Đhanuôr lâng pr’zớc chắp dadêr!
Tơợ đanh, prợ Ariêu Đông Giang, Quảng
Công cơnh bấc pr’loọng đông n’lơơng cóh chr’val Ma Cooih chr’hoong Đông Giang, pr’loọng đông a noo A Lăng Krang ắt cóh cr’noon A Sờ, chr’val Ma Cooih doọ dzợ đharứt đươi vêy prợ Ariêu Đông Giang. L’lăm ahay, thu nhập âng pr’loọngh đông A Lăng Krang đươi bấc ooy nang a rong, a bhoo. Pr’ắt tr’mông dzợ bấc râu zr’nắh k’đháp tu thu nhập cắh tước 300 r’bhâu đồng, ha dzợ tơợ bêl chóh bhrợ prợ pr’loọng đông a noo vêy bơơn pa chô zên tơợ 3 – 4 ức đồng cóh muy c’xêê, pr’loọng đông a noo bơơn câl ti vi, tu chriết- a noo Krang bhui har xay truíh.
Ha dợ pr’loọng đông a moó A Lăng Thị Cờ Rớt, ắt cóh cr’noon A Bông, chr’val Ma Cooih, hân đhơ cắh ơy bơơn ta t’mót ooy c’bhúh chóh bhrợ prợ A riêu Đông Giang, nắc lêy pazêng pr’loọng đông n’lơơng cóh c’bhúh bhrợ têng vêy thu nhập tơợ t’nơơm prợ nắc pr’loọng đông a moó câl m’ma chóh bhrợ lêy mơ 200 t’nơơm, a moó xay moon prợ A riêu Đông Giang k’đháp ng’chóh đhị zr’lụ clung, prợ buôn crêê pr’lúh, nắc pr’loọng đông a moó zâl t’bil lêy pr’lúh cơnh bh’rợ ty, rao axậ, cắh đươi bấc z’nươu lêệng c’chêết bh’ruy, nắc đhiệp lức êếh a ọc, c’roóc lâng phân NPK tu cơnh đêếc liêm choom bhlâng. Tr’nơớp t’nơơm prợ đoọng ha pr’loọng đông a moó thu nhập tơợ 1,8 ức đồng tước 2,5 ức đồng cóh muy c’xêê. Pr’loọng đông a moó Cờ Rớt rơơm kiêng nắc pr’loọng đông bơơn ting mót ooy c’bhúh chóh bhrợ prợ A riêu Đông Giang đoọng prợ âng a moó vêy zr’lụ pa câl nhâm mâng.
T’coóh Trần Quốc Trí, tổ trưởng c’bhúh chóh bhrợ prợ A riêu Đông Giang xay moon: cóh tr’nơớp c’bhúh bhrợ têng nắc vêy 14 cha nắc, chóh lấh 2 r’bhâu t’nơơm prợ. Muy hân noo chóh, zập pr’loọng đông bơơn pay pa chô m’bứi bhlâng 40 ức đồng, vêy pr’loọng đông lấh 60 ức đồng. Tơợ bêl pazêng apêê cóh c’bhúh bhrợ têng xăl đhăm chóh bhrợ pazêng t’nơơm chr’nóh cắh lấh liêm choom nắc pr’ắt tr’mông âng đhanuôr liêm choom lấh mơ, bấc pr’loọng đông doọ dzợ đharứt.
Công ting cơnh boóp p’rá xay truíh âng t’coóh Trần Quốc Trí, bơơn n’năl bêl l’lăm ahay prợ chắt váih cóh crâng k’coong, chắt bấc xang bêl boo, nắc dưr chắt váih bấc đhị tu a chim cha cr’liêng ( bấc bhlâng nắc a chim a riêu). Tơợ bêl lướt ooy ha rêê, đhanuôr pêếh chô đơơng, xơợng râu đha hụm âng prợ, a yêm, đhanuôr chêếc m’ma chô chóh, lâng pa câl la léh ma múch. Lêy prợ vêy bấc ngai câl, c’la đoo nắc xay moon ooy Phòng Kinh tế hạ tầng chr’hoong bhrợ t’váih c’bhúh chóh bhrợ prợ lâng zúp zooi zên, phân bón bhrợ m’ma.
Pa châng lâng pazêng râu prợ ty đanh n’lơơng, prợ A riêu vêy bấc râu liêm choom, cơnh: đha hum, a hạ mơ đhêêng, cr’liêng k’tứi cắh đhêệng đoọng ha muy chu ng’đắh nắc bhrợ bấc chu ng’đắh. hân đhơ cơnh đêếc râu chr’nắp nắc dzợ cơnh lơơng: prợ A riêu mặ chắt váih lâng đhr’năng pleng k’tiếc cắh liêm. Prợ dzợ mặ chắt váih tơợ cr’liêng âng a chim pa trơơi lơi, z’lấh ooy râu p’răng puýh cóh zr’lụ da ding k’tiếc bhrôông, dưr chắt váih xang bêl boo cóh ha bu. Nắc đhiệp cóh đhăm k’tiếc âng zr’lụ A riêu – A xờ ( đăn ooy chr’hoong Nam Giang) prợ a riêu nắc vêy đợ râu đha hum bấc pa bhlâng lâng cr’liêng k’tứi pa bhlâng. Ha dang prợ n’nâu chóh bhrợ cóh zr’lụ vêy k’tiếc liêm nắc bil đợ râu chr’nắp tị ơy vêy âng đoo.
