C’lâng tước điểm trường Chè Lỳ A, chr’val Đức Hạnh, chr’hoong Bảo Lâm coh a ral da ding đhr’đấc. Cô giáo Hoàng Thị Diệu dzợ hay cr’chăl đâu đhị 7 c’moo hay tợơp bêl tợơp đấc ooy da ding ca coong nâu. “Ch’ngai Yên Thổ, zr’năh Đức Hạnh” nắc đoo boóp p’rá âng ma nuyh Cao Bằng đoọng moon zr’lụ ch’ngai bha dăh, k’đhap k’ra nâu. Ha dưm cha cệêt, hay đong bhrợ ha cô căh dzợ kiêng ặt. Pazêng p’niên Mông, Dao, Tày, Nùng, Lô Lô… coh da ding Chè Lỳ nắc đhị za nươu âng apêê thầy cô giáo dzợ p’niên. Hoàng Thị Diệu moon: “A cu ơy đấc ooy đâu pa bhrợ 7 c’moo, bêl tợơp đấc a cu lêy cung căh mặ zâng tu lalâh k’đhap zr’năh, ha dợ bêl ơy ặt pa bhrợ lêy apêê a đhi nắc bơơn năl pr’ặt tr’mông âng a pêê a đhi acoon coh đhị đâu dzợ bấc k’đhap zr’năh lâh mơ. Cung tu chăp kiêng bh’rợ âng đay nắc a cu bơơn lêy pr’ặt tr’mông cung doó lâh zr’năh, ặt đhị ooy looih đhị đếêc, nâu kêi a cu lêy pr’ặt tr’mông nâu cung doó lâh k’đhap zr’năh, ơy looih tr’mông tr’meh coh đâu.”

Cô giáo Hoàng Thị Ý, dạy lớp 2 coh điểm trường Chè Lỳ A ơy lâh 14 c’moo. Cung nắc mơ c’moo, mơ chu bơơn đhêy phép cô giáo Ý lướt xe máy chô ooy đong đhị chr’hoong Hoà An, ch’ngai tợơ 150km đoọng chô lưm ca coon, k’diic. Lâng cô Ý, nâu đoo  nắc pr’loọng đong thứ 2 đhơ tr’mông tr’meh đhị điểm trường bấc rau k’đhap zr’năh. Chr’hoong Bảo Lâm nắc zr’lụ k’tiếc đha rựt bhlầng, ch’ngai bhlầng, la ngúa bhlầng lâng vêy bấc đhanuôr acoon coh ặt ma mông bấc bhlầng tỉnh Cao Bằng. Coh Bảo Lâm, chr’val Đức Hạnh cơnh tr’pác lâng đăh lơơng tu pazêng da ding đhêl n’đhâng dal. Chơih pay điểm trường Chè Lỳ A âng chr’val Đức Hạnh đoọng pa tệêt g’bọ lâng lâh 14 c’moo nắc muy rau căh vêy buôn lâng cô giáo Hoàng Thị Ý: “Thầy cô cóh đâu sinh hoạt lưm bấc rau k’đhap zr’năh, tợơ lang a hay a cu moọt ooy đâu lâh 10 c’moo hay, c’moo 2008 a cu moọt ooy đâu nắc dzợ c’lâng k’tiếc, ô tô choom moọt tước Chè Lỳ a năm, c’lâng tước apêê vel bhươl căh ơy vêy, zập rau sinh hoạt âng apêê cô lưm zr’năh pa bhlầng. Pay dzệêt đác nắc tợơ tâm a ral ch’ngai trường, tâm k’tứi đác tr’bứi, vêy bêl căh vêy đác, chô ga gooh.”

