Apêê c’xêê đăn đâu, zập đoo t’ngay pa căn A rất Buy ặt đhị vel Hoa, thị trấn Thạnh Mỹ, chr’hoong da ding ca coong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cung dưr tợơ đâh ra diu đoọng chếêc bơơn đác đoọng zệê cha, đươi dua. T’ngay n’đoo lướt zi lưa, nắc chô têy ga gooh, căh dzợ đác đoọng pay. Pa căn Buy, coh vel zập đong zêng vêy pếch giếng ha dợ nắc zập c’moo cứ tước hân noo nâu nắc đác rệê tiing. Đọong vêy đác đươi dua, bấc đhanuôr câl n’coo đác pa hooi tợơ tu k’ruung ha dợ đác cung bêl vêy bêl căh. Căh zập đác đươi dua, tr’mông tr’meh âng đhanuôr pa bhlầng k’đhap zr’năh: “Tợơ c’xêê 2 tước nâu kêi căh vêy boo, căh vêy đác đoọng zệê ch’na, zệê đác âm, hau moon tước họom rao. Giếng pếch đhậu cung căh vêy đác. Dưr tợơ đâh ra diu vêy bơơn dzệêt muy gàu đoọng zệê chr’na. Lướt prang vel, zập đoo giếng cung rệê tiing. Bh’năn băn cung căh năl cơnh k’rang lêy, tu căh vêy đác zệê ch’na bh’năn. Tơơm chr’noh lứch răng chệêt, căh rau choom choh bệêt. Zr’năh pa bhlầng!”

       Pleng p’răng pưih đanh đươnh bhrợ pr’ặt tr’mông âng k’ha riêng pr’loọng đong đhanuôr ặt ma mông truih c’lâng Hồ Chí Minh zr’năh k’đhap pa bhlầng. Đhanuôr thị trấn Thạnh Mỹ lâng apêê chr’val Cà Dy, Tà Bhing, Chà Val, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam crêê rau căh liêm ngân pa  bhlầng tu cha noọng xớơt. Pa căn Pơ Loong Bhoói ặt đhị chr’val Tà Bhing, chr’hoong Nam Giang moon, pr’loọng đong a đoo t’mêê vel bhươl zup zooi đoọng m’ma keo đoọng choh ha dợ bấc c’xêê đâu căh vêy boo, giếng pếch cung căh vêy đác, đác âm cha cung căh vêy tợơ bơơn đác tưới n’loong chr’noh: “Tợơ bấc c’xêê đâu đhị đâu căh vêy t’dzọot boo. Pleng p’răng xớơt, đhanuôr căh vêy đác đươi dua. Zr’nă pa  bhlầng. Chếêc lướt zập k’ruung tâm pay dzệêt đác. Tơơm chr’noh, bhươn tược lứch răng chệêt. Căh rau choom bhrợ, ơy đha rựt nắc ting đha rựt zr’năh lâh mơ.”

