A coon c’lâng tước vel t’mêê vel 2, chr’val Phước Hoà, chr’hoong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam zr’nắh k’đháp, l’chốh l’chôl đhêl chăng mị đăh c’lâng. Bấc đhr’nong đong cr’đoóh za đêr, đa đêng, cr’pân bhlầng moọt hân noo boo đhí.

       Đhr’nong đong cấp 4 chr’tốp tôn âng t’coóh Lê Thanh Việt bhứah k’nặ 100m2 nắc đhị ặt âng 3 pr’loọng đong. Đong tía, ha dợ t’coóh Việt căh vêy k’tiếc đoọng xây pa xoọng đong ặt. Chô ặt cóh đhăm t’mêê nâu tợơ c’moo 2009, pr’loọng đong t’coóh Việt ặt ma mông nắc g’nưm tợơ bh’rợ chóh keo tu k’tiếc chóh ha roo nâu kêi nắc crêê đhị m’pâng a bóc thuỷ điện. Ting cơnh t’coóh Việt, pazêng đhanuôr năl muy năl bhrợ thuê đoọng ha pân lơơng, tu cơnh đếêc nắc ặt hớ cóh đong tu căh ma bh’rợ tr’nêng. T’coóh Lê Thanh Việt xay moon, căh zập k’tiếc bhrợ têng cha căh choom chóh bệêt, băn rơơi, pr’ặt tr’mông căh tệêm ngăn. “K’đháp k’ra tr’nợơp nắc k’tiếc bhrợ têng căh vêy. Lalăm a hay đhanuôr cóh đâu vêy ruộng. Ha dợ xoọc đâu nắc zr’lụ vêy ruộng zêng crêê cóh m’pâng a bóc đác lứch, đhăm ruộng bil bal lứch. K’đháp k’ra rau bơr nắc b’băn. Ặt cóh đong nắc đhanuôr băn a’ọc, a tứch ch’ngai tợơ đong đhanuôr ặt ha dợ chô ooy đâu nắc b’băn căh choom”.

       Đhị zr’lụ ặt t’mêê vel 4, chr’val Phước Hiệp xoọc dzợ vêy điện lâng đác ch’ngaach. Bơơn rau zúp zooi âng chr’hoong Phước Sơn, 9 pr’loọng đong zước đhấc ặt cóh đhăm t’mêê, zập pr’loọng bơơn zúp zooi 50 ức đồng. Lâng đợ zên nâu căh choom  bhrợ têng muy bệê đong liêm mâng. Pr’loọng đong t’coóh Lê Quang Sáu ặt đhị vel 4, chr’val Phước Hiệp chô ooy zr’lụ ặt t’mêê nâu k’nặ 2 c’xêê nâu ha dợ đong xang cung căh ơy tệêm ngăn. T’coóh nắc pa đhâng bơr pêê t’la bhan ghép bhrợ đong ặt ba bơơ. T’coóh Sáu đoọng năl, k’đháp k’ra bhlầng xoọc đâu đhị zr’lụ ặt t’mêê nắc căh zập đác đươi dua lâng điện: “Đhị ặt n’ty dzợ v êy đác giếng, vêy điện. Ha dợ chô ặt ooy đâu nắc căh vêy điện, căh vêy đác, k’đháp k’ra bấc pa bhlầng. Ặt, cha căh liêm sạch. Tu cơnh đếêc, ặt đhị đâu Nhà nước nắc lêy zúp zooi rau muy nắc đoọng đăh điện, rau bơr nắc đác cung k’đháp k’ra bhlầng”.

       Bêl chô ặt  cóh đhăm t’mêê, đhanuôr zêng pa chắp xợơng nâu đoo nắc bêl đoọng xăl pr’ặt tr’mông liêm choom lấh mơ. Ha dợ, đhr’năng lalua nắc căh vêy cơnh đếêc. T’coóh Nguyễn Mạnh Hà, Chủ tịch UBND chr’hoong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, lalăm bêl xay bhrợ apêê dự án thuỷ điện, chr’hoong căh ơy lêy lứch pazêng rau k’đháp đhị apêê zr’lụ ặt t’mêê. Apêê cr’nọo bh’rợ bhrợ têng lalăm a hay bêl pa đớp đoọng ha đhanuôr căh tệêm ngăn; đác đoong, c’lâng p’rang xoọc đâu cung hư lứch, c’la dự án thuỷ điện căh ơy zúp zooi zên bạc đoọng pa liêm pa mâng. Ting cơnh t’coóh Nguyễn Mạnh Hà, đăh bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng đoọng tệêm ngăn pr’ặt tr’mông đoọng ha đhanuôr dzợ nắc rau k’đháp pa bhlầng. “Xọoc đâu lưm k’đháp đăh k’tiếc bhrợ têng cha âng đhạnuar, xoọc đâu đăh tốh a bóc đác thuỷ điện cung căh ơy vêy c’lâng bh’rợ đoọng xăl poong cram bê tông hoá lâng poong bê tông căh cợ lâng nam păn đoọng tệêm ngăn pr’đươi pr’lướt đoọng âng đơơng đăh pr’đươi chr’nóh chr’bệêt cung cơnh tơơm keo đoọng bhrợ têng cơnh ooy tệêm ngăn chr’nắp”.

