.

Nghỉ chế độ năm 1979, về địa phương, ông Tôn vẫn tiếp tục tham gia các tổ chức ở cơ sở, là Bí thư Chi bộ tiểu khu, Chi hội trưởng cựu chiến binh, Chi hội trưởng nông dân. Sáng ngời lý tưởng cách mạng và thấm nhuần lời dạy của Bác, ông Tôn thường xuyên giáo dục con cháu, vận động nhân dân phát huy sức mạnh đoàn kết dân tộc, không ngừng phấn đấu vươn lên, xoá đói giảm nghèo, làm giàu chính đáng trên quê hương của mình. Tiểu khu 2 nơi ông Tôn đang sinh sống giờ là một trong những đơn vị văn hóa của huyện Bắc Yên. Bà Cầm Thị Đương, Bí thư Chi bộ Tiểu khu 2, thị trấn Bắc Yên, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La cho biết: Kết quả này có sự đóng góp không nhỏ của cá nhân ông Tôn:“Mặc dù ông Tôn tuổi cao, nhưng ông  luôn quan tâm đến công tác xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền và vận động quần chúng nhân dân chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, luôn khuyên đoàn kết, thương yêu giúp đỡ lẫn nhau trong phát triển kinh tế gia đình, và cùng nhau góp sức để xây dựng chi bộ ngày càng phát triển và vững mạnh”.

Gần 90 tuổi đời, 70 năm tuổi Đảng, ông Đinh Văn Tôn được Đảng, Nhà nước phong tặng nhiều huân, huy chương và các danh hiệu cao quý.  Chính quyền các cấp cũng tặng thưởng nhiều bằng khen, giấy khen. Còn với  ông, niềm hạnh phúc lớn lao nhất là ông đã trọn đời theo Đảng, Bác Hồ./.