Prang c’xêê nâu, p’căn Pơloong Dơơnh, cóh vel A Rầng, chr’val k’coong ch’ngai A Xan, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam ặt tớt zr’nắh zr’dô, zâp đhị tr’pang dzung âng t’coóh zêng ma bhrông tặ, cr’đoóh éh, k’cướt zr’nắh bhlâng. Cr’ay ting ngân lấh, lấh mơ nắc bêl lướt ooy ha rêê, đơợ lụ. T’coóh Dơơnh đoọng năl, ađay cung ơy lêy câl zanươu chô đhêr hân đhơ cơnh đêếc cắh choom dứah. Bấc bêl t’coóh cung kiêng lướt khám nắc trạm xá quân dân y pazưm ắt cóh ch’ngai, lướt vốch cung zr’nắh nắc cắh vêy lướt: “Xang boo túh dzung zêng ma bhíh pa, k’ay k’cướt. Cắh mặ ặt zâng. Vêy xiêr ooy trạm, bác sĩ moon đác cha dzung, đhêr zanươu cung cắh dứah.”

Xang boo túh, lêy dz’dzong nha nhự nắc cr’ay đác cha dzung cơnh t’coóh Dơơnh dưr váih bấc. Y sĩ Tơ Ngôl Thị Tuyến, Trung tâm Y tế chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, xang zâp g’lúh boo túh, đợ apêê k’ay lướt khám lâng zư pa dứah bấc lấh, lấh mơ nắc k’ay bhrông mắt, đác cha dzung, đh’mâl cr’oóh lâng k’hir plóh a’ham: “Tơợ bêl túh bhlong tước đâu vêy bấc râu cr’ay, cơnh viêm mr’loọng, k’hir plóh a’ham, viêm xoóh lâng dal huyết áp... XoỌc, cóh đâu zư pa dứah bấc apêê k’ay k’hir póh a’ham lâng viêm mr’loọng zêng bơơn zư padứah liêm choom, glúh viện.”

Bác sĩ Briu Hạnh, Phó trạm trưởng Phòng khám Quân dân y pazưm A Xan đoọng năl, xang túh bhlong, trạm k’đươi y, bác sĩ chô tước vel đông đhanuôr lêy khám lâng moon pa choom đoọng đhanuôr bhrợ pa liêm đhị ắt tớt, cha groong pr’lúh cr’ay. Hân đhơ cơnh đêếc, c’moo đâu boo túh, hr’cấh ha voóh dưr váih ta luôn, đenh đươnh nắc đhr’năng dưr váih pr’lúh ting dưr bấc lấh: “Xang túh bhlong bêl đâu, đhanuôr cóh đâu nắc zêng crêê cr’ay ooy c’lâng êệ đhọ lâng c’lâng pr’hơơm. Lấh mơ, zâp cr’ay cơnh viêm mr’loọng, viêm phế quản, đh’mâl cr’oóh lâng 2, 3 cr’ay cóh n’căr. Ooy cr’chăl boo đhí đhanuôr chô khám pa dứah cr’ay m’bứi lấh. Xang boo túh nắc zâp t’ngay vêy 3-40 manứih k’ay chô khám pa dứah cr’ay.”

Đh’rứah lâng nhân viên y tế đhị đâu, cr’chăl hanua, zâp c’bhúh bộ đội, đoàn đha đhâm c’moor, lấh mơ nắc c’bhúh apêê zư pa dứah dzợ p’niên âng zâp bệnh viện cóh đồng bằng cung ơy tình nguyện chô ooy k’coong ch’ngai zooi zúp đhanuôr bhrợ pa liêm môi trường, khám pa dứah cr’ay, đoọng zanươu doọ pay zên, zư lêy c’rơ đhanuôr. bác sĩ Nguyễn Thị Anh Thư, bệnh viện C Đà Nẵng moon, đhanuôr k’coong ch’ngai pr’đơợ tr’mung zr’nắh k’đhạp nắc đợ apêê oom oóch bấc lấh. C’rơ âng đhanuôr cung cắh bấc nắc buôn váih zâp râu cr’ay: “Đhị g’lúh lêy khám, acu lêy bấc cr’ay k’rong pazưm cơnh k’ay luônh, đh’mâl cr’oóh, viêm xoóh. Lấh mơ, ooy g’lúh khám nâu, acu lêy cr’ay ooy n’căr cung bấc. tu ơy vêy ra văng đợc l’lăm nắc zâp zanươu đoọng ha đhanuôr zư padứah.”