        Cung cơnh apêê chr’hoong da ding ca coonh đhị tỉnh Quảng Nam, đhị 2 chr’hoong da ding ca coong Nam Giang lâng Phước Sơn, đác đươi dua bơơn Nhà nước k’rong bhrợ têng chô tước zập  vel đong. Đhơ cơnh đếêc, tợơ bấc c’moo đươi dua ha dợ nắc căh bơơn pa liêm pa mâng tu cơnh đếêc tước nâu kêi pazêng apêê cr’nọo  bh’rợ nâu lứch u hư. Cơnh lâng đhr’năng căh zập đác đươi dua cơnh xoọc đâu, bấc đhanuôr ơy tự câl n’coo đác pa hooi tợơ tu k’ruung chô đoọng đươi dua, ha dợ pleng lalâh p’răng xớơt lâng xớơt đhị đanh đươnh, tâm k’ruung cung rệê tiing. Ting cơnh t’cooh Nguyễn Đăng Chương, Trưởng Phòng Nông nghiệp lâng Pa dưr pa xớc vel bhươl chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, coh vel đong âng chr’hoong zâng ngân bhlầng tu vêy tước lâh 10 thuỷ điện ga mắc k’tứi. Pleng p’răng puih đanh đươnh coh apêê c’moo hay, coh đếêc thuỷ điện Đắk Mi căh tộ pa hooi đác bhrợ cha noọng xớơt coh zr’lụ píc k’ruung, coh đếêc chr’val Cà Dy lâng thị trấn Thạnh Mỹ nắc crêê ngân bhlầng. UBND chr’hoong Nam Giang ơy k’đươi moon apêê vel đong lêy cha mệêt, pa liêm hệ thống tự đác hooi, lalăm nắc đoọng đác đươi dua ha đhanuôr. T’cooh Nguyễn Đăng Chương đoọng năl cớ, vel đong cung k’đươi moon đhanuôr nắc pa liêm k’tuôih c’lâng chr’hooi đác, k’bớch đác đươi dua lâng pa ghit bhrợ kế hoạch xăl tơơm chr’noh liêm choom lâng đhr’năng pleng k’tiếc cha noọng xớơt đoọng pa xiêr đhr’năng bil bal. “Nam Giang nắc muy coh pazêng vel đong crêê ngân bhlầng tu cr’nọo bh’rợ Thuỷ điện. Pleng k’tiếc p’răng xơớt cơnh đâu, apêê thuỷ điện k’rong đớc đác. Coh đếêc apêê chr’val tợơ thị trấn Thạnh Mỹ tước Cà Dy zâng ngân bhlầng tu Thuỷ điện Đắk Mi, bhrợ zr’năh  k’đhap đoọng đhanuôr ặt ma mông coh truih c’lâng HCM tợơ Cà Dy (Nam Giang) tước Phước Sơn. Chr’hoong ơy k’đươi moon apêê vel đong đươi dua đác k’bớch k’miah đhị apêê clung ga mắc cơnh Chachun, La Êê. Đhanuôr nắc cung k’bớch đác, lalăm nắc tệêm ngăn đác đươi dua đoọng ha đhanuôr.”

        Moon đớc, pleng p’răng puih dzợ đanh đươnh lâng ting ngân lâh mơ, đhr’năng căh vêy đác đươi dua lâng bhrợ têng hân noo cha noọng c’lọt ặt đhị đhr’năng moon pa rớơt. Chính quyền lâng apêê vel đong da ding ca coong Quảng Nam nắc đâh xay bhrợ apêê bh’rợ đoọng cha groong cha noong xớơt, pa ghit xăl tơơm chr’noh n’jưah tệêm ngăn pr’ặt tr’mông âng đhanuôr, n’jưah pa xiêr rau bil bal tu p’răng xớơt bhrợ t’vaih./.

Nắng nóng, miền núi Quảng Nam thiếu nước sinh hoạt

                                                       PV/VOV-Miền Trung

        Năm nay, nắng nóng kéo dài khiến nhiều sông, suối ở vùng miền núi tỉnh Quảng Nam khô, cạn trơ đáy. Người dân thiếu nước sinh hoạt, cuộc sống sản xuất, sinh hoạt bị đảo lộn.

         Suốt mấy tháng nay, ngày nào bà A Rất Buy ở thôn Hoa, thị trấn Thạnh Mỹ, huyện miền núi Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cũng phải dậy từ sớm tinh mơ để đi gùi nước về ăn uống, sinh hoạt. Hôm nào đi trễ, bà trở về tay không. Bà Buy than phiền, trong thôn hầu như nhà nào cũng có giếng nhưng hàng năm cứ đến mùa này lại cạn trơ đáy. Để có nước sử dụng nhiều người mua ống dẫn nước từ trên nguồn về nhưng nước lúc có, lúc không. Thiếu nước sinh hoạt, cuộc sống bà con hết sức khó khăn: “Từ tháng 2 đến nay trời khô hạn, nước nấu ăn, nấu uống, tắm giặt cũng không có. Giếng cũng khô, sáng sớm múc lên được một gàu đủ nấu cơm. Đi quanh cả làng, giếng nhà nào có nước thì xin ít tắm, còn đồ giặt thì ra sông suối giặt. Nhà có nuôi heo nhưng không có nước để nấu thức ăn heo, huống chi có nước tắm cho heo. Vườn tược cháy không hết, không trồng trọt được gì, cực lắm!”

