Đẳng sâm lâng Ba kích bhrậu năc bơr râu t’nơơm zơ nươu bha lâng âng chr’hoong da ding k’coong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, năc căh ơy vêy ta đươi liêm zập. Lêy râu chr’năp âng tơơm chr’noh n’nâu, tr’nơơp c’moo 2019, Hợp tác xã zơ nươu Đức Huy Tây Giang bhrợ têng zr’lụ chế biến cao Đẳng sâm lâng nhăn ting pâh ooy xa nay bh’rợ: Muy chr’val muy pr’đươi- OCOP đoọng pa dưr dal râu chr’năp âng zơ nươu n’nâu. C’xêê 9/2019, cao Đẳng sâm âng Hợp tác xã zơ nươu Đức Huy Tây Giang năc vêy ta p’căh ooy thị trường lâng vêy ta xay moon năc pr’đươi OCOP, đợ pr’đươi vêy ta pa câl ting t’ngay bâc lâh mơ. Coh c’moo 2020, HTX pa câl ooy thị trường lâh 1 r’bhâu tọ bâc lâh mơ lâng c’moo l’lăm ahay. Hân đhơ cơnh đêêc, tước c’moo 2021, tu crêê tươc âng pr’luh cr’ăy Covid-19, pr’đươi vêy ta pa câl công xiêr tơợ 60- 70%. P’căn Phạm Thị Lài xay moon, xoọc đâu, HTX nhăn bhrợ bha ar đoọng pa dưr râu chr’năp âng pr’đươi cao Đẳng sâm tước 5 sao, năc xoọc dợ lum zr’năh k’đhap ooy bha ar bha tơ: “Bhrợ têng pr’đươi OCOP đoọng crêê cơnh xa nay năc căh vêy u buôn. Coh cr’chăl nhăn xay moon pr’đươi OCOP năc m’bứi pa bhlâng mơ 3 c’moo. Coh đêêc, đợ cr’chăl bhrợ bha ar bha tơ bil tươc 1 c’moo, xang n’năc xay moon cơnh đi, cơnh tôh bâc cơnh, căh vêy t’ngay c’xêê đoọng ng’xay p’căh pr’dươi năc tươc c’moo n’tôh lứch ặ hạn. Râu bơr cậ, thị trường coh Việt Nam hêê căh ơy lâh kiêng đươi pr’đươi âng zi, apêê đoo kiêng đươi sâm âng k’tiêc k’ruung n’lơơng bâc lâh mơ. Azi rơơm kiêng cơ quan chức năng pa đanh cr’chăl nhăn xay moon pr’đươi OCOP k’dâng 5 c’moo đoọng pazêng c’la bhrợ têng vêy đợ c’xêê c’moo bhrợ têng. Râu âng HTX rơơm kiêng bhlâng năc pa dưr râu chr’năp, bhrợ têng cơnh ooy năc vêy bâc ngai bơơn n’năl, zập ngai kiêng đươi.”

