27 cr’noọ  bh’rợ t’mêê bơơn UBND tỉnh Thừa Thiên Huế r’pặ pr’đhang đong bh’rợ Pháp laliêm bhlầng đhị thành phố Huế vêy 11 cr’noọ bh’rợ âng apêê cơ quan nhà nước k’đhợơng lêy; 16 cr’noọ bh’rợ nắc âng apêê tổ chức lâng pr’loọng đong đươi dua, k’đhợơng zư. Ghít nắc, 11 cr’noọ bh’rợ âng cơ quan nhà nước k’đhợơng lêy cơnh: Cơ quan Đại học Huế, Trường Quốc Học, Trường Hai Bà Trưng, Ga Huế, Trụ sở Bảo tàng Văn hóa Huế, Đong ra pặ pa căh Điềm Phùng Thị... T’coóh Phan Tiến Dũng, Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao tỉnh Thừa Thiên-Huế đoọng năl: Đh’rứah lâng xay moon r’pặ pr’đhang bh’rợ tr’haanh âng Pháp, tỉnh cung k’đươi moon apêê ban, ngành crêê tước nắc pa zưm lâng c’la k’rong bhrợ têng apêê cr’noọ bh’rợ, lêy cha mệêt, k’đươi moon lêy bhrợ apêê bh’rợ bhrợ têng lết cóh bhiệc k’rong bhrợ pa liêm bh’lậ, k’đhợơng lêy lâng đươi dua apêê cr’noọ bh’rợ, “UBND tỉnh ơy pa căh apêê t’nooi pr’đhang bh’rợ âng Pháp cóh vel đong, bhrợ têng hồ sơ âng apêê cr’noọ bh’rợ nâu. Tợơ apêê hồ sơ nắc đoo nắc bhrợ têng pazêng c’lâng bh’rợ zư lêy liêm choom. M’jứah lâng đếêc, t’moọt ooy quy hoạch đhị apêê zr’lụ lalua ta níh; pa căh pazêng tư liệu, cha nụp đoọng đhanuôr lâng t’mooi tước l’lêy, chếêc lêy năl pr’đhang bh’rợ”.

Rách chô lêy ooy lịch sử  a hay, tợơ c’moo 1897 nắc a tốh, ma nuýh Pháp ơy bhrợ têng bấc pr’đhang bh’rợ cóh k’tiếc cô đô. Cóh đếêc, bấc cr’noọ bh’rợ đơơng c’léh văn hoá lịch sử lâng đhr’năng ha dưr âng Huế cơnh: khách sạn Sài Gòn Morin, đhị pa bhrợ âng Liên hiệp a pêê Hội Văn học nghệ thuật, Bệnh viện Trung ương Huế, Trường THPT Hai Bà Trưng, THPT chuyên Quốc Học, Ga Huế... bhrợ váih pazêng chr’nắp lalay, nắc rau pa căh chr’nắp bhlầng cóh k’bhúh pr’đhang bh’rợ đô thị Huế. Bh’rợ UBND tỉnh Thừa Thiên Huế chớih pay pazêng pr’đhang bh’rợ laliêm tợơ lang Pháp đoọng t’moọt ooy t’nooi sách zư lêy nắc bh’rợ lêy bhrợ pr’hân lâng lalua ta níh bhlầng xoọc đâu. Đhơ cơnh đếêcm đha nuôr nắc moon, bh’rợ muy chớih pay 27 pr’đhang bh’rợ t’moọt ooy t’nooi zư lêy nắc căh ơy zập. Ma nuýh pa chắp cha mệêt lêy Nguyễn Xuân Hoa động năl, ha dang muy chớih pay 27 cóh đợ k’ha riêng pr’đhang bh’rợ ty đanh lang Pháp a hay đoọng zư lêy nắc pazêng đợ mơ dzợ nắc ặt đhị đhr’năng bil pất zêng. “Bh’rợ zư lêy apêê pr’đhang bh’rợ chr’nắp cóh lang Pháp a hay nắc muy cóh pazêng bh’rợ lêy bhrợ têng. Bấc cr’noọ bh’rợ ty đanh n’đhơ k’tứi ha dợ nắc đoo laliêm bhlầng. Tu cơnh đếêc nắc lêy vêy cơnh bhrợ têng, lêy cha mệêt đoọng ghít ha dợ chớih pay. Chợơ bhlầng, bấc pr’đhang bh’rợ lang Pháp a hay đhị Huế lứch ta lơi, pa hư căh ta níh nắc tu căh vêy muy c’lâng bh’rợ lalua ta níh, căh ơy vêy ngai k’rang tước”.