Nắng nóng gay gắt kéo dài đã làm đảo lộn cuộc sống của hàng trăm hộ dân sống dọc tuyến đường Hồ Chí Minh. Người dân thị trấn Thạnh Mỹ và các  xã Cà Dy, Tà Bhing, Chà val, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam bị ảnh hưởng nặng nề bởi khô hạn. Bà Pơ loong Bói ở xã Tà Bhing, huyện Nam Giang nói, gia đình bà vừa được địa phương hỗ trợ cây keo giống để trồng nhưng nhiều tháng nay không có mưa, giếng đào cạn khô, nước ăn uống không thì lấy đâu ra nước tưới cho cây trồng: “Mấy tháng nay ở đây không có giọt mưa nào. Nắng hạn, bà con không có nước dùng, cực khổ lắm. Giếng đào cũng cạn kiệt, đi tìm khắp khe suối. Cây cối, vườn tược cháy khô hết. Chẳng trồng trọt hay làm được gì, đã nghèo nay nghèo thêm.”

Cũng như các huyện miền núi ở tỉnh Quảng Nam, tại 2 huyện núi cao Nam Giang và Phước Sơn, hệ thống nước sinh hoạt được Nhà nước đầu tư về từng thôn. Tuy nhiên qua nhiều năm sử dụng lại không được duy tu, bảo dưỡng nên đến nay hầu hết các công trình này đã xuống cấp, hư hỏng. Trước tình trạng thiếu nước sinh hoạt như hiện nay, nhiều người dân đã mua ống dẫn nước từ trên nguồn về dùng nhưng nắng nóng, khô hạn kéo dài, các con suối trên cao đều cạn trơ đáy. Theo ông Nguyễn Đăng Chương, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, trên địa bàn huyện chịu ảnh hưởng nặng nề do có hơn 10 công trình thủy điện lớn nhỏ. Nắng nóng kéo dài suốt mấy tháng qua, trong khi thủy điện Đăk Mi không chịu xả nước gây khô hạn cho vùng hạ du, trong đó xã Cà Dy và thị trấn Thạnh Mỹ bị ảnh hưởng nặng nề nhất. UBND huyện Nam Giang đã chỉ đạo các địa phương kiểm tra, sửa chữa hệ thống nước tự chảy, trước mắt ưu tiên nguồn nước sinh hoạt phục vụ đồng bào. Ông Nguyễn Đăng Chương cho biết thêm, địa phương cũng yêu cầu bà con tập trung nạo vét kênh mương, tiết kiệm nước tưới và chủ động lên kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích hợp với thời tiết khô hạn để hạn chế thiệt hại. “Nam Giang là một trong những địa phương bị ảnh hưởng bởi nhiều công trình thủy điện nhất. Thời tiết ít mưa như thế này, các thủy điện trữ nước. Trong đó các xã ở thị trận Thạnh Mỹ kéo dài lên xã Cà Dy là chịu ảnh hưởng nặng nề bởi Thủy điện Đăk Mi, gây khó khăn cho đồng bào sống trên tuyến đường Hồ Chí Minh từ Ca Dy (Nam Giang) đến Phước Sơn. Huyện đã chỉ đạo các địa phương tiếp tục tiết kiệm nước ở các cánh đồng lúa lớn như Chachun, Laee. Về dân sinh thì tiết kiệm nước trong chương trình nước sạch, rồi sửa chữa hệ thống sạch ở một số điểm thôn; trước mắt đảm bảo nước sinh hoạt cho người dân.”

Dự báo, nắng nóng còn tiếp tục gay gắt trên diện rộng và kéo dài, nguy cơ thiếu nước sinh hoạt và sản xuất vụ hè thu đang ở mức báo động. Chính quyền các địa phương miền núi Quảng Nam cần sớm triển khai các biện pháp ứng phó, phòng chống hạn, chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng vừa đảm bảo ổn định cuộc sống của người dân, vừa hạn chế thiệt hại do nắng hạn gây ra./.