Cr’noon Bầu, cr’noon Ly, chr’val Ea Trol, chr’hoong Sông Hình vêy lâh 1.500 cha năc. Coh x’rịa c’xêê 6/2021, 2 cr’noon tr’đăn n’nâu năc zr’lụ bha lâng âng pr’luh cr’ăy lâng 22 cha năc crêê pr’luh Covid-19, k’nặ 200 cha năc ta đoọng ăt la lay, cha groong zr’lụ đhanuôr ăt mamông lâh 22 t’ngay. Pr’luh cr’ăy dưr vaih coh pazêng bhươl cr’noon âng đhanuôr Ê Đê năc bh’rợ zâl cha groong pr’luh coh tr’nơơp lum bâc râu zr’năh k’đhap lâng đhanuôr, chính quyền vel đong. Chr’hoong Sông Hinh ơy đơơh hân ga ving zr’lụ, pay pr’đhang xét nghiệm t’bhưa đoọng pa gluh F0 gluh tơợ zr’lụ ăt mamông, đơơh hân zâl cha groong pr’luh. Tươc nâu cơy, prang chr’hoong ơy choom zâl t’bil pr’luh lâng đhanuôr bhrợ pa dưr pr’ăt tr’mông cơnh c’xu t’mêê.

Năc muy coh pazêng 20 cha năc coh cr’noon Ly, chr’val Ea Trol crêê pr’luh cr’ăy Covid-19 năc anoo Ksor Y Phú (41 c’moo) n’năl ghít râu k’rang k’pân âng zập ngai bêl zâl cha groong pr’luh cr’ăy. Anoo Ksor Y Phú xay moon, pr’luh cr’ăy tươc, anoo vêy ta đơơng pa dưah. 23 t’ngay ăt coh bệnh viện lâng 21 t’ngay đoọng ăt la lay coh đong năc đợ cr’chăl anoo căh choom ha vil. Bêl bơơn chô ooy đong, anoo t’bhlâng xay moon bhươl cr’noon, manuyh bhuh xoọng rơớt, zâl cha groong pr’luh cr’ăy. Anoo Ksor Y Phú xay moon, đhanuôr Ê Đê vêy bh’rợ looih năc buôn ăt pa bhụ, prá xay, cha cha a ộm bâc manuyh, vêy bh’rợ công ting tr’pác lâng bhươl cr’noon, nâu cơy zập ngai coh bhươl cr’noon công tr’xăl bh’rợ zâl cha groong pr’luh: “Bêl ahay năc dợ k’rong cha ộm bâc manuyh, ộm buah bia. Tơợ bêl ta đoọng ăt la lay tươc bêl chô ooy đong công căh dợ ăt k’rong bâc manuyh, đong ngai ađoo n’năc ăt. Pr’luh cr’ăy xoọc đâu năc căh dợ ăt tr’lum bâc manuyh, Chô tợơ đoọng ăt la lay năc chô xay moon đoọng ha đhanuôr n’năl, pr’luh cr’ăy căh choom k’rong bâc tơợ 5 tươc 10 cha năc.”

Căh muy anoo Ksor Y Phú năc k’zệt cha năc manuyh n’lơơng coh zr’lụ đhanuôr acoon coh Ea Trol bêl ahay năc F0 pa dưah ơy dưah công t’bhlâng bhrợ bh’rợ zâl cha groong pr’luh cr’ăy đoọng ha đhanuôr acoon coh đay. Amoó Hoàng Thị Quyên, coh cr’noon Ly, chr’val Ea Trol lâng k’coon pân đil bêl ahay crêê pr’luh cr’ăy Covid-19. Pr’loong đong amoó vêy máy xát ha roo lâng pa câl buah năc bêl bơơn xơợng ađay crêê pr’luh cr’ăy năc amoó Quyền k’pân pa bhlâng tu ơy tr’lum lâng bâc manuyh. Vêy ta pa dưah ơy diưah pr’luh cr’ăy, amoó chô ooy vel đong, amoó Quyên ta đang moon đhanuôr bêl tươc xát ha roo năc ta nih đha nâng xơợng đươi xa nay 5 râu âng Bộ Y tế: “Xoọc đâu đh’reh cr’ăy năc ađay công căh n’nă, ađay crêê cơnh đêêc năc công đoọng ăt la lay công g’đech lâng manuyh n’lơơng, moon zazum năc oó lâh tr’lum. Ha roo apêê đoo công căh tươc pa xát. Apêê đoo k’pân, k’pân acu dợ vaih pr’luh cr’ăy. Vêy bâc manuyh xay moon acu ta luôn vaih cr’ăy. Ng’moon zazum năc căh choom pa xiêr, vêy đhanuôr tươc xát ha roo năc liêm choom bhlâng ng’đươi pa nor boóp.”