Ting cơnh bh’nơơn lêy cha mệêt ghít bhlầng âng apêê cơ quan chuyên môn, c’moo 2000, thành phố Huế dzợ mơ 240 cr’noọ bh’rợ ty đanh bơơn ta bhrợ têng cóh lang Pháp a hay, ha dợ tước nâu kêi, đợ nâu nắc xoọc m’bứi r’dợ ting c’moo. Bấc cr’noọ bh’rợ ty đanh lấh n’jấh lơi tu căh dzợ nhâm mâng đoọng đươi dua, vêy đoo cr’noọ bh’rợ nắc pa liêm bhr’lậ cơnh: khách sạn Sài Gòn Morin, tợơ 2 tầng dzoóc 4 tầng. Xang nắc chi nhánh ngân hàng Đông Dương crêê ta bhrợ t’mêê đoọng bhrợ Trung tâm Học liệu Đại học Huế. C’xêê 4/2017, đong biệt thự Pháp đhị số 5 Lý Thường Kiệt, đắh loom khách sạn Heritage cung crêê m’bhị lơi bhrợ t’mêê. T’mêê đâu, cóh m’pâng c’xêê 6 a hay, đong biệt thự ty đanh đhị số 3 c’lâng Đống Đa, thành phố Huế âng Nhà nước k’đhợơng lêy cung crêê ta bhr’lậ. Ma nuýh vặ ặt bhrợ quán cà phê tự n’jấh lơi chr’tốp vôi vữa bêl a hay, m’bhị lứch za đêr đong biệt thự… bhrợ  hư lứch. UBND thành phố ơy bhrợ biên bản, k’đươi chroót pa chô 80 ức đồng, k’dua bhrợ têng cớ cơnh đơ ty a hay.

Cóh bêl đếêc, đong biệt thự ty  đhị số 26 Lê Lợi, xoọc nắc đhị pa bhrợ âng Liên hiệp Apêê hội văn học nghệ thuật tỉnh Thừa Thiên-Huế ha dợ căh t’moọt ooy t’nooi pr’đhang bh’rợ bơơn ta zư lêy. Đhanuôr xoọc k’rang, n’zâu zr’lụ k’tiếc nâu nắc UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế ơy vêy c’lâng bh’rợ đoọng ha muy  dự án du lịch? T’coóh Lê Toàn Thắng, Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Thừa Thiên-Huế nắc moon: ếêh rau n’đoo pr’đhang bh’rợ âng Pháp nắc zêng tr’haanh đớc, cung vêy chr’nắp lâng nắc lêy pa ghít đoọng g’đéch oó bhrợ ga đhếh “ha dưr” cóh bh’rợ bhrợ padưr đô thị. Ting cơnh t’coóh Thắng, xa nay bh’rợ âng tỉnh nắc m’bhị lơi đong biệt thự nâu đoọng pay k’tiếc bhrợ têng pa dưr đô thị Huế ting cơnh quy hoạch ghít mị đăh toor k’ruung Hương. T’coóh Hồ Đăng Thanh Ngọc, Phó Chủ tịch k’đhợơng lêy Liên hiệp apêê Hội văn học nghệ thuật tỉnh Thừa Thiên- Huế k’juột xợơng đăh bh’rợ lơi đong ty đanh laliêm chr’nắp nâu: “Azi lêy nắc choom k’rong bhrợ têng , pa liêm pa mâng zư lêy đoong du lịch  cấp dal bhrợ nắc đhị sinh hoạt văn hoá… zư lđoong ha Huế muy c’cir pr’đhang bh’rợ laliêm. A hêê lêy vêy bấc pr’đhang bh’rợ âng Pháp đhị HUế nắc r’dợ bil pất lâng xoọc đâu nắc c’cir pr’đang bh’rợ lang Pháp a hay vêy chr’nắp ting m’bứi lấh, lêy chợơ bhlầng”.