K’rang moon lấh mơ nắc tơợ c’xêê 10 tước đâu, cr’ay Whitmore, cr’ay cha lêệ manứih dưr váih bấc lâng dưr bấc lấh mơ cóh zâp tỉnh miền Trung lâng k’noọ 100 cha nặc crêê, bhrợ k’rang đoọng ha bấc ngai. Ting cơnh Bộ y tế, cr’ay Whitmore dưr váih bấc k’rơ xang boo túh, tu dưr váih k’rơ âng vi khuẩn Burkhoderia Pseudomallei. Tu vi khuẩn nâu bơơn lêy cóh k’tiếc, đhị zr’lụ k’đoong túh. Manứih crêê cr’ay whitmore lấh mơ nắc tu vi khuẩn moót cóh a’chặc zâp đhị n’căr, đhị bhrêy tắh cắh cậ crêê hít brung brăng, đác huôl, đác ôộm nha nhự. Ha dang cắh bơơn lêy đấh loon, manứih k’ay nắc dưr váih hi lêệng lấh mơ, choom bhrợ nhiễm khuẩn bhrợ k’ay bấc đhị a’chặc a’rang bhrợ tước chêết bil. Tu cơnh đêếc, bác sĩ p’too moon đhanuôr oó lấh glúh đơợ zâp đhị nha nhự, đơợ dép, giày, g’loọp têy bêl glúh cóh k’tiếc, đác nha nhự, đác túh. Vêy zâp c’léh cr’ay nắc lêy lướt đấh ooy sở y tế đoọng bơơn khám lâng zư pa dứah đấh loon./.

Tập trung phòng chống dịch bệnh gia tăng sau bão lũ

PV VOV-Miền Trung

          Bão lũ, sạt lở núi liên tiếp xảy ra tại các tỉnh miền Trung không chỉ gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản cho người dân các tỉnh miền Trung mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến môi sinh, môi trường, tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh dịch bệnh. Ngoài những bệnh thường gặp sau bão lũ như sốt xuất huyết, tiêu hóa, đau mắt đỏ, da liễu…, bệnh Whitmore cũng đã xuất hiện và có chiều hướng tăng cao tại các tỉnh miền Trung. Chính quyền và ngành chức năng nơi đây đã và đang triển khai các biện pháp phòng chống các dịch bệnh này, chăm sóc sức khỏe cho người dân.

Suốt cả tháng nay, bà Pơloong Dơơnh ở thôn  A Rầng, xã vùng cao biên giới A Xan, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam khổ sở bởi khắp các kẽ ngón và lòng bàn chân, gót chân  của mình bị nổi đỏ, nứt ướt, sưng tấy, ngứa ngáy rất khó chịu. Bệnh mỗi lúc trở nặng, nhất là khi phải lội bùn khi đi nương, làm rẫy. Bà Dơơnh cho biết mình cũng đã tự mua thuốc về bôi nhưng không đỡ. Nhiều khi bà cũng muốn đi khám nhưng trạm xá quân dân y kết hợp ở xa, đi lại khó khăn nên lại ngại:“Từ sau mưa bão, chân tôi bị nước ăn chân, ngứa và đau rát. Về đêm, tôi mất ngủ vì chân ngứa ngáy,  khó chịu. Tôi có xuống trạm, bác sĩ bảo bị nước ăn chân và cho thuốc bôi, lúc bôi nghe đỡ nhưng ra ngoài đi làm thì bị lại”.