        Moon cơnh cô giáo Trần Thị Vực, đhơ zr’năh k’đhap ha mơ ha dợ lâng loom luônh bhreh k’rơ âng apêê cô giáo Diệu, pazêng ma nuyh ặt bhrợ tợơ ruh c’mor âng đay cơnh cô Ý… căh cợ c’la apêê cô zêng đâh loon bhặ cr’liêng chữ tước pazêng zr’lụ zr’năh k’đhap lâh mơ dzợ. Coh zr’năh k’đhap cơnh đêếc nắc ơy vêy leh rau bhriêl choom, cô Vực ơy pa chăp tước bhiệc k’rong đớc đác đưoi dua coh zập t’ngay-tu đác nắc rau ta bhuch bhlầng coh vel bhươl da ding ca coong nâu. Phòng ặt đhiệp 20m2, lâh mơ pa pan pa bhrợ đớc zập  bha ar xrặ, giường k’tứi, mơ dzợ nắc đớc đác đươi. Ơy 21 c’moo dzoọng pa choom p’niên coh lơp, cung nắc mơ c’moo cô ặt pa tệêt lâng đhăm k’tiếc nâu tu cr’liêng chữ “ chăp kiêng bh’rợ”: “Moon za zưm cung nắc tu pr’ặt tr’mông coh đâu lalâh zr’năh k’đhap, đác đoong nắc căh vêy, tợơp nắc pa chăp tước ta băng đác  boo tợơ bha bhung đong, lướt dzệêt zr’năh pa bhlầng, coh t’tun nâu nắc a cu bhrợ cr’lang đác, n’coo pa hooi chô tước zập phòng, nắc liêm buôn lâh. Tu pr’đơợ pr’loọng đong, tu pr’đợơ acoon đhi coh đâu, tợơ học sinh tước aconh căn cung cơnh bấc rau k’đhap ta bhuch lơơng. Cung tu chăp kiêng bh’rợ tr’nêng nắc ặt bhrợ coh trường, lớp ơy 21 c’moo đâu. Loom luônh đhanuôr k’rang tước giáo viên bấc bhlầng, cung cơnh k’rang tước học sinh, đanh đanh  nắc zi cung p’loon tước t’pâh apêê đhi lướt học zập zêng lâh.”

        Coh da ding ca coong, đh’riêng pr’hat âng p’niên Mông, Tày, Lô Lô… ơy pa mâng loom apêê cô giáo ặt bhrợ coh c’lâng bh’rợ ‘pa liêm cr’liêng chữ”. Rơơm kiêng ooy ha y chroo- Đức Hạnh, đhị zr’năh k’đhap bhlầng âng tỉnh ca noong k’tiéc Cao Bằng nắc tr’xăl đươi  vêy pazêng lớp học coh da ding ca coon./.

NHỮNG CÔ GIÁO TRÊN ĐỈNH CHÈ LỲ

PV Tiến Cường

         Chè Lỳ, Lũng Mần, (huyện Bảo Lâm…là những nơi xa nhất tỉnh Cao Bằng, bao quanh là những núi đá vôi sừng sững. Được mệnh danh là “Cổng trời”, nơi đây cuộc sống muôn vàn khó khăn. Các cô giáo vùng cao luôn cắm bản, cắm trường, dạy chữ cho những đứa trẻ người Mông, Tày, Lô Lô trên đỉnh Chè Lỳ quanh năm mây mờ che phủ.

Đường tới điểm trường Chè Lỳ A, xã Đức Hạnh, huyện Bảo Lâm ngoằn ngoèo, uốn lượn quanh các triền núi. Sương mù bảng lảng vương trên những hàng sa mộc cheo leo bên vách núi. Cô giáo Hoàng Thị Diệu còn nhớ như in cảm giác cách đây 7 năm khi vừa rời ghế nhà trường đến với vùng cao này. "Xa Yên Thổ, khổ Đức Hạnh" là câu nói của người Cao Bằng để chỉ vùng đất thâm sơn cùng cốc này. Những đêm đông lạnh buốt, nỗi nhớ nhà khiến cô có lúc từng nản chí. Những đứa trẻ người Mông, Dao, Tày, Nùng, Lô Lô... trên đỉnh Chè Lỳ là chỗ dựa tinh thần của các cô giáo trẻ. Hoàng Thị Diệu nói: “Em đã công tác trên đây được 7 năm, lúc mới lên đây em cũng cảm thấy hơi nản một chút vì điều kiện sinh hoạt khó khăn, nhưng khi lên đây cùng các em thì cảm nhận được cuộc sống của các em học sinh đồng bào ở đây còn nhiều khó khăn hơn nữa. Cũng vì yêu nghề em cảm thấy cuộc sống cũng bình thường thôi, ở đâu mình quen môi trường ở đấy, hoàn cảnh làm nên con người nên đến giờ phút này em cảm thấy cuộc sống ở đây cũng không đến nỗi quá khó khăn, cũng có thể do em đã quen với điều kiện ở đây rồi"

