Ting cơnh p’căn Lò Thị Phớ, đoọng bhrợ t’vaih c’bhuh văn nghệ đhanuôr Kháng đoọng pa bhrợ crêê cơnh, liêm choom cơnh nâu cơy năc đanh đươnh, nhưh nhêện chêêc k’dua apêê đoo ting pâh: “Zr’năh k’đhap pa bhlâng năc ng’lướt k’dua, bhrợ têng bh’rợ tr’nêng cr’noọ xa nay lâng k’diic, k’coon, k’conh k’căn âng pazêng apêê đoo. Vêy ngai năc k’diic k’coon đoọng ting pâh c’bhuh văn nghệ, năc k’conh k’căn k’diic căh tộ đoọng, tu cơnh đêêc năc acu t’bhlâng tước ooy pazêng đhr’nong đong prá xay, xoọc đâu vêy Đảng, Nhà nước, chính quyền vel đong k’rang pa bhlâng tước ooy bh’rợ zư lêy lâng pa dưr rau chr’năp pr’hay văn hoá acoon coh, coh đêêc vêy manuyh Kháng, tu cơnh đêêc t’bhlâng p’too, pa choom apêê ađhi ting pâh.”

Căh muy lum zr’năh k’đhap tơợ pr’loọng đong bêl ta đang k’dua apêê anoo, amoó, ađhi ting pâh ooy câu lạc bộ, c’bhuh văn nghệ công lum zr’năh k’đhap ooy zên pa bhrợ, căh vêy zập xa nấp, tr’coọ xa nul đoọng biểu diễn. Hân đhơ cơnh đêêc, bơơn n’năl loom luônh chăp hơnh, rau t’bhlâng âng p’căn Lò Thị Phớ căh k’pân zr’năh k’đhap, boo, p’răng lướt k’dua, bâc manuyh Kháng coh chr’val Chiềng Ơn năc ting t’ngay n’năl lâng đh’rưah lâng đoo ting pâh c’bhuh văn nghệ đhanuôr Kháng. Năc tơợ c’moo 2017, c’bhuh văn nghệ năc vêy ta bhrợ t’vaih, pazêng vêy 10 cha năc pân juyh, 10 cha năc pân đil. M’bưi bhlâng muy bhươl cr’noon manuyh Kháng coh chr’val Chiềng Ơn vêy tơợ 2-3 cha năc, coh đêêc vêy bâc bhlâng năc cr’noon Đán Đăm lâng p’căn Phớ vêy ađhi amoó coh c’bhuh văn nghệ k’dua bhrợ năc Đội trưởng.

Lâng xa nay bh’rợ năc manuyh tơớp k’dua bhrợ têng, năc đội trưởng đội văn nghệ, p’loon đoo bêl doọ lâh trơ vâng, căh cậ coh ha dum, p’căn Lò Thị Phớ k’rong đh’rưah lâng apêê ađhi amoó cắt, ih bhrợ đợ xa nấp acoon coh đoọng biểu diễn. Ha dợ apêê anoo, ađhi pân juyh năc bhrợ têng tr’coọ xa nul acoon coh, ting t’ngay bhr’lậ zr’năh k’đhap, ta luôn pa choom cha ơh, pa dưr bh’rợ tr’nêng âng đội tước nâu cơy. Amoó Lò Thị Dung, manuyh âng câu lạc bộ giư leey rau chr’năp pr’hay văn hoá đhanuôr Khánh xay moon: “Nắc vêy a dích Phớ tước ooy đong k’dua ting pâh ooy c’bhuh văn nghệ, hân đhơ bhrợ ha rêê đhuốch zr’năh k’đháp, năc công pr’đoọng vêy k’diic đoọng ting pâh ooy đội, tu cơnh đêêc acu công bhui har, lâng têêm loom. Tơợ t’ngay pâh ooy đội văn nghệ ngai căh ơy n’năl, căh ơy choom năc lứch p’căn Phớ n’nâu pa choom, đoọng zập ngai n’năl t’nơớt. Ng’moon zazum zập rau năc đươi ooy p’căn Phớ…”