T’coóh Nguyễn Thanh Tân – Chủ tịch UBND chr’val Ma Cooih xay moon: cóh tr’nơớp bêl đhanuôr cóh zr’lụ chr’val Ma Cooih chóh prợ n’nâu, tu cắh ơy vêy kinh nghiệm nắc prợ cắh váih bấc u p’lêê, muy bơr t’nơơm nắc crêê a puốih, a mít cắp cha. Đhị đhr’năng cơnh đêếc, UBND chr’val Ma Cooih bhrợ bh’rợ pa họp đhanuôr lêy pay manuýh vêy kinh nghiệm chóh bhrợ cóh c’bhúh chóh bhrợ prợ zazum bhrợ têng m’ma, bêl t’nơơm prợ dal tơợ 10- 15 cm lâng nắc vêy cán bộ kỹ thuật xay moon choom chóh nắc đoọng ooy pazêng pr’loọng đông chóh bhrợ. Xoọc đâu, ngành NN tỉnh Quảng Nam ơy zúp zooi zên bhrợ têng pr’đớc prợ A riêu Đông Giang lâng đhăm chóh bhrợ lấh 6 hecta, bấc bhlâng nắc cóh apêê cr’noon A Bông, A Sờ, A zal chr’val Ma Cooih.
T’mêê đâu, c’bhúh bhrợ têng prợ A riêu Đông Giang ơy pazum đh’rứah lâng apêê ngành crêê tước âng chr’hoong xay moon pa choom ooy bh’rợ chóh bhrợ đoọng ha đhanuôr cóh chr’val, đh’rứah lâng bấc chế độ t’đui đoọng ooy phân bón, kỹ thuật, ta đang moon đhanuôr ting mót ooy c’bhuh chóh bhrợ zazum, chóh bhrợ đợ t’nơơm prợ liêm choom đoọng đơơng pa câl ooy thị trường đơớh lấh mơ. Ting n’nắc, ơy k’đơơng lấh 60 pr’loọng đông ting pa choom chóh bhrợ.
Ting cơnh t’coóh Nguyễn Tấn Tuân, trưởng phòng kinh tế hạ tầng chr’hoong Đông Giang: bh’rợ chóh bhrợ prợ A riêu Đông Giang cóh chr’val Ma Cooih ơy chô đơơng râu liêm choom gít pa bhlâng, thu nhập âng đhanuôr bấc lấh mơ pa châng lâng t’nơơm chr’nóh râu lơơng. Xoọc đâu chr’hoong Đông Giang xoọc bhrợ bha ar nhăn xay bhrợ đh’nớc bh’nơơn bh’rợ prợ A riêu Đông Giang lâng đợ zên pa câl nắc 50 r’bhâu đồng muy tọ k’tứi. đhị zr’lụ bhrợ têng nắc: cr’noon A Sờ, chr’val Ma Cooih, chr’hoong Đông Giang pa gơi ooy Cục k’đhơợng lêy râu tr’béch g’lăng VN đoọng nhăn xay bhrợ đh’nớc bhrợ têng./.
ỚT A RIÊU ĐÔNG GIANG
CTV Ngọc Vy gửi CT
Thưa bà con và các bạn!
Từ lâu, Sản phẩm ớt Ariêu Đông Gian, Quảng
Cũng như nhiều hộ gia đình ở xã Mà Cooih huyện Đông Giang, gia đình anh A Lăng Krang thôn A Sờ xã Mà Cooih thoát nghèo nhờ ớt Ariêu Đông Giang. Trước đây, thu nhập của gia đinh A Lăng Krang phụ thuộc vào mấy sào sắn, bắp. “Cuộc sống thiếu trước, hụt sau, bởi thu nhập hằng tháng chưa đến 300 nghìn đồng. Nhưng từ khi trồng ớt, gia đình anh thu nhập mỗi tháng từ 3 đến 4 triệu đồng, gia đình anh sắm được ti vi, tủ lạnh”- anh Krang phấn khởi.
Còn gia đình chị A Lăng Thị Cờ Rớt thôn A Bông xã Mà Cooih, tuy chưa là thành viên tổ hợp tác sản xuất ớt A Riêu Đông Giang, nhưng thấy các gia đình trong tổ hợp tác có thu nhập từ cây ớt, nên gia đình chị mua giống tự ươm và trồng thử nghiệm 200 cây ớt, chị cho biết ớt A Riêu Đông Giang khó trồng hơn ở đồng bằng, ớt hay bị bệnh mò, nên gia đình chị xử lý theo phương pháp thủ công, rửa lá, không lạm dụng thuốc trừ sâu, chỉ bỏ phân chuồng và phân NPK nên rất an toàn. Bước đầu cây ớt cho gia đình chị thu nhập từ 1,8 triệu đồng đến 2,5 triệu đồng/tháng. Gia đình chị Cờ Rớt mong muốn được gia nhập thành viên tổ hợp tác sản xuất ớt A Riêu Đông Giang để ớt có đầu ra ổn định, yên tâm sản xuất.