Chr’val Ea Trol, chr’hoong Sông Hinh vêy lâh 90% đhanuôr acoon coh. Văn hoá bhươl cr’noon năc vaih đanh đươnh coh pr’ăt tr’mông âng đhanuôr Ê Đê coh đâu. Bêl pr’luh cr’ăy ơy choom ta zâl cha groong, đhanuôr p’loon gluh ooy clung pay pa chô r’veh r’đoong lâng bhrợ ha rêê đhuốch. Nâu cơy, bêl gluh lươt c’lâng đhanuôr zêng đươi pa nor boóp lâng căh ăt tr’đăn, xang bh’rợ tr’nêng coh clung năc chô ooy đong.

T’cooh Lê Văn Tấn, Chủ tịch UBND chr’val Ea Trol, chr’hoong Sông Hinh xay moon, xoọc đâu chr’val ơy ch’mêệt lêy t’nooi zooi đhanuôr ting cơnh Nghị quyết số 68 âng Chính phủ ooy muy bơr chính sách ng’zooi manuyh pa bhrợ lâng manuyh đươi dua manuyh pa bhrợ lum pr’ăt tr’mông zr’năh k’đhap tu pr’luh cr’ăy Covid-19 tươc cấp vêy thẩm quyền ch’mêệt lêy; zooi đhanuôr z’lâh cr’chăl zr’năh k’đhap n’nâu. T’cooh Lê Văn Tấn, đoọng nhâm mâng râu liêm crêê bêl zâl cha groong pr’luh cr’ăy Covid-19 bêl bhrợ t’vaih pr’ăt tr’mông t’mêê, đhanuôr coh bhươl cr’noon ơy xăl bh’rợ tr’nêng, bhrợ t’vaih đoọng ha đay đợ bh’rợ t’mêê coh pr’ăt tr’mông: “Đhanuôr xơợng đươi bh’rợ zâl cha groong pr’luh ting cơnh ta đang moon âng chính quyền liêm choom bhlâng. Apêê đoo công căh bhrợ têng đợ bh’rợ j’niêng cr’bưn, bhuôih cái lâng pa tuông xã hội bâc lâh mơ. Manuyh crêê pr’luh cr’ăy xang bêl pa dưah năc chô ooy vel đong xang n’năc bhrợ bh’rợ pa tuông đhị đong 14 t’ngay. Xoọc đâu apêê đoo văl chô cớ cơnh pr’ăt tr’mông c’xu. Apêê n’nâu dưr vaih manuyh xay moon liêm choom bhlâng.”

T’cooh Đinh Ngọc Dạn, Chủ tịch UBND chr’hoong Sông Hinh, tỉnh Phú Yên xay moon, bêl bhrợ têng cơnh đhr’năng cơnh c’xu t’mêê, UBND chr’hoong Sông Hinh ta đang moon tơợ cấp chr’val tươc ooy bhươl cr’noon năc rơợt pa bhlâng lâng zư nhâm mâng zr’lụ t’viêng, n’jưah zâl cha groong pr’luh n’jưah nhâm mâng bh’rợ pa bhrợ: “Tơợ bh’rợ ch’mêệt lêy pr’luh cr’ăy coh zr’lụ, bha lâng năc ơy nhâm mâng, tu cơnh năc azi công pa tuông bhrợ têng muy bơr bh’rợ coh vel đong đoọng nhâm mâng xay bhrợ đh’rưah cr’noọ bh’rợ zâl cha groong pr’luh n’jưah pa dưr kinh tế, nhâm mâng pr’ăt tr’mông đoọng ha đhanuôr. Lâng pazêng đong máy, azi công ơy p’too moon bhrợ têng liêm choom bh’rợ zâl cha groong pr’luh lâng pa bhrợ liêm choom đoọng nhâm mâng bh’rợ pay câl pazêng râu hàng chr’noh chr’bêệt âng đhanuôr xoọc tươc ooy hân noo pay pa chô.”

