Ting cơnh t’ngay c’xêê bhrợ têng bh’rợ ch’choh b’bêệt âng ngành Nông nghiệp chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, tr’nơơp c’xêê 6/2021, amoó Hồ Thị Trình đh’rưah lâng đhanuôr Tà Ôi coh cr’noon Pâr Nghi, chr’val A Ngo đh’rưah cha bêệt đợ đhăm ha roo ruộng hân noo ch’noọng c’lọt. Tươc nâu cơy, bêl ha roo ơy chặt vaih, đhanuôr ra văng cha bêệt p’xoọng nắc bâc đhăm ruộng căh vêy đác, tơơm ha roo răng, ruộng ma cr’đooh. Amoó Hồ Thị Trình xay moon, hân noo ch’noọng c’lọt n’nâu căh choom ch’hooi đác tơợ trạm bơm, ha dợ, đợ đác đhị pazêng a bọc đác, bha nậ đác lứch ma xrêệt. Amoó Hồ Thị Trình k’rang, ta bhúch đác tưới năc bhrợ râu căh liêm crêê ooy râu liêm choom âng ha roo coh hân noo ch’noọng c’lọt n’nâu. “Pazêng pr’loong đong coh n’dup năc vêy đác tơợ trạm dziếu đác, ha dợ đhanuôr coh đâu năc cặh vêy đác tu đác đươi năc đớc đoọng ha bh’rợ pếch bhrợ k’tiêc, bhrợ m’ma. Ha dang căh vêy boo năc căh n’năl cơnh chêêc bhrợ. Muy bơr pr’loong đong đăn tọm đác k’tứi năc vặ máy dziếu đác ch’hooi ooy ruộng, hân đhơ cơnh đêêc, năc mơ 30 phút năc xrêệt lứch. Xoọc đâu, đhanuôr k’rang pa bhlâng tu p’răng puyh pa bhlâng đanh đươnh năc bhrợ râu căh liêm crêê ooy ha roo, bâc pr’loọng đong năc ha ul.”

Hân noo choh bêệt ch’noong c’lọt n’nâu, đhanuôr chr’hoong A Lưới cha bêệt 1.050 héc ta ha roo.P’răng puyh pa bhlâng coh bơr pêê c’xêê ahay ơy bhrợ 150 héc ta ha roo răng, lâh 55 héc ta căh dợ choom ng’cha bêệt năc xăl choh chr’noh râu lơơng cơnh a bhoo, clang, prí, a tuông… Xoọc đâu, prang chr’hoong vêy 86 bêệ bha nậ đác ch’hooi đác đoọng ha clung ruộng coh apêê chr’val, thị trấn năc zêng vêy ta bhrợ têng coh 15 c’moo ahay năc nâu cơy ma hư zêng, k’đhap bhlâng coh bh’rợ ch’hooi đác zâl đhr’năng p’răng puyh. Căh muy ta bhúch đác đươi ha bh’rợ ch’choh b’bêệt, đhị bâc chr’val coh chr’hoong A Lưới cơnh A Roang, Trung Sơn, Hồng Vân… pr’ăt tr’mông âng đhanuôr zr’năh k’đhap tu ta bhúch đác đươi. Bấc zr’lụ, đhanuôr năc lướt dzung tơợ 3 tươc 4 cây số dzết đác tơợ tọm đác chô đơơng đươi, đác căh liêm sạch, đhr’năng crêê pr’luh cr’ăy coh n’căr, coh luôn… k’rơ pa bhlâng. T’cooh Văn Lập, Trưởng phòng Nông nghiệp laang pa dưr bhươl cr’noon chr’hoong A Lưới xay moon: g’luh boo tuh x’rịa c’moo 2020 ơy bhrợ 11 công trình ch’hooi đác coh 8 chr’val lứch ma hư. UBND chr’hoong A Lưới ơy ta đang moon ooy tỉnh đoọng 3,6 tỷ đồng đoọng bhr’lậ, nhâm mâng vêy đác đoọng ha đhanuôr. Hân đhơ cơnh đêêc, tươc nâu cơy công trình căh ơy vêy ta bhr’lậ, đhanuôr coh pazêng chr’val c’noong k’tiêc năc dợ đươi đác tơợ k’ruung, tọm đác. Ting cơnh t’cooh Văn Lập, ha dang coh cr’chăl ha y căh vêy boo, đhr’năng p’răng puyh lâng ta bhúch đác năc dợ dưr vaih k’rơ lâh mơ: “Đoọng zâl đhr’năng xơợt gooh nắc vêy bh’rợ ooy bha nậ đác, đoọng manuyh tước pêch pa liêm pazêng z’rooh đác, p’too moon ch’hooi đác, đươi k’miah đác. Râu bơr cậ năc đươi dua crêê cơnh pazêng máy dziếu đác đoọng dziếu coh pazêng a bọc đác dợ vêy đác căh cậ đhị zr’lụ ếp đoọng dziếu đác trôông ha roo. Râu pêê năc xăl pazêng đhăm choh bêệt căh dợ choom choh bêệt năc choh tơơm chr’noh râu lơơng. Ooy đác đươi năc coh cr’chăl đương zên bhr’lậ pazêng công trình ch’hooi đác lâh hư năc ta đang moon đhanuôr đươi pr’đươi k’độ đác đoọng k’độ đác bêl vêy boo. Đhanuôr công choom đươi pazêng n’coo k’tứi ch’hooi đác chô đơơng đươi.”