          Sau bão lũ, môi trường ẩm ướt, ô nhiễm nên bệnh nước ăn chân như trường hợp bà Dơơnh khá phổ biến. Y sĩ Tơ Ngôn Thị Tuyến, Trung tâm Y tế huyện miền núi Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, cứ sau mỗi đợt mưa bão, số bệnh nhân đến khám và điều trị lại tăng, chủ  yếu là đau mắt đỏ, nước ăn chân, cảm cúm và sốt xuất huyết: “Từ khi lũ lụt vừa rồi tới giờ, có rất nhiều bệnh, điển hình như bệnh viêm đường hô hấp trên, sốt xuất huyết, viêm phổi và tăng huyết áp… Hiện tại, ở đây điều trị mấy ca dương tính sốt xuất huyết với tiên lượng cũng nhẹ  và viêm hô hấp trên đều được chữa khỏi, xuất viện tại đây.”

Bác sĩ Briu Hạnh, Phó trạm trưởng Phòng khám Quân dân y kết hợp A Xan cho biết, sau bão, lũ, trạm đã cử y, bác sĩ về tận thôn, bản khám bệnh và hướng dẫn bà con dọn dẹp vệ sinh, xử lý môi trường, phòng tránh dịch bệnh. Tuy nhiên, năm nay bão lũ, sạt lở đất liên tiếp xảy ra, kéo dài nên nguy cơ gia tăng dịch bệnh càng cao: “Sau bão lụt vừa rồi, bà con ở đây mắc bệnh tiêu  hoá và hô hấp chủ yếu. Đặc biệt, các bệnh thông thường như viêm họng, viêm phế quản, cảm cúm và một số bệnh ngoài da. Trong thời gian mưa bão bà con đến khám chữa bệnh ít hơn bình thường. Sau bão, trung bình mỗi ngày có 3-40 bệnh nhân đến khám chữa bệnh.”

Cùng với nhân viên y tế tại chỗ, thời gian qua, các lực lượng bộ đội, đoàn thanh niên, đặc biệt là đội ngũ những thầy thuốc trẻ của các bệnh viện ở miền xuôi cũng đã tình nguyện lên vùng cao hỗ trợ bà con xử lý môi trường, khám chữa bệnh, phát thuốc miễn phí, chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Bác sĩ Nguyễn Thị Anh Thư, Bệnh viện C Đà Nẵng chia sẻ, bà con vùng cao điều kiện ăn ở thiếu thốn nên tỷ lệ bị suy nhược cơ thể cao. Sức đề kháng của bà con yếu nên nguy cơ mắc bệnh càng cao: “Qua lần thăm khám, tôi thấy bệnh lý tập trung chủ yếu như rối loạn tiêu  hoá, viêm đường hô hấp, viêm phổi. Đặc biệt, trong đợt khám này, tôi thấy bệnh lý về da. Do có chuẩn bị trước nên đủ thuốc cho bà con chữa bệnh.”

Đáng ngại là, từ tháng 10 đến nay, bệnh Whitmore (bệnh ăn thịt người) xuất hiện nhiều và có chiều hướng tăng cao tại hầu khắp các tỉnh miền Trung với gần 100 ca mắc, gây lo lắng cho nhiều người. Theo Bộ Y tế, bệnh Whimore đặc biệt tăng cao sau mưa lũ do sự phát triển mạnh mẽ của vi khuẩn Burkhoderia Pseudomallei. Vi khuẩn này được tìm thấy trong đất, nơi vùng nước tù đọng. Người mắc bệnh Whitmore chủ yếu do vi khuẩn xâm nhập cơ thể qua các vị trí da, vết thương bị trầy xước hoặc hút phải bụi, hơi nước, nước uống có nhiễm khuẩn. Nếu không được phát hiện, điều trị kịp hời, bệnh sẽ diễn tiến trầm trọng, có thể sốc nhiễm khuẩn gây suy nhiều  cơ quan, tạng dẫn đến nguy cơ tử vong. Vì thế, các bác sĩ khuyến cáo bà con nên hạn chế tiếp xúc với các nguồn ô nhiễm, sử dụng giày, dép, găng tay khi tiếp xúc với đất, nước bẩn, nước lụt. Khi có biểu hiện bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời./.