Pazêng pr’đhang bh’rợ âng lang Pháp a hay bơơn ta bhrợ têng đhị Huế tợơ đanh nắc ơy váih muy rau căh choom pác lalay lâng apêê c’cir pr’đhang bh’rợ âng Huế, ha dang cơnh bh’rợ zư lêy căh bơơn k’rang lêy crêê cơnh nắc bhrợ bil pất r’dợ chr’nắp lịch sử, văn hoá lâng chr’nắp lalay cóh t’nooi pr’đhang bh’rpự đô thị Huế./.

Công trình kiến trúc cổ thời Pháp tại Huế đang dần biến mất

                PV Lê Hiếu/VOV-Miền Trung

        Hàng trăm ngôi biệt thự, những công trình kiến trúc cổ tiêu biểu từ thời Pháp hiển hiện trên đất cố đô mang đậm dấu tích, giá trị văn hóa-lịch sử của chặng đường dài hình thành và phát triển kiến trúc đô thị Huế. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển đô thị, những công trình kiến trúc cổ này đang bị mất dần. Mới đây, UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế công bố 27 công trình kiến trúc cổ tiêu biểu thời Pháp được bảo tồn, phát huy các giá trị vốn có của nó. Dư luận lo ngại các công trình kiến trúc cổ không được đưa vào danh sách bảo tồn có nguy cơ bị xóa bỏ.

27 công trình vừa được UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế xếp hạng kiến trúc Pháp tiêu biểu tại thành phố Huế có 11 công trình kiến trúc do các cơ quan nhà nước quản lý; 16 công trình thuộc sở hữu các tổ chức và hộ cá nhân. Cụ thể, 11 công trình do cơ quan nhà nước quản lý như: Cơ quan Đại học Huế, Trường Quốc Học, Trường Hai Bà Trưng, Ga Huế, Trụ sở Bảo tàng Văn hóa Huế, Nhà trưng bày Điềm Phùng Thị... Ông Phan Tiến Dũng, Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao tỉnh Thừa Thiên-Huế cho biết: Bên cạnh việc công bố xếp hạng kiến trúc Pháp tiêu biểu, tỉnh cũng yêu cầu các ban, ngành liên quan phối hợp với chủ đầu tư quản lý các công trình; giám sát, kiểm tra, kiến nghị xử lý các hành vi vi phạm trong việc đầu tư xây dựng, quản lý và sử dụng các công trình: “UBND tỉnh đã ban hành các danh mục các công trình kiến trúc Pháp trên địa bàn, lập các hồ sơ của các công trình này. Từ các hồ sơ đó sẽ xây dựng những giải pháp bảo tồn phù hợp. Bên cạnh đó, đưa vào các quy hoạch ở các khu vực cụ thể; đưa những tư liệu, hình ảnh để cho người dân và du khách đến tham quan, khám phá các công trình kiến trúc”.
        Ngược dòng lịch sử, từ năm 1897 trở đi, người Pháp đã xây dựng rất nhiều công trình kiến trúc trên đất cố đô. Trong đó, nhiều công trình mang đậm dấu ấn văn hóa lịch sử và tiến trình phát triển của Huế như: khách sạn Sài Gòn Morin, trụ sở Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật, Bệnh viện Trung ương Huế, Trường THPT Hai Bà Trưng, THPT chuyên Quốc Học, Ga Huế... tạo nên những giá trị khác biệt, là điểm nhấn trong quỹ kiến trúc đô thị Huế. Việc UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế chọn những công trình kiến trúc cổ tiêu biểu từ thời Pháp đưa vào danh sách bảo tồn là việc làm cần thiết hiện nay. Tuy nhiên, dư luận cho rằng, việc chỉ chọn 27 công trình đưa vào danh sách bảo tồn là chưa đủ. Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa cho hay, nếu chỉ chọn 27 trong số hàng trăm công trình kiến trúc cổ thời Pháp ở Huế để bảo tồn thì những số còn lại nguy cơ bị xóa bỏ: “Việc bảo tồn công trình kiến trúc trong thời Pháp là một trong những việc phải nên làm. Nhiều công trình kiến trúc cổ quy mô nhỏ nhưng nó rất xinh xắn. Vì vậy, bảo tồn nó phải có chiến lược, phải khảo sát thật kỹ để chọn lựa. Rất tiếc, nhiều kiến trúc Pháp tại Huế đã bị phá bỏ có thể nói một cách tùy tiện là vì thiếu một chiến lược, thiếu một sự quan tâm”.

