60 cha nắc chêệt, 37 cha nắc bil tíc lâng 31 cha nắc bhrêy. Nắc đoo đợ acoon số ca ay loom tu g’lúh boo túh tu áp thấp[ nhiệt đới tơợ t’ngay 10/10 tước t’ngay 14/10 bhrợ t’váih. Cr’đơơng tước râu bil hư ngân n’nâu nắc lấh tu râu plêêng k’tiếc, dzợ vêy tu râu lu lơ âng acoon ma nứih.

Nắc đhêêng cóh cr’chăl k’noọ 1 tuần, boo túh tu áp thấp nhiệt đới nắc tơợp tơợ t’ngay 10/10 tước t’ngay 14/10 âi bhrợ bil hư ngân ooy acoon ma nứih lâng cr’van đha nuôr apêê tỉnh n’đắh Bắc lâng Bắc miền Trung. T’piing lâng dhí a muốt số 10, g’lúh đhí a muoót bơơn moon ga mắc bhlâng, cơnh lâng c’rơ âng đhí k’rơ bhlâng cóh cr’chăl 10 c’moo đăn đâu, bhrợ 6 cha nắc chêệt  nắc đợ râu âng g’lúh boo ngân tu áp thấp nhiệt đới t’mêê đâu dưr váih bhrợ t’váih nắc râu âng ngân pa bhlầng, cơnh lâng 97 cha nắc chêệt lâng bil tíc.

Tu đác dưr nong la lấh đơớh tu cơnh đêếc đha nuôr cắh loon bhrợ ra văng râu rió. Bấc ngai ặt đhị đhr’năng bil đong xang, bil đhi noo c’bhúh xoọng nắc đhêêng cóh muy hr’dưm; Veye ngai dzợ nắc đhêêng bơr pêê giờ đồng hồ, k’ha riêng đhr’nong đong âi lấh nong lịt cóh đác. P’căn Bùi Thị Lý ặt cóh vel 11, chr’val Thạch Long, chr’hoong Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa đoọng năl: “Tu đác dưr nong la lấh đơớh, cắh loon xó, đh’râu đh’rí zêng lơi, lêy cơnh nắc hư zớch, loong lứch ặ, bơơn t’mứt xó muy ma nứih nắc đấc xó ooy poong, lơi cr’van trông muy ma nứih a năm.”

A moó Nguyễn Thị Huế, phường Nhật Tân, quận Tây Hồ, Hà Nội nắc moon: “Tơợ ha lúh c’moo 4 chu âi loọng túh, g’lúh n’nâu nắc ga mắc bhlâng. Tước ra diu đâu nắc lứch ặ u nong. A zi nắc muy năl xa nay mơ đác nong xrêệ cóh mạng a năm. Cắh bool bơơn xơợng cán bộ phường xiêr lêy ng’cơnh. Tước ha dum nua, bấc ngai công dzợ rố cúc chô xó, tước ra diu đâu nắc dưr nong đơớh cắh cơnh, ng’cơnh choom xó mút loon.”

Ting apêê chuyên gia n’đắh zêl lâng cha groong bhrêy hư chêệt bil tu boo dhí túh bhlong, vêy bấc tu cr’đơơng tước bil hư ooy ma nứih lâng cr’van cóh g’lúh áp thấp nhiệt đới t’mêê ha nua. Lấh mơ tu  tr’xăl đhr’năng plêêng k’tiếc, bhrợ t’váih đợ g’lúh túh ga mắc cơnh boo ngân, túh dưr váih p’jớh nắc dzợ vêy tu lu lơ âng zấp cấp, zấp ngành lâng đha nuôr.  Đhị g’lúh họp xay trúih tước báo chí ooy bh’rợ đương zêl lâng g’lúh boo túh tơợ 10 tước 12/10/2017 moọt ha bu t’ngay 13/10 âng Ban K’đhơợng xay Trung ương ooy zêl lâng cha groong boo đhí túh bhlong, t’coóh Nguyễn Văn Hải, Trưởng phòng k’đhơợng xay đương zêl, Cục Đương zêl lâng bhrợ bhr’lậ râu bi hư tu boo đhí túh bhlong, Tổng cục Zêl lâng cha groong boo đhí túh bhlong moon, Trung tâm Khí tượng Thủy văn cắh âi k’dâng moon đớc crêê ooy pa zêng đợ boo tu hoàn lưu áp thấp nhiệt đới brhợ t’váih cr’đơơng tước bh’rợ đương zêl lum bấc râu zr’nắh k’đháp. T’coóh Nguyễn Văn Hải xay moon la lua: “Đhị xa nay k’dâng đớc số 32 âng Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Trung ương xrắ pa glúh bêl 15h15 t’ngay 10/10, k’dâng đớc bêl 1 giờ t’ngay 11/10, đợ boo chô ooy Hòa Bình nắc 3.800mét khối/giây, đhị bêl la lua cậ chô tước 9.360mét khối/giây, clếh choóh k’noọ 6.000 mét khối.  Xang n’nắc, moọt cr’chăl 15h mr’đoo t’ngay, cơ quan k’dâng đớc xay moon đợ đác chô nắc 2.900 mét khối/giây, đhị bêl la lua nắc chô tước 11.290 mét khối/giây, clếh choóh lấh 8.000 mét khối/giây.”