Xang 3 c’moo xay bhrợ xa nay bh’rợ muy chr’val muy pr’đươi OCOP âng tỉnh Quảng Nam cr’chăl c’moo 2018- 2020, c’lâng bh’rợ tươc c’moo 2030, tỉnh Quảng Nam vêy lâh 200 pr’đươi OCOP crêê cơnh xa nay tơợ 3 tươc 5 sao, coh đêêc chr’hoong Tây Giang vêy 8 pr’đươi vêy ta xay moon năc pr’đươin OCOP cấp tỉnh, coh đêêc vêy 3 pr’đươi 4 sao, pazêng vêy: Cao Đẳng sâm, Cao Ba kích, Trà Đẳng sâm lâng 5 pr’đươi 3 sao, pazêng vêy: Buah Ba kích, buah Đẳng sâm, a băng Điền trúc priêng, Đẳng sâm trọm coh đác c’roọt, Chè a ngoọn Tây Giang. Lâh pazêng pr’đươi n’nâu, chr’hoong da ding k’coong Tây Giang năc dợ bâc pr’đươi nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp la lay, vêy chr’năp ooy kinh tế, tr’câl tr’bhlêy chr’năp dal, năc choom bhrợ t’vaih pr’đươi OCOP cơnh Cam Tây Giang, tri ngọc cẩu, sơn tra, ch’neh xươn, đêệp proong… Hân đhơ cơnh đêêc, bêl xay bhrợ xa nay bh’rợ OCOP coh chr’hoong Tây Giang công lum bâc râu zr’năh k’đhap. Râu đêêc năc đợ ga măc, đhr’năng k’đhơợng xay âng pazêng c’bhuh kinh tế ting bhrợ bh’rợ OCOP năc dợ k’tứi lâng căh lâh liêm choom, doanh nghiệp căh lâh n’năl ooy kinh tế thị trường lâng pa dưr pr’đươi ting cơnh đơ chr’năp. Muy bơr râu pr’đươi bha lâng lum zr’năh k’đhap coh bh’rợ công nghệ bhrợ têng, zư đơc đoọng pa dưr râu chr’năp, pa đanh t’ngay câl đươi… P’căn Bhriu Thị Hát, Phó Chủ tịch UBND chr’val Lăng, chr’hoong Tây Giang xay moon: “Bêl nhăn ting pâh pazêng xa nay bh’rợ OCOP zr’năh k’đhap bhlâng năc ooy zên. Ting n’năc, zr’lụ bhrợ têng pr’đươi căh ơy vêy zr’lụ nhâm mâng, bh’rợ zư đơc pr’đươi công zr’năh k’đhap. Cơnh coh c’moo 2021 nhăn xay p’căh Mứt đẳng sâm âng HTX Thiên Bình căh choom, tu bh’rợ zư lêy căh crêê cơnh. Xoọc đâu chr’val vêy 2 pr’đươi OCOP năc Chè a ngoọn 3 sao lâng Cao Ba kích 4 sao.”

Đh’rưah lâng pazêng râu zr’năh k’đhap ooy bh’rợ tr’nêng, bha ar bha tơ bhrợ têng pr’đươi OCOP, bâc doanh nghiệp, c’bhuh, đơn vị năc dợ vêy cr’noọ đương g’nưưm ooy râu zup zooi âng chính quyền. Đhr’năng xay bhrợ âng apêê doanh nghiệp bâc bhlâng căh lâh liêm choom, tu cơnh đêêc năc lum zr’năh k’đhap ooy đong pa bhrợ, căh ơy vêy zr’lụ bhrợ têng hàng hoá zazum, zr’lụ pa câl hàng, xay p’căh pr’đươi liêm choom, bh’rợ xay p’căh, xay moon pa câl pr’đươi hàng hoá dợ căh lâh k’rơ. Tơợ pazêng râu căh liêm choom n’nâu, chính quyền lâng ngành chức nanưg tỉnh Quảng Nam ơy t’bhlâng chêêc c’lâng bh’rợ bhr’lậ râu zr’năh k’đhap đoọng ha apêê c’la bhrợ têng pr’đươi. T’cooh Nguyễn Văn Lượm, Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon, chr’hoong ơy bhrợ têng bâc bh’rợ ng’zooi doanh nghiệp bhrợ têng bh’rợ tr’câl tr’bhlêy lâng pa dưr pr’đươi bh’rợ; xay bhrợ tem nhãn, ch’đhung, tem chêêc lêy zr’lụ bhrợ têng pr’đươi lâng chr’năp bhlâng năc bh’rợ xay p’căh, pa câl pr’đươi: “Xoọc đâu, râu la lay âng pr’đươi OCOP âng Tây Giang năc sâm Ba kích, Đẳng sâm. Ng’moon zazum năc pazêng pr’đươi chế biến tơợ bơr râu pr’đươi n’nâu năc bha lâng. Ba kích vêy buah Ba kích; Đẳng sâm vêy buah đẳng sâm, cao Đẳng sâm, Đẳng sâm trọm coh đác c’roọt, ch’đhung trà lọc… lâh n’năc năc dợ bâc pr’đươi n’lơơng vêy chr’năp đoọng choom bhrợ t’vaih pr’đươi âng Tây Giang. Crêê cơnh xa nay âng tỉnh, Tây Giang đươi pr’đươi OCOP âng vel đong bhrợ pr’hêl ha ta mooi vel đong, đhêy hưu. Râu đêêc năc bh’rợ n’jưah pa dưr đoọng ha vel đong, n’jưah xay p’căh pr’đươi, n’jưah câl đươi đoọng ha apêê bhrợ têng pazêng pr’đươi./.”