       Theo kết quả khảo sát thực địa của các cơ quan chuyên môn, năm 2000, thành phố Huế còn khoảng 240 công trình kiến trúc được xây dựng từ thời Pháp, nhưng đến nay, con số này đang giảm dần theo từng năm. Nhiều công trình kiến trúc cổ bị phá dỡ do hết niên hạn sử dụng, có công trình bị thay đổi cải tạo như: khách sạn Sài Gòn Morin, từ 2 tầng lên 4 tầng. Rồi chi nhánh ngân hàng Đông Dương bị đập bỏ để xây dựng Trung tâm Học liệu Đại học Huế. Tháng 4/2017, ngôi biệt thự Pháp ở số 5 Lý Thường Kiệt, trước mặt khách sạn Heritage cũng bị đập bỏ. Mới đây, giữa tháng 6 vừa qua, ngôi biệt thự cổ tọa lạc tại số 3 đường Đống Đa, thành phố Huế do Nhà nước quản lý cũng bị xâm hại. Người thuê làm quán cà phê tự ý gỡ bỏ lớp vôi vữa nguyên thủy, đục tường ngôi biệt thự… làm hư hại nghiêm trọng. UBND thành phố Huế đã lập biên bản, yêu cầu đền bù hơn 80 triệu đồng, buộc phục hồi nguyên trạng ngôi nhà.
        Trong lúc đó, ngôi biệt thự cổ ở số 26 Lê Lợi, hiện là trụ sở của Liên hiệp Các hội văn học nghệ thuật tỉnh Thừa Thiên-Huế lại không được đưa vào danh sách những công trình kiến trúc được bảo tồn. Dư luận băn khoăn, phải chăng khu đất này UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế đã có chủ trương nhường chỗ cho một dự án du lịch? Ông Lê Toàn Thắng, Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Thừa Thiên-Huế cho rằng: không phải công trình kiến trúc Pháp nào cũng là tiêu biểu, cũng có giá trị và cần cân nhắc để tránh cản trở sự "phát triển" trong xây dựng đô thị. Theo ông Thắng, quan điểm của tỉnh là sẽ đập bỏ ngôi biệt thự này để nhường đất phục vụ việc phát triển đô thị Huế theo quy hoạch chi tiết hai bờ sông Hương. Ông Hồ Đăng Thanh Ngọc, Phó Chủ tịch phụ trách Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật tỉnh Thừa Thiên- Huế rất bất ngờ về việc xóa sổ ngôi nhà cổ rất đẹp này: “Chúng tôi thấy có thể đầu tư gia cường, gia cố lại giữ gìn nó vừa phục vụ cho du lịch cao cấp vừa làm nơi sinh hoạt văn hóa... giữ cho Huế một di sản kiến trúc rất là đẹp. Chúng ta thấy rất nhiều kiến trúc Pháp ở Huế lần lượt bị biến mất và hiện nay công trình kiến trúc thời Pháp có giá trị đang mỏng dần là khá đáng tiếc”.

        Những công trình kiến trúc kiểu Pháp được xây dựng ở Huế từ lâu đã trở thành một bộ phận không thể tách rời đối với di sản kiến trúc của Huế, nếu như việc bảo tồn không được quan tâm đúng mức sẽ làm mất dần giá trị lịch sử, văn hóa và nét đặc trưng trong chuỗi kiến trúc đô thị Huế./.