Lấh mơ, chính quyền muy bơr vel đong dzợ cắh lấh năl cóh bh’rợ đương zêl. Đhị tỉnh Hòa Bình, vel đong crêê ặt zâng râu bil hư ha lêêng bhlâng cóh g’lúh boo túh ha nua, cơnh lấng 20 cha nắc chêệt, 13 cha nắc bil tíc, ngành chức năng xay trúih xa nay ha phóng viên nắc pa bhlâng  cắh liêm choom. Lấh đhị đêếc, dzợ tu đhr’niêng cr’bưn âng đha nuôr apêê tỉnh da ding ca coong, buôn  ặt ma mông cóh apêê a ral da ding, đhị dúp dzung ca coong cắh cậ đăn apêê toọm k’ruung. Bêl vêy túh ga mắc, cán bộ chr’val, bộ đội nắc tước zấp pr’loọng đong đoọng p’too moon đha nuôr pa tơơi, n’đhang tu đhr’niêng cr’bưn, đha nuôr cắh xay moon tước cr’pân ga hớt công cắh tộ tơơi đhấc; vêy bấc đhị zr’lụ cóh da ding ca coong, đha nuôr nắc tước chóh đong đhị n’dúp bha đưn, bêl dưr váih hr’lang hr’cấh đhêl k’tiếc buôn ga lấp apêê đhr’nong đong cr’đơơng tước râu bil hư ooy ma nứih. T’rúih cán bộ vel cóh vel Khanh, chr’val Phú Cường, chr’hoong Tân Lạc, tỉnh Hòa BÌnh chêệt tu bêl lướt p’too moon đha nuôr ma nứih Mường tơơi đhấc đhị zr’lụ cr’pân nắc muy cơnh pa đhang moon. Ting đợ số liệu dáp lêy, xoọc đâu prang k’tiếc vêy dâng 100.000 đhr’nong đong cóh đhr’năng choom tơơi đhấc. t’coóh Trần Quang Hoài, Tổng cục trưởng Tổng cục Zêl lâng cha groong boo đhí túh bhlong, Bộ Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl đoọng năl: “Cơnh lâng râu bil hư ooy ma nứih xoọc đâu cóh boo túh nắc vêy tu lư lơ, cắh k’rang lêy. Nâu đoo nắc c’năl âng đha nuôr, tu xay trúih p’too moon âng vel đong cắh âi bhrợ crêê cơnh cr’noọ xa nay lâng tu pr’đơợ la lay, tu cắh zấp k’tiếc ặt cóh zr’lụ da ding ca coong. Xoọc đâu pr’đơợ đha nuôr cóh zr’lụ pác da doóc bấc đhị tu cơnh đêếc xa nay xay trúih bấc zr’lụ cắh mặ tước. Nâu đoo nắc râu cắh liêm choom nắc cr’chăl ha y cắh choom đớc dưr váih cớ.”

T’coóh Hoàng Đức Cường, Giám đốc Trung tâm k’dâng đớc Khí tượng thủy văn Trung ương xay moon, xoọc bh’rợ k’dâng đớc crêê boo m’mơ bấc pa bhlâng k’đháp lâng đhr’năng la lua n’nâu cắh muy cóh Việt Nam nắc n’đhơ cóh bha lang k’tiếc công cơnh đêếc: “K’dâng đớc boo âi k’đháp lâng đương zêl lâng boo nắc công k’đháp. Cóh Việt Nam hêê, hòa lưu xang đhí a muốt, đợ boo bấc bhlâng buôn dưr váih m’pâng ha dum đăn ra diu. Nắc đợ pr’đơợ k’tiếc, pr’đơợ plêêng bhrợ t’váih boo. Cơnh đêếc, apêê xa nay k’dâng đớc, p’rơớt moon bêl ha bu pa bhlâng chr’nắp. K’đháp cơnh đêếc, ahêê nắc muy choom xay moon ooy ch’ngai, ch’ngai ooy k’dâng đớcm đhr’năng váih boo ngân, đhị đhăm bhứah. Bh’năn đăn nắc zr’lụ bh’nhăn liêm ghít lấh. xa nay ha bu pa bhlâng chr’nắp. xang n’nắc xa nay ha bu bh’nhăn chr’nắp, tu bêl đêếc bh’năn đăn chô ooy ra diu. Pa bhlâng chơớ cr’chăl n’nâu công nắc cr’chăl pa bhlâng k’đháp cóh bh’rợ đương zêl lâng xay trúih xa nay. Nâu đoo nắc bêl âng hêê choom bhrợ bhr’lậ.”