Sản phẩm OCOP Tây Giang: Tìm hướng  nâng cao giá trị, thu hút tiêu dùng

(Alăng Lợi)

Các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam có nhiều sản phẩm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp đặc trưng có thể phát triển thành các sản phẩm mỗi xã/phường một sản phẩm (OCOP). Tuy nhiên, quá trình triển khai thực hiện Chương trình OCOP còn gặp nhiều khó khăn. Sản phẩm được công nhận OCOP ở các địa phương này vẫn còn chưa tương xứng với tiềm năng. PV Chương trình Tiếng Cơ Tu phản ánh thực tế tại huyện miền núi Tây Giang.

Đẳng sâm và Ba kích tím là hai cây dược liệu chủ lực của huyện vùng cao Tây Giang, tỉnh Quảng Nam nhưng chưa được khai thác triệt để. Nhận thấy tiềm năng và thế mạnh của loài cây này, đầu năm 2019, Hợp tác xã Dược liệu Đức Huy Tây Giang quyết định đầu tư xây dựng cơ sở chế biến cao Đẳng sâm và đăng ký tham gia thực hiện Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” – OCOP để nâng cao giá trị loại dược liệu này. Tháng 9/2019, cao Đẳng sâm của Hợp tác xã Dược liệu Đức Huy Tây Giang chính thức ra mắt thị trường và ngay sau đó, sản phẩm này được công nhận  đạt chuẩn OCOP 4 sao cấp tỉnh. Bà Phạm Thị Lài, một trong những người thành lập HTX Dược liệu Đức Huy Tây Giang cho biết, khi Cao Đẳng sâm Tây Giang ra mắt thị trường và được công nhận sản phẩm OCOP, lượng sản phẩm bán ra ngày càng tăng. Riêng năm 2020, HTX bán ra thị trường hơn 1000 lọ tăng cao so với năm trước đó. Tuy nhiên, đến năm 2021, do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, sản phẩm bán ra giảm 60-70%. Bà Phạm Thị Lài cho biết, hiện tại, HTX đăng ký làm hồ sơ để nâng cao giá trị sản phẩm Cao Đẳng sâm lên 5 sao, nhưng còn gặp nhiều khó khăn về thủ tục: “Sản xuất sản phẩm OCOP để đạt chuẩn không phải dễ. Trong khi thời hạn đăng ký sản phẩm OCOP lại rất ngắn chỉ có 3 năm. Trong đó, thời gian làm hồ sơ đã mất 1 năm, rồi đăng ký này nọ rườm rà, chưa có thời gian để quáng bá, giới thiệu sản phẩm đến sang năm hết hạn mất. Thứ hai nữa, thị trường ở Việt Nam mình còn chưa chuộng sản phẩm sâm của mình, họ có xu hướng đến sâm ngoại nhiều hơn. Chúng tôi mong muốn cơ quan chức năng kéo dài thời hạn đăng ký sản phẩm OCOP khoảng 5 năm để các chủ có thời gian sản xuất. Điều mà HTX mong muốn nhất là nâng giá trị sản phẩm, làm sao để nhiều người biết đến, mọi người sử dụng và ưa chuộng sản phẩm.”