Chr’val Chiềng Ơn năc chr’val zr’lụ 2 âng chr’hoong Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La. Chr’val vêy 6 bhươl cr’noon, pazêng vêy 3 acoon coh: Thái, La Ha, Kháng đh’rưah ăt mamông, coh đêêc đhanuôr Kháng pay lâh 50% acoon coh prang chr’val. Bh’rợ pa dưr muy c’bhuh văn nghệ đhanuôr Kháng pa bhrợ ta luôn, ting zư lêy, pa dưr rau chr’năp pr’hay văn hoá acoon coh. Đợ bhiệc bhan ty đanh Pang Á, bhiệc bhan bhuôih boo, rơơm kiêng abhoo, ha roo liêm, bhiệc bhan lông khuống, hưn mạy, t’nơớt tăng bu, đợ pr’hát âng đhanuôr Kháng vêy cơnh k’noọ bil năc nâu cơy vêy đội văn nghệ pa dưr cớ lâng rau zup zooi âng cán bộ văn hoá chr’hoong.

Năc đội văn nghệ đhanuôr Kháng muy a năm âng chr’hoong Quỳnh Nhai, nâu cơy, căh muy biểu diễn đoọng ha đhanuôr coh bhươl cr’noon coh chr’val, đội văn nghệ âng p’căn Phớ dzợ ta luôn ting pâh ooy bhiệc bhan tr’thi, bhiệc bhan diễn nghệ thuật quần chúng đhị vel đong; cr’chăl bhiệc bhan, tết tọc, t’ngay bhui har âng bhươl cr’noon, lâng đợ pr’hát, đợ t’nơợt ty đanh âng manuyh acoon coh. Pazêng tiết mục n’nâu năc lứch âng p’căn Lò Thị Phớ pa choom, lâng cr’noọ cr’niêng năc k’coon ch’chau bơơn zư lêy văn hoá âng acoon coh đay: “Xoọc đâu xã hội dưr vaih k’rơ, đợ rau liêm choom bâc lâh mơ, cr’noọ âng cu xoọc đâu năc rơơm kiêng đoọng ha lang k’coon ch’chau đhanuôr Khánh năc zư lêy lâng pa dưr rau chr’năp pr’hay văn hoá acoon coh đay. Rơơm kiêng zập bhươl cr’noon đhanuôr Kháng năc bhrợ t’vaih muy đội văn nghệ, tu nâu cơy acu t’cooh ta ha, ơy t’bhlâng pa choom, năc rơơm kiêng rau chr’năp pr’hay văn hoá đhanuôr Kháng doọc choom bil ting t’ngay c’xêê.”

Lứch loom zư lêy văn hoá acoon coh đay, đợ bh’rợ tr’nêng âng p’căn Lò Thị Phớ năc chr’năp pa bhlâng, năc choom bhrợ t’bhưah ooy pazêng bhươl cr’noon acoon coh n’lơơng./.

Bà Phớ nặng lòng gìn giữ văn hoá dân tộc Kháng

                                                         Tòng Đức Anh

Từ xưa, dân tộc Kháng ở huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La có nhiều phong tục tập quán, nét văn hoá đặc sắc. Tuy nhiên, do nhiều yếu tố tác động, một một số lễ hội truyền thống, dân ca, dân vũ của đồng bào Kháng đứng trước nguy cơ mai một. Trăn trở trước thực trạng này, được sự quan tâm của chính quyền địa phương, bà Lò Thị Phớ, dân tộc Kháng, ở xã Chiềng Ơn, một người am hiểu về phong tục tập quán, văn hoá dân tộc mình đã dày công đi khắp các bản người Kháng để vận động, thành lập đội văn nghệ dân tộc, góp phần gìn giữ văn hóa của dân tộc mình.

Theo bà Lò Thị Phớ, để thành lập được Đội văn nghệ dân tộc Kháng duy trì hoạt động nền nếp, có hiệu quả như ngày hôm nay là cả một quá trình vận động gian nan, vất vả: “ Khó khăn nhất là đi vận động, làm công tác tư tưởng với chồng con, bố mẹ của các thành viên. Có người thì chồng con nhất trí cho tham gia đội văn nghệ, nhưng bố mẹ chồng lại không nhất trí, nên tôi đã kiên trì đến từng nhà tiêp tục vận động, giải thích rằng, giờ đây Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương đang rất quan tâm đến việc gìn giữ và phát triển bản sắc văn hoá dân tộc, trong đó có dân tộc Kháng, vì thế khuyên nhủ động viên các cháu cố gắng tham gia. ”