Ha dợ đhị chr’hoong da ding k’coong Nam Đông, p’răng puyh công bhrợ đhăm ha roo lâng r’veh dưr răng. K’r’bhâu pr’loọng đong đhanuôr coh chr’val da ding k’coong cơnh Thượng Long, Thượng Quảng, Hương Xuân… căh vêy đác ch’ngaách ng’đươi. Đác giếng năc lứch ma xrêệt tu p’răng puyh đanh đươnh. T’cooh Lê Thanh Hồ, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Đông xay moon, đhanuôr coh bâc chr’val da ding k’coong đhị chr’hoong lum zr’năh k’đhap tu ta bhúch đác đươi. Chr’hoong p’too moon pazêng chr’val pếch pa liêm z’rooh đác lâng giếng đác, hân đhơ cơnh đêêc năc tươc hân noo p’răng puyh, đhr’năng ta bhúch đác ch’ngaách buôn u vaih, bhrợ pr’ăt tr’mông âng đhanuôr zr’năh k’đhap pa bhlâng. “Chr’hoong ơy p’too moon chính quyền vel đong năc ch’mêệt lêy cớ, chr’năp bhlâng năc pazêng pr’loọng đong coh xoọc đâu zr’năh k’đháp ooy đác đươi lâng ta đang moon đhanuôr clang đác chô đơơng đươi ooy đong. Tu xoọc đâu kiêng ch’hooi đác chô ooy đong năc muy pr’loọng đong đoọng 280 r’bhâu đồng, bâc pr’loong đong ăt ch’ngai, tơợ n’coo đác mọt ooy đong năc tơợ 30 tươc 40 mét, tu cơnh đêêc bâc đhanuôr căh ơy choom bhrợ têng. Xoọc đâu, đong máy đác Thượng Long căh ơy ta bhrợ xang năc coh tr’nơơp c’xêê 7 n’nâu apêê đoo ơy lắp bồn đác di động ha đhanuôr chr’val Thượng Quảng./.”

Nắng nóng gay gắt, người dân miền núi

 Thừa Thiên Huế thiếu nước sinh hoạt và sản xuất

                                                                   PV VOV miền Trung

        Nắng nóng gay gắt kéo dài cả tháng qua tại các tỉnh, thành phố khu vực miền Trung khiến cuộc sống người dân gặp nhiều khó khăn và ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp. Tại các huyện miền núi của tỉnh Thừa Thiên Huế, nhiều diện tích lúa và hoa màu thiếu nước tưới. Ở nhiều xã vùng cao của 2 huyện Nam Đông và A Lưới, người dân thiếu nước sạch sinh hoạt phải vào tận các khe suối lấy nước về dùng, nguồn nước không đảm bảo vệ sinh.

        Theo lịch thời vụ của ngành nông nghiệp huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, đầu tháng 6/2021, chị Hồ Thị Trình cùng bà con Tà Ôi ở thôn Pâr Nghi, xã A Ngo đồng loạt xuống giống diện tích lúa hè thu. Đến nay, khi lúa đã lên xanh, bà con chuẩn bị tỉa dặm thì nhiều diện tích không có nước tưới, cây lúa héo khô, ruộng đồng nứt nẻ. Chị Hồ Thị Trình cho biết, vụ hè thu này, gia đình chị gieo sạ 3 sào lúa nước. Do ruộng lúa nằm ở vùng cao nên không thể lấy nước từ trạm bơm, trong khi đó, nguồn nước tại các hồ chứa, đập dâng đã cạn kiệt. Chị Hồ Thị Trình lo lắng, thiếu nguồn nước tưới sẽ ảnh hưởng đến năng suất lúa vụ hè thu: “Các hộ ở phía dưới thì có nước từ trạm bơm, còn bà con ở phía trên thì không có nước tưới vì nguồn nước các hồ đã dành hết cho lúc cày bừa, gieo sạ. Tình hình mà không có mưa là chịu luôn. Một số hộ ở gần khe suối nhỏ thì thuê máy bơm bơm nước vào ruộng, tuy nhiên, chỉ được khoảng 30 phút là cạn hết nước. Hiện bà con đang rất lo lắng vì nắng hạn kéo dài sẽ ảnh hưởng đến năng suất lúa, nhiều hộ sẽ thiếu đói.”