Kinh nghiệm cơnh lâng đương zêl đhí a muốt ga mắc số 10 đoọng lêy, n’đhơ đhí a muốt ga mắc n’đhang vêy râu ra văng đương zêl liêm ta níh tơợ l’lăm nắc râu bil hư trực tiếp doó lấh. tước cr’chăl đhí a muốt chô tước, apêê ban ngành, chính quyền apêê vel đong lâng đha nuôr zêng vêy c’năl cha groong rơớt, doó lu lơ. K’ha riêng r’bhâu bhuông âi loon đơớh tơơi  g’đách đhí, k’zệt r’bhâu pr’loọng đha nuôr bơơn tơơi đhấc tước đhị yêm têêm. Ha dợ boo hoàn lưu xang áp thấp nhiệt đới t’mêê ha nua nắc bhrợ bil hư ha lêêng. Nâu đoo nắc pr’học chr’nắp, đoọng zấp cấp, zấp ngành, zấp vel đong lâng đha nuôr zr’lụ ặt zâng lâng râu bil hư tu đhí boo túh bhlong pa chô kinh nghiệm liêm ta nihs cóh cr’chăl ha y./.

Bài học về sự chủ quan, lơ là trong ứng phó với thiên tai

                                                                                  (PV VOV)

        60 người chết, 37 người mất tích và 31 người bị thương. Đó là những con số đau lòng do đợt mưa lũ do áp thấp nhiệt đới từ ngày 10/10 đến ngày 14/10 gây ra. Nguyên nhân dẫn đến thiệt hại nặng nề này ngoài yếu tố khách quan, còn do sự chủ quan, lơ là của con người.

Chỉ trong vòng gần 1 tuần, mưa lũ do áp thấp nhiệt đới bắt đầu từ ngày 10/10 đến ngày 14/10 đã gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản cho nhân dân các tỉnh phía Bắc và Bắc miền Trung. So với bão số 10, cơn bão được đánh giá là siêu bão, với sức gió mạnh nhất trong vòng 10 năm trở lại đây, khiến 6 người chết thì những gì mà đợt mưa lớn do áp thấp nhiệt đới mới đây gây ra thật là nghiêm trọng, đã có 97 người chết và mất tích.

Do nước lên quá nhanh nên người dân không kịp trở tay. Nhiều người lâm vào cảnh mất nhà cửa, người thân chỉ trong vòng 1 đêm; thậm chí, chỉ sau một vài giờ đồng hồ, hàng trăm ngôi nhà đã bị ngập sâu trong nước. Bà Bùi Thị Lý ở thôn 11, xã Thạch Long, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa cho biết: “Vì nước lên quá nhanh luôn, không chạy kịp, đồ đạc bỏ hết, coi như là hư hỏng hết, trôi hết, chạy được mỗi người thì chạy lên cầu, bỏ của chạy lấy người thôi.”

Chị Nguyễn Thị Huế, phường Nhật Tân, quận Tây Hồ, Hà Nội thì cho biết: “Từ đầu năm 4 lần xả lũ rồi, lần này là to nhất. Đến sáng nay ra là ngập hết rồi. Chúng tôi chỉ biết thông tin mực nước lên xuống hay nước lũ trên mạng. Chẳng bao giờ có cán bộ phường xuống xem hết. Đến tối hôm qua, nhiều người vẫn còn nhổ cúc chạy về, đến sáng nay lên nhanh kinh khủng, chạy làm sao nhanh được, có thuê hàng trăm người ấy.”