Không chỉ gặp rào cản từ phía gia đình trong quá trình vận động anh chị em tự nguyện tham gia câu lạc bộ, đội văn nghệ cũng gặp nhiều khó khăn về kinh phí hoạt động, thiếu trang phục, nhạc cụ biểu diễn. Tuy nhiên, cảm nhận được tình yêu, nhiệt huyết của bà Lò Thị Phớ không quản ngại nắng mưa tuyên truyền vận động, nhiều người Kháng ở xã Chiềng Ơn đã dần hiểu và cùng bà tham gia đội văn nghệ dân tộc Kháng. Từ năm 2017, đội văn nghệ chính thức được thành lập, gồm 10 nam, 10 nữ. Bình quân mỗi bản người Kháng ở xã Chiềng Ơn có 2-3 người, trong đó nhiều nhất là bản Đán Đăm và bà Phớ được anh chị em trong đội văn nghệ tín nhiệm bầu là Đội trưởng.

Với vai trò trách nhiệm của người khởi xướng, là đội trưởng đội văn nghệ, tranh thủ những lúc nông nhàn, hay vào các buổi  tối, bà  Lò Thị Phớ tập trung cùng chị em cắt, khâu, thêu thùa trang phục dân tộc biểu diễn. Còn anh em thì chế tác một số nhạc cụ dân tộc, từng bước khắc phục khó khăn thiếu thốn, thường xuyên tập luyện, duy trì hoạt động của đội cho đến hôm nay. Chị Lò Thị Dung, đội văn nghệ cho biết:“Được Bà Phớ đến tận nhà vận động, động viên tham gia đội văn nghệ, mặc dù làm nông rất vất vả, nhưng cũng may được chồng tạo điều kiện nhất trí cho vào đội, nên tôi cũng rất mừng, và yên tâm. Từ ngày vào đội văn nghệ ai chưa biết, chưa thạo cũng đều được bà Phớ tận tình truyền dạy cho từng người, để mọi người đều biết múa biết hát như nhau. Nói chung tất cả do bà Phớ hết”.. 

Xã Chiềng Ơn là xã vùng 2 của huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La. Xã  có 6 bản, gồm 3 dân tộc: Thái, La Ha, Kháng cùng sinh sống, trong đó dân tộc Kháng chiếm hơn một nữa dân số toàn xã.  Việc duy trì được một đội văn nghệ  dân tộc Kháng  hoạt động thường xuyên, góp phần bảo tồn, gìn giữ và phát triển bản sắc văn hoá dân tộc. Những lễ hội truyền thống Pang Á, lễ hội cầu mưa, cầu mùa, lễ hội lông khuống, hưn mạy, điệu múa tăng bu, những làn điệu dân ca Kháng tưởng chừng đã bị lãng quên nay được đội văn nghệ luyện tập, phục dựng lại với sự giúp đỡ của cán bộ văn hóa huyện.

Là đội văn nghệ dân tộc Kháng duy nhất của huyện Quỳnh Nhai, bây giờ, không chỉ biểu diễn phục vụ bà con các bản trong xã, đội văn nghệ của bà Phớ còn thường xuyên tham gia các hội thi, hội diễn nghệ thuật quần chúng tại địa phương; các dịp Lễ Tết, ngày hội vui bản, vui mường, với những bài hát, điệu múa truyền thống của dân tộc.  Các tiết mục này đều do chính bà Lò Thị Phớ dàn dựng, truyền dạy, với mong muốn duy nhất là con con cháu sẽ tiếp tục gìn giữ văn hóa của dân tộc mình: “Hiện nay xã hội phát triển, có điều kiện hơn trước rồi, tâm nguyện của tôi hiện nay là mong muốn thế hệ con cháu dân tộc Kháng sẽ quan tâm đến việc gìn giữ và phát triển bản sắc văn hoá dân tộc mình. Mong muốn mỗi bản dân tộc Kháng sẽ thành lập được một đội văn nghệ vì bây giờ tôi đã có tuổi, đã cất công truyền dạy rồi, nên mong muốn bản sắc văn hoá dân tộc Kháng sẽ không bị mai một theo thời gian”.

Nặng lòng gìn giữ văn hóa dân tộc mình, những việc làm của bà Lò Thị Phớ thật ý nghĩa, cần được nhân rộng trong cộng đồng các dân tộc./.