Tươc nâu cơy, tỉnh Phú Yên dợ mơ 3 chr’val phường pazêng vêy chr’val An Chấn, chr’hoong Tuy An; phường 6 lâng phường Phú Thạnh, thành phố Tuy Hoà bhrợ têng bh’rợ pa tuông xã hội ting cơnh Chỉ thị 16 âng Thủ tướng. Bâc bhlâng apêê chr’hoong da ding k’coong coh tỉnh Phú Yên ơy lâng xoọc zư nhâm mâng zr’lụ t’viêng. T’cooh Đào Mỹ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên xay moon, pr’luh cr’ăy Covid-19 coh zr’lụ đhanuôr acoon coh ơy choom ta zâl cha groong, muy bơr vel đong pa tuông, bh’rợ kinh tế, xã hội năc văl chô cớ cơnh c’xu t’mêê: “Râu chr’năp năc đhanuôr xơợng đươi liêm choom pazêng xa nay bh’rợ zâl cha groong pr’luh t’piing lâng pazêng zr’lụ n’lơơng. Râu đêêc n’leh tơợ bh’rợ xay moon âng vel đong, nâu đoo công năc râu liêm choom. Chr’năp bhlâng năc cr’noọ âng đhanuôr coh bh’rợ xơợng đươi vêy ta ha dưr dal tơợ bh’rợ xay moon. Văl chô cớ ooy pr’ăt tr’mông c’xu năc pazêng bh’rợ y tế dợ coh đhr’năng đương pa dưah, ooy bh’rợ xã hội năc t’mêê tr’xăl. Ba bi cơnh đươi dua cơnh Chỉ thị 16 năc azi xay bhrợ nhâm mâng bh’rợ n’nâu, năc xay bhrợ cơnh Chỉ thị 15 năc pa tuông m’bưi.”/.

Cuộc sống bình thường mới ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Phú Yên

Thanh Thắng/VOV-Miền Trung

Những ngày cuối tháng 6, xã Ea Trol, huyện Sông Hinh, tỉnh Phú Yên là điểm nóng lây lan dịch bệnh với hàng chục ca mắc Covid-19. Sau 2 tháng, nhiều bệnh nhân là đồng bào dân tộc thiểu số được điều trị khỏi bệnh. Trở về địa phương rồi hoàn thành thời gian cách ly, họ đã tuyên truyền cho đồng bào mình về cách phòng chống dịch. Bây giờ, đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây tự bỏ một số thói quen, tập quán để thiết lập cuộc sống bình thường mới. Phóng viên Thanh Thắng tại miền Trung phản ánh:

Buôn Bầu, Buôn Ly, xã Ea Trol, huyện Sông Hinh có hơn 1.500 nhân khẩu. Cuối tháng 6/2021, 2 buôn liền kề này là “điểm nóng” của dịch bệnh với 22 ca mắc Covid-19, gần 200 người phải cách ly tập trung, phong tỏa cách ly toàn xã hội khu dân cư hơn 22 ngày. Dịch bệnh bùng phát ở các buôn của đồng bào Ê Đê nên công tác chống dịch ban đầu gặp nhiều khó khăn với cả người dân lẫn chính quyền cơ sở. Huyện Sông Hinh đã khẩn trương khoanh vùng, lấy mẫu xét nghiệm rộng để đưa F0 ra khỏi cộng đồng, nhanh chóng khống chế dịch. Đến nay, toàn huyện đã kiểm soát được dịch bệnh và người dân dần thiết lập cuộc sống bình thường mới.

Là một trong số 20 người ở Buôn Ly, xã Ea Trol từng mắc Covid-19 nên anh Ksor Y Phú (41 tuổi) hiểu rõ những lo sợ của mọi người khi phải chống chọi với dịch bệnh. Anh Ksor Y Phú nói, dịch bệnh ập đến, anh được đưa đi điều trị. 23 ngày nằm trong bệnh viện và 21 ngày cách ly tại nhà là khoảng thời gian anh không bao giờ quên. Khi được trở về nhà, anh tích cực tuyên truyền, vận động xóm làng, người thân nêu cao cảnh giác, phòng ngừa dịch bệnh. Anh Ksor Y Phú bảo rằng, đồng bào Ê Đê có thói quen tụ cư, trò chuyện, ăn uống tập thể, có việc gì cũng chia sẻ với cộng đồng, nay mọi người trong buôn phải thay đổi thói quen để phòng chống dịch:“Trước kia còn tụ tập uống, rượu chè bia bọt. Từ bữa cách ly về đến nhà cũng không tụ tập đâu, nhà ai nấy ở. Dịch bệnh bây giờ không có giao lưu nữa rồi. Cách ly về tuyên truyền bà con, dịch bệnh không tụ tập từ 5 đến 10 người.”

Không những anh Ksor Y Phú mà hàng chục người khác ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số Ea Trol từng là F0 điều trị hết bệnh cũng chủ động tuyên truyền phòng chống dịch cho đồng bào mình. Chị Hoàng Thị Quyên, ở Buôn Ly, xã Ea Trol và con gái từng mắc Covid-19. Gia đình có máy xay xát gạo và bán rượu nên khi mới biết mình mắc bệnh thì chị Quyên rất sợ hãi vì đã tiếp xúc với nhiều người trước đó. Được điều trị hết bệnh, trở về hòa nhập cộng đồng, chị Quyên vận động bà con khi đến xay xát gạo nghiêm túc chấp hành thông điệp 5K của Bộ Y tế:“Giờ bệnh đau thì mình cũng không biết, mình bị như thế thì cũng cách ly cũng tránh xa người ta, nói chung ít tiếp xúc. Lúa má người ta cũng không đến xay. Họ cứ e ngại, sợ mình vẫn còn bệnh. Có nhiều người còn nói mình bệnh trở đi, trở lại miết. Thì nói chung là không thể hạn chế được, có người dân đến xay lúa thì tốt nhất mình cứ đeo khẩu trang cẩn thận.”