Cô giáo Hoàng Thị Ý, dạy lớp 2, lên điểm trường Chè Lỳ A đã hơn 14 năm. Cũng chừng ấy năm, mỗi khi được nghỉ phép cô giáo Ý chạy xe máy về nhà ở huyện Hòa An, cách trường 150 km để thăm chồng, con. Với cô Ý, dường như đây là gia đình thứ 2 dù cuộc sống ở điểm trường vô vàn thiếu thốn. Huyện Bảo Lâm từng là vùng đất “bốn nhất”: Nghèo nhất, xa xôi nhất, hẻo lánh nhất và có đồng bào DTTS đông nhất tỉnh Cao Bằng. Trong Bảo Lâm, xã Đức Hạnh gần như bị chia cắt với bên ngoài bởi những dãy núi đá vôi sừng sững. Chọn điểm trường Chè Lỳ A của xã Đức Hạnh để gắn bó hơn 14 năm quả là điều không dễ dàng với cô giáo Hoàng Thị Ý:“Nói chung ở đây các thầy cô giáo sinh hoạt rất khó khăn, từ thời xưa tôi vào đây hơn 10 năm trước, năm 2008 tôi vào thì đường ô tô mới mở vào đến Chè Lỳ, đường xuống các xóm chưa có, sinh hoạt các cô rất khó. Đi lấy nước thì chỉ lấy ở khe dưới nhà trường, có 1 khe nhưng ra rất nhỏ, các cô nhiều lúc đi lấy không có nước lấy về, phải mang xô về không”

Nói như cô giáo Trần Thị Vực, dù có vất vả bao nhiêu, nhưng các đồng nghiệp trẻ đầy nhiệt huyết như cô Diệu, những người gắn bó cả tuổi thanh xuân như cô Ý… hay cả bản thân cô đều sẵn sàng vượt qua để mang “con chữ” tới những đứa trẻ ở vùng đất khô cằn này. Trong cái khó, ló cái khôn, cô Vực đã nghĩ ra cách tích trữ nước sinh hoạt hàng ngày – bởi nước là cái thiếu nhất ở bản cao. Căn phòng vỏn vẹn 20 m2, ngoài bàn làm việc đầy ắp giáo án, chiếc giường nhỏ, còn lại mọi chỗ là đặt những bao dứa dự trữ nước. Đã 21 năm đứng lớp cũng chừng ấy thời gian cô gắn bó với mảnh đất này chỉ bởi 2 chữ “yêu nghề”:“Nói chung cũng chỉ vì cuộc sống trên này vất vả, nước nôi thì không có, bắt đầu mình nghĩ hứng nước từ mái nhà thôi, xách từng xô vất vả quá, sau nghĩ ra lấy máng, vòi dẫn vào từng phòng sẽ tiện, thuận lợi và mình đỡ vất vả hơn. Vì điều kiện gia đình, vì điều kiện con em đồng bào nơi đây, từ học sinh đến phụ huynh cũng còn nhiều hạn chế. Cũng vì yêu ngành, yêu nghề nên bám trường, bám lớp được 21 năm rồi. Tình cảm người dân thì bà con rất quan tâm, còn giáo viên cũng quan tâm học sinh và cũng thi thoảng đến nhà dân vận động họ quan tâm đến con em mình hơn, đi học đầy đủ.

Trên non cao, tiếng hát của những đứa trẻ Mông, Tày, Lô Lô…đã nuôi bao hy vọng cho những cô giáo cắm bản trong hành trình “gieo chữ”. Ước vọng về ngày mai – Đức Hạnh, nơi gian khổ nhất của tỉnh biên giới Cao Bằng sẽ đổi thay nhờ những lớp học giữa đỉnh trời./.