        Apêê đong máy thuỷ điện moọt bhrợ têng tệêm ngăn ha dợ pr’ặt tr’mông âng đhanuôr nắc ặt đhị đhr’năng k’đháp zr’nắh. Ơy k’nặ 10 c’moo ơy z’lấh ha dợ k’ha riêng pr’loọng đong đhanuôr đhị chr’hoong da ding k’coong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam căh tệêm ngăn đhị ặt ma mông cóh zr’lụ k’tiếc t’mêê./.

Quảng Nam: Dân tái định cư bao giờ mới an cư?

                                                        PV Phương Cúc – A Lăng Lợi

Sau khi nhường đất phục vụ xây dựng nhà máy thủy điện Đăk Mi 4, hàng trăm hộ dân huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam đã chuyển đến nơi ở mới. Những tưởng có cuộc sống tốt đẹp hơn, nhưng sau gần 10 năm người dân nơi đây vẫn thiếu thốn trăm bề.

Con đường dẫn tới làng tại định cư thôn 2, xã Phước Hòa, huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam gồ ghề, lởm chởm đá 2 bên đường. Nhiều ngôi nhà nứt tường, xiên xẹo, rất nguy hiểm trong mùa mưa bão.

Ngôi nhà cấp bốn lợp mái tôn của ông Lê Thanh Việt rộng gần 100 m2 là nơi ở của cả 3 gia đình. Nhà chật chội, nhưng ông Việt không có đất để xây thêm nhà. Chuyển về khu tái định cư này từ năm 2009, gia đình ông Việt sống dựa vào trồng cây keo vì đất trồng lúa nay đã là lòng hồ thủy điện. Theo ông Việt, hầu hết bà con chỉ biết làm thuê kiếm sống nhưng cũng ít người được thuê mướn nên chỉ quanh quẩn ở nhà vì không có việc làm. Ông Lê Thanh Việt than thở, thiếu đất sản xuất không thể trồng trọt, chăn nuôi, đời sống bấp bênh: “Khó khăn thứ nhất là đất sản xuất thiếu trầm trọng. Trước đây dân ở đây có ruộng. Mà hiện nay khu có ruộng đều là lòng hồ hết, diện tích ruộng mất trắng. Khó khăn thứ hai là chăn nuôi. Ở nhà cũ thì dân chăn nuôi được như nuôi heo, nuôi gà cách xa hộ này hộ kia mà về đây chăn nuôi không được”.

Tại khu tái định cư thôn 4, xã Phước Hiệp hiện vẫn chưa có điện và nước sạch. Được sự hỗ trợ của huyện Phước Sơn, 9 hộ đăng ký di dời đến nơi ở mới, mỗi hộ được hỗ trợ 50 triệu đồng. Với số tiền này không thể xây dựng một căn nhà kiên cố. Gia đình ông Lê Quang Sáu ở thôn 4, xã Phước Hiệp chuyển về khu tái định cư này gần 2 tháng nay nhưng nhà cửa vẫn chưa ổn định. Ông phải dựng tạm mấy tấm gỗ ghép làm nhà ở tạm. Ông Sáu cho biết, khó khăn lớn nhất hiện nay ở khu tái định cư mới là thiếu nước sinh hoạt và điện: “Chỗ ở cũ còn có nước giếng, có điện. Nhưng mà chuyển về đây ở không có điện, không có nước, khó khăn nhiều. Sinh hoạt, ăn ở không được nghiêm chỉnh, sạch sẽ. Cho nên ở chỗ này Nhà nước phải giúp đỡ một là điện, thứ hai là nước cũng rất khó khăn”.

Khi chuyển tới nơi ở mới, người dân đều nghĩ đây là cơ hội đổi đời. Thế nhưng, thực tế hoàn toàn ngược lại. Ông Nguyễn Mạnh Hà, Chủ tịch UBND huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam cho biết, trước khi triển khi các dự án thủy điện, huyện chưa chưa lường hết những bất cập ở các khu tái định cư. Các công trình xây dựng trước đây khi bàn giao cho các hộ dân chưa bảo đảm; hệ thống nước sinh hoạt hiện nay cũng đã xuống cấp; đường giao thông hư hỏng nặng, chủ dự án thủy điện chưa hỗ trợ kinh phí khắc phục. Theo ông Nguyễn Mạnh Hà, vấn đề tạo sinh kế bền vững cho người dân vẫn đang là bài toán khó: “Hiện nay bất cập về đất sản xuất của nhân dân hiện nay bên kia hồ thủy điện cũng chưa có phương án để thay thế cầu tre bê tông hóa bằng cầu bê tông hoặc bằng sắt thép để bảo đảm phương tiện có thể qua vận chuyển về hàng nông sản cũng như cây keo để làm sao đó bình ổn giá”.

Các nhà máy thủy điện đi vào hoạt động ổn định nhưng cuộc sống của người dân lại rơi vào cảnh khốn đốn. Đã gần 10 năm trôi qua nhưng hàng trăm hộ dân tại huyện miền núi Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam không thể an cư ở vùng đất mới./.