Theo các chuyên gia về phòng chống thiên tai, có nhiều nguyên nhân dẫn đến thiệt hại nặng về người và tài sản trong đợt áp thấp nhiệt đới vừa qua. Ngoài những nguyên nhân khách quan do biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan gây ra những đợt mưa lũ bất thường như mưa to, lũ xuất hiện đột ngột thì còn do nguyên nhân chủ quan của các cấp, các ngành và chính người dân. Tại buổi họp thông tin tới báo chí về công tác ứng phó với đợt mưa lũ vừa qua ông Nguyễn Văn Hải, Trưởng phòng Điều hành ứng phó, Cục Ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, Tổng cục Phòng chống thiên tai cho rằng, Trung tâm Khí tượng Thủy văn chưa dự báo chính xác về tổng lượng mưa do hoàn lưu áp thấp nhiệt đới gây ra dẫn đến việc ứng phó gặp nhiều khó khăn. Ông Nguyễn Văn Hải nêu dẫn chứng cụ thể: “Tại bản tin dự báo số 32 của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Trung ương ban hành lúc 15h15 ngày 10/10, dự báo lúc 1 giờ ngày 11/10, lưu lượng nước về hồ Hòa Bình là 3.800 m3/s, trong khi thực tế nước về tới 9.360 m3/s, chêch lệch gần 6.000 m3. Tiếp đó, vào thời điểm 15h cùng ngày, cơ quan dự báo nhận định lưu lượng nước về là 2.900 m3/s, trong khi thực tế về tới 11.290 m3/s, chênh lệch hơn 8.000 m3/s…”

Ngoài ra, chính quyền một số địa phương còn bị động trong công tác ứng phó. Tại tỉnh Hòa Bình, địa phương thiệt hại nặng nề nhất trong đợt mưa lũ vừa qua, với 20 người chết, 13 người mất tích, ngành chức năng cung cấp thông tin cho phóng viên rất nhỏ giọt. Người dân các tỉnh miền núi, thường sinh sống ở các triền đồi, dưới chân núi hay gần các dòng sông. Khi có lũ lớn, cán bộ xã, bộ đội phải đến từng hộ dân để vận động bà con di dời nhưng do phong tục tập quán, người dân bất chấp nguy hiểm vẫn ở lại; thậm chí tại nhiều khu vực ở miền núi, người dân phạt thẳng những quả đồi và làm nhà ngay dưới chân, khi xảy ra sạt lở đất đá sẽ vùi lấp các ngôi nhà dẫn đến thiệt hại về người. Câu chuyện cán bộ thôn ở xóm Khanh, xã Phú Cường, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình tử vong khi đi vận động bà con người Mường di dời khỏi vùng nguy hiểm là một ví dụ. Theo số liệu thống kê, hiện nay cả nước có khoảng 100.000 ngôi nhà trong tình trạng phải sơ tán. Ông Trần Quang Hoài, Tổng Cục trưởng Tổng cục Phòng chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho biết: “Đối với thiệt hại về người hiện nay trong thiên tai thì có nguyên nhân do chủ quan. Đây là do nhận thức của người dân, do tuyên truyền của các địa phương chưa đáp ứng được yêu cầu và do điều kiện đặc thù, do thiếu đất ở hu vực miền núi. Hiện điều kiện người dân ở khu vực phân tán, rải rác cho nên thông tin nhiều khu vực không đến được. Đây là tồn tại mà thời gian tới không thể để xảy ra nữa.”   

Ông Hoàng Đức Cường, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Trung ương thừa nhận, hiện công tác dự báo chính xác lượng mưa bao nhiêu là rất khó và thực tế này không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới cũng vậy: “Dự báo mưa đã khó và ứng phó với mưa cũng rất phức tạp. Ở Việt Nam chúng ta, hoàn lưu sau bão, lượng mưa lớn nhất thường xảy ra nửa đêm về sáng. Đó là đặc điểm địa hình, đặc điểm khí hậu gây mưa. Như vậy, các bản tin dự báo, cảnh báo buổi chiều rất quan trọng.  Khó khăn như vậy, chúng ta chỉ có thể nhận định về xa, xa về khoảng định lượng, khả năng mưa lớn, mưa to diện rộng. Càng gần sự kiện thì khu vực càng cụ thể hơn. Tiếp theo bản tin buổi chiều càng quan trọng, vì lúc đó càng gần về sáng. Rất tiếc thời điểm này cũng là thời điểm rất khó khăn trong việc ứng phó và truyền tin. Đây là điểm mà chúng ta cần khắc phục.”

Kinh nghiệm đối phó với siêu bão số 10 cho thấy, dù bão to nhưng do có sự chủ động chu đáo từ trước nên thiệt hại trực tiếp không nặng. Trước thời điểm bão đổ bộ, các ban ngành, chính quyền các địa phương và người dân đều có ý thức phòng tránh, không chủ quan, lơ là. Hàng trăm nghìn tàu thuyền đã kịp thời di chuyển tránh được bão, hàng chục nghìn hộ dân được di chuyển đến nơi an toàn. Còn mưa hoàn lưu sau áp thấp nhiệt đới vừa qua lại gây hậu quả nặng nề. Đây là bài học đắt giá, để các cấp, các ngành, các địa phương và nhân dân vùng gánh chịu hậu quả thiên tai phải rút kinh nghiệm sâu sắc trong thời gian tới./.