Xã Ea Trol, huyện Sông Hinh có hơn 90% đồng bào dân tộc thiểu số. Văn hóa cộng đồng đã gắn chặt trong đời sống của bà con Ê Đê nơi đây. Khi dịch bệnh được kiểm soát, bà con tranh thủ ra đồng thu hoạch và làm nương rẫy. Bây giờ, khi đi ra khỏi nhà người dân đều mang khẩu trang và giữ khoảng cách, xong công việc ngoài đồng là đi thẳng về nhà.

Ông Lê Văn Tấn, Chủ tịch UBND Ea Trol, huyện Sông Hinh cho biết, hiện nay xã đã xét danh sách hỗ trợ cho người dân Nghị quyết số 68 của Chính phủ về một số chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động gặp khó khăn do đại dịch Covid-19 lên cấp có thẩm quyền xét duyệt; Hỗ trợ người dân vượt qua lúc khó khăn này. Theo ông Lê Văn Tấn, để đảm bảo an toàn phòng, chống Covid-19 khi thiết lập cuộc sống mới, người dân trong buôn đã thay đổi tập quán, tạo cho mình những thói quen mới trong cuộc sống: “Bà con chấp hành công tác phòng chống dịch theo yêu cầu của chính quyền chấp hành rất tốt. Họ cũng không tổ chức các tập tục, lễ cúng bái và giãn cách xã hội nhiều hơn. F0 thì sau khi điều trị trở về địa phương rồi thực hiện cách ly tại nhà 14 ngày. Hiện nay thì họ trở lại bình thường. Những người này thì họ trở thành những người tuyên truyền rất tốt”.

Ông Đinh Ngọc Dạn, Chủ tịch UBND huyện Sông Hinh, tỉnh Phú Yên cho biết, khi thiết lập trạng thái bình thường mới, UBND huyện Sông Hinh yêu cầu từ cấp xã đến thôn, buôn phải hết sức cảnh giác và giữ vững “vùng xanh”, vừa phòng chống dịch vừa đảm bảo sản xuất:“Qua theo dõi tình hình dịch bệnh trên địa bàn, cơ bản đã ổn định, cho nên là chúng tôi cũng đã nới lỏng triển khai một số hoạt động trên địa bàn để đảm bảo thực hiện mục tiếp kép vừa phòng chống dịch vừa phát triển kinh tế, đảm bảo đời sống kinh tế cho bà con nhân dân. Đối với các nhà máy, chúng tôi cũng đã chỉ đạo thực hiện tốt công tác phòng chống dịch và vận hành hoạt động thông suốt để mà đảm bảo thu mua các hàng nông sản của bà con nông dân đang vào vụ thu hoạch.

Đến nay, tỉnh Phú Yên chỉ còn 3 xã phường gồm: xã An Chấn, huyện Tuy An; phường 6 và phường Phú Thạnh, thành phố Tuy Hòa áp dụng giãn cách xã hội theo Chỉ thị 16 của Thủ tướng. Những địa phương còn lại thực hiện theo Chỉ thị 15 của Thủ tướng Chính phủ. Đa số các huyện miền núi ở tỉnh Phú Yên đã và đang giữ vững “vùng xanh”. Ông Đào Mỹ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên cho biết, dịch Covid-19 ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã được kiểm soát, một số địa phương nới lỏng giãn cách, hoạt động kinh tế, xã hội dần trở lại trạng thái bình thường mới:“Cái quan trọng là người dân chấp hành tốt các quy định trong phòng chống dịch so với các nơi khác. Điều đó xuất phát từ vấn đề tuyên truyền của địa phương, đây cũng là một tín hiệu tốt. Đặc biệt là ý thức của người dân trong việc chấp hành được nâng cao qua hệ thống tuyên truyền. Quay lại cuộc sống bình thường thì các hoạt động y tế vẫn giữ trạng thái sẵn sàng, về các hoạt động xã hội nó mới thay đổi. Ví dụ áp dụng theo Chỉ thị 16 thì mình siết chặt cái này, cấm cái kia, nhưng khi áp dụng Chỉ thị 15 thì giãn ra bớt”./.