         Vụ hè thu năm nay, nông dân huyện A Lưới gieo sạ 1.050 héc ta lúa. Nắng nóng gay gắt cả tháng qua đã làm 150 héc ta lúa khô hạn nặng, hơn 55 héc ta không thể gieo cấy phải chuyển đổi sang trồng các loại cây khác như ngô, chuối, đậu…Hiện, toàn huyện có 86 công trình thủy lơị cấp nước tưới cho đồng ruộng ở các xã, thị trấn thì hấu hết đều xây dựng từ 15 năm trước nay đã xuống cấp, hư hỏng, rất khó khăn trong việc cấp nước chống hạn. Không chỉ thiếu nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, tại nhiều xã trên địa bàn huyện A Lưới như A Roàng, Trung Sơn, Hồng Vân…cuộc sống người dân hết sức khó khăn do thiếu nước sạch sinh hoạt. Nhiều nơi, bà con phải đi bộ từ 3 đến 4 cây số lấy nước từ khe suối về dùng, nguồn nước không đảm bảo vệ sinh, nguy cơ mắc các bệnh về da, tiêu hóa…Ông Văn Lập, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện A Lưới cho biết: đợt mưa lũ cuối năm 2020 đã làm 11 công trình cấp nước sinh hoạt ở 8 xã bị hư hỏng. UBND huyện A Lưới đã kiến nghị tỉnh cấp 3,6 tỷ đồng để sửa chữa, khắc phục, đảm bảo cấp nước cho bà con. Tuy nhiên, đến nay khi công trình chưa được sửa chữa, người dân ở các xã biên giới vẫn phải sử dụng nước sông suối để sinh hoạt. Theo ông Văn Lập, nếu thời gian tới không có mưa, tình hình nắng hạn và thiếu nước sinh hoạt sẽ còn biến biến gay gắt hơn: “Để chống hạn thì giải pháp về thủy lợi là ra quân nạo vét toàn bộ kênh mương, chỉ đạo điều tiết nước, tưới tiết kiệm. Thứ 2 là linh hoạt sử dụng máy bơm dầu để tận dụng các hồ còn đọng lại nước hoặc vùng trũng để bơm nước cứu lúa. Thứ 3 là chuyển đổi những diện tích không thể sản xuất sang các cây trồng khác. Về nước sinh hoạt thì trong lúc chờ kinh phí khắc phục các công trình cấp nước hư hỏng thì vận động bà con sử dụng chum hoặc thùng để chứa nước khi có mưa. Bà con cũng có thể sử dụng những đường ống nhỏ để kéo nước về dùng tạm thời.”

       Còn tại huyện miền núi Nam Đông, nắng nóng cũng đã làm nhiều diện tích lúa và hoa màu khô cháy. Hàng ngàn hộ dân ở các xã vùng cao như Thượng Long, Thượng Quảng, Hương Xuân…không có nước hợp vệ sinh để sử dụng. Nguồn nước giếng thì đã cạn khô do nắng nóng kéo dài. Ông Lê Thanh Hồ, Phó Chủ tịch UBND huyện Nam Đông cho biết, người dân nhiều xã vùng cao trên địa bàn huyện gặp khó khăn do thiếu nước sinh hoạt. Huyện đã chỉ đạo các xã nạo vét hệ thống nước tự chảy và giếng nước, tuy nhiên cứ đến mùa nắng nóng, tình trạng thiếu nước sạch lại xảy ra, làm đảo lộn cuộc sống người dân. “Huyện chỉ đạo chính quyền địa phương phải rà soát lại, đặc biệt là các hộ hiện nay khó khăn về nguồn nước sinh hoạt là phải vận động bà con kéo nước vào nhà. Vì hiện nay muốn bắt nước vào nhà mỗi hộ phải đóng 280 ngàn đồng, nhiều hộ ở khá xa, từ đường ống vào nhà phải 30 đến 40 mét nên nhiều bà con vẫn chưa làm được. Hiện nay Nhà máy nước Thượng Long chưa xong nhưng đầu tháng 7 này họ sẽ lắp đặt bồn nước di động cho người dân xã Thượng Quảng./.”