Sau gần 3 năm triển khai “Chương trình mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) của tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2018-2020, định hướng 2030, tỉnh Quảng Nam có hơn 200 sản phẩm OCOP đạt tiêu chuẩn từ 3 đến 5 sao, trong đó huyện Tây Giang có 8 sản phẩm được công nhận là sản phẩm OCOP cấp tỉnh, trong đó 3 sản phẩm 4 sao bao gồm:  Cao Đẳng sâm,  Cao Ba kích, Trà Đẳng sâm và 5 sản phẩm 3 sao, bao gồm: Rượu Ba kích, Rượu Đẳng sâm, Măng tre Điền trúc sấy khô, Đẳng sâm ngâm mật ong, Chè dây Tây Giang. Ngoài những sản phẩm này ra, huyện miền núi Tây Giang còn nhiều sản phẩm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp đặc trưng, có giá trị kinh tế, thương mại cao, có thể phát triển thành các sản phẩm (OCOP) như Cam Tây Giang, nấm ngọc cẩu, sơn tra, gạo xươn, nếp proong…. Tuy nhiên, quá trình triển khai chương trình OCOP trên địa bàn huyện Tây Giang còn gặp nhiều khó khăn. Đó là quy mô, năng lực quản trị của các tổ chức kinh tế tham gia chương trình OCOP còn nhỏ và yếu, doanh nghiệp thiếu kiến thức về kinh tế thị trường và phát triển sản phẩm theo chuỗi giá trị. Một số sản phẩm chủ lực gặp khó trong công nghệ chế biến, bảo quản để nâng cao giá trị, kéo dài thời gian tiêu thụ... Bà Bhriu Thị Hát, Phó Chủ tịch UBND xã Lăng, huyện Tây Giangcho biết: “Khi đăng ký các chương trình OCOP khó khăn nhất về nguồn vốn. Bên cạnh đó, địa điểm nơi để sản xuất ra sản phẩm chưa có địa điểm ổn định, quá trình bảo quản sản phẩm cũng khó khăn. Như năm 2021 đăng ký sản phẩm Mứt đẳng sâm của HTX Thiên Bình nhưng không thành vì  quá trình bảo quản chưa đủ tiêu chuẩn. Hiện xã có 2 sản phẩm OCOP là Chè Dây và Cao Ba kích xếp hạng 3 sao.”

  Bên cạnh những khó khăn về mặt quy trình, thủ tục  xây dựng sản phẩm OCOP, nhiều doanh nghiệp, tổ chức, đơn vị vẫn còn tâm lý trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của chính quyền. Năng lực của các doanh nghiệp đa phần còn yếu nên gặp khó khăn về mặt bằng nhà xưởng, chưa có nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung, khu bán hàng, giới thiệu sản phẩm bài bản, việc quảng bá, xúc tiến tiêu thụ sản phẩm hàng hóa còn hạn chế. Từ những bất cập này, chính quyền và ngành chức năng tỉnh Quảng Nam nỗ lực tìm hướng tháo gỡ từng bước cho các chủ thể sản xuất sản phẩm. Ông Nguyễn Văn Lượm, Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, huyện đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng phương án kinh doanh và phát triển sản phẩm; thiết kế tem nhãn, bao bì, tem truy xuất nguồn gốc sản phẩm và đặc biệt là việc quảng bá, tiêu thụ sản phẩm: “Hiện nay, đặc trưng của sản phẩm OCOP của Tây Giang vẫn là sâm Ba kích, Đẳng sâm. Nói chung là các sản phẩm chế biến từ hai nguyên liệu này là chính. Ba kích có rượu Ba kích, cao Ba kích; Đẳng sâm có rượu Đẳng sâm, cao Đẳng sâm, Đẳng sâm ngâm mật ong, túi trà lọc… ngoài ra còn nhiều sản phẩm khác có lợi thế để phát triển xây dựng thành sản phẩm OCOP. Những sản phẩm này đã trở thành thương hiệu của Tây Giang. Đúng như chủ trương của tỉnh, Tây Giang sử dụng sản phẩm OCOP của địa phương làm quà biếu tặng khách địa phương, hưu trí. Đó là một việc vừa kích cầu cho địa phương, quảng bá sản phẩm, vừa ủng hộ tiêu thụ cho các chủ thể sản xuất sản phẩm./.”