Ông Trần Quốc Trí, tổ trưởng tổ hợp tác sản xuất ớt Ariêu Đông Giang, cho biết: Bước đầu tổ hợp tác được thành lập có 14 thành viên, trồng gần 2000 cây ớt. Mỗi vụ thu hoạch ớt, mỗi gia đình trong câu lạc bộ thu lãi ít nhất 40 triệu đồng, có hộ lên 60 triệu đồng. Từ khi các thành viên tổ hợp tác chuyển đổi một số diện tích trồng các loại cây kém hiệu quả sang trồng ớt, thì đời sống người dân cải thiện đáng kể, nhiều hộ vươn lên thoát nghèo.
Cũng theo lời kể của ông Trần Quốc Trí, được biết trước đây ớt mọc hoang trên đồi núi, nở rộ sau những trận mưa nguồn, chỉ sinh sản phát tán thông qua những loài chim ăn hạt (chủ yếu là chim chào mào). Qua những lần đi rẫy, bà con hái về ăn, thấy mùi ớt thơm, ngon, bà con tìm giống về trồng, về bán theo kiểu nhỏ, lẻ. Thấy ớt có thu nhập, bản thân ông đã mạnh dạn đề xuất với Phòng Kinh tế hạ tầng huyện thành lập tổ hợp tác sản xuất ớt và được hỗ trợ vốn, phân bón cho gieo ươm giống.
So với những loài ớt truyền thống khác, ớt Ariêu có những ưu thế vượt trội: hương vị rất riêng thơm mùi thảo mộc, độ cay nồng vừa phải rất quyến rũ, quả nhỏ không đã thèm cho một lần cắn khiến người ta muốn cắn đến quả thứ hai. Song giá trị còn nằm ở chỗ: ớt Ariêu vượt qua sự khắc nghiệt của thiên nhiên. Ớt con mọc lên từ những hạt do chim phát tán, trải qua những cơn nắng cháy da trên những đồi đất đỏ pha đá vôi, đâm chồi sau những cơn mưa chiều. Chỉ có điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu vùng Ariêu- Axờ (giáp huyện Nam Giang) ớt mới cho mùi thơm độc và quả nhỏ li ti rất tinh khiết. Nếu cho ớt này một sự trù phú như những vùng phù sa thì sẽ mất đi giá trị vốn có của nó.
Ông Nguyễn Thanh Tân- Chủ tịch UBND xã Mà Cooih cho biết: Bước đầu khi người dân trên địa bàn xã Mà Cooih trồng loại ớt này, vì chưa có kinh nghiệm nên ớt ít ra quả, một số ớt bị ốc sên, dế cắn chết. Trước tình trạng đó, UBND xã Mà Cooih tổ chức họp dân thống nhất chọn những người có kinh nghiệm trong tổ hợp tác sản xuất ớt gieo ươm cây giống, khi cây con đạt độ cao từ 10-15 cm và được cán bộ kỹ thuật xác nhận đủ tiêu chuẩn thì cung cấp cho các hộ trong tổ tiến hành đem trồng. Hiện nay, ngành Nông nghiệp tỉnh Quảng Nam đã hỗ trợ vốn xây dựng thương hiệu ớt A Riêu Đông Giang với diện tích trồng ớt hiện có hơn 6ha, chủ yếu ở các thôn A Bông, A Sờ, Azal xã Mà Cooih.
Mới đây, tổ hợp tác sản xuất ớt A Riêu Đông Giang đã phối hợp với ngành hữu quan của huyện tổ chức tập huấn, phổ biến, tuyên truyền về kỹ thuật trồng ớt cho bà con trong xã, cùng với những chế độ ưu đãi như hỗ trợ phân bón, kỹ thuật, kêu gọi bà con vào tổ hợp tác, tham gia trồng ớt có hiệu quả để mang sản phẩm đến thị trường nhanh hơn. Theo đó, đã thu hút được trên 60 hộ tham gia tập huấn và gia nhập tổ hợp tác.
Theo ông Nguyễn Tấn Tuân, Trưởng phòng Kinh tế hạ tầng huyện Đông Giang: Mô hình ớt Ariêu Đông Giang ở xã Màcooih đã đem lại hiệu quả rõ ràng, thu nhập cao hơn các loại cây trồng khác. Hiện Huyện Đông Giang đang lập thủ tục đăng ký thương hiệu sản phẩm ớt A Riêu Đông Giang với giá bán 50.000 đồng/1thẩu nhỏ. Địa chỉ sản xuất: thôn A Sờ xã Mà Cooih, huyện Đông Giang gửi Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam để đăng ký nhãn hiệu độc quyền./.
Viết bình luận