Xoọc bêl prang k’tiếc k’ruung t’bhlâng bhrợ têng xa’nay bh’rợ bhrợ padưr vel bhươl t’mêê đoọng bhrợ padưr pr’ắt tr’mung liêm chr’nắp cóh vel bhươl, nắc đhị chr’val Trà Nam, chr’hoong Nam Trà My, bấc đhanuôr lơi jợ vel đông lướt mứt ắt mamung đhị lơơng tu đợ cr’noọ j’niêng cắh liêm crêê bhrợ bhiệc k’rong bhrợ padưr hạ tầng đhị đhanuôr ắt lưm bấc zr’nắh k’đhạp. tu cơnh đâu nắc bhrợ padưr vel bhươl t’mêê đhị đâu dzơ ch’ngai bha’dắh bêl manứih ắt bhrợ cắh liêm zâp.
Vel Măng Dí 4, cóh vel 1, chr’val Trà Nam, chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam nắc đhị ặt mamung đenh đươnh âng 18 pr’loọng đông đhanuôr acoon cóh Xê Đăng. Vel bhươl ắt đhị trung tâm chr’val, liêm zâp pr’đươi pr’dua cơnh điện, c’lâng, trường, trạm… hadợ tu cóh vel vêy mamung dông rêết nắc xoọc đâu zâp pr’loọng đông ting dưr lướt mứt ắt cóh lơơng. Vel bhươl bhui har bêl ahay xoọc đâu nắc ngoọp doong, cắh bơơn lêy manứih. amoó Hồ Thị Duyên, manứih cóh vel Măng Dí 4 cung dzợ ặt k’noọ k’pan bêl ooy 1 tuần nắc k’conh đoo lâng k’díic âng amoó rêết lêệng đhị đông bhrợ zâp ngai cóh vel bhươl k’pân k’xợt tu xay moon nắc chêết mốp. amoó Duyên moon, prang vel Măng Dí 4 nắc ơy zêng lơi jợ đông xang, pr’đươi pr’dua, bh’năn băn… lướt mamung đhị lơơng, hadợ 2 đhr’nông đông âng amoó lâng k’conh amoó nắc lơi jợ đoọng oó dzợ lưm cắh pr’đoọng, váih mốp lết. xoọc đâu amoó lâng 2 p’nong k’coon nắc bhrợ têng acoon pợ đoọng g’đêl boo p’răng zâp t’ngay:
Xoọc đâu đông n’nắc nắc lơi jợ luôn. Dông ta’la bạt đhị đâu đoỌng ắt. tu apêê moon cắh choom ặt đươi đông ty, tu vêy manứih lêệng.
Đhị lướt mứt ắt t’mêê âng zâp pr’loọng đông cóh vel Măng Dí 4 cr’chăl đhị vel ty mơ 1 cây số. acoon pợ bhrợ padưr đhị p’lêê da’ding ta’lơi, cắh ma điện, cắh ma c’lâng, đác đươu dua lâng vêy đhr’năng hr’cấh ha’voóh bêl váih boo túh chô. Đhị trung tâm chr’val Trà Nam dzợ vêy 3 vel bhươl n’lơơng nắc Măng Dí 1, Măng Dí 2, lâng Măng Dí 3 vêy 40 pr’loọng đông đhanuôr Xê Đăng cung lơi jợ đông xang lướt ắt mamung đhị t’mêê, tu moon cóh vel vêy manứih chêết mốp. t’coóh Trần Ngọc Loan, manứih cóh vel Măng Dí 4 chr’val Trà Nam, chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam moon, k’tiếc cắh liêm choom nắc lêy chô ắt mamung đhị lơơng bhrợ padưr vel bhươl:
Ooy cr’chăl 1 c’xêê vêy 3 cha’nặc tự lêệng c’chêết. đhanuôr nắc k’noọ lêy bhrợ ting cơnh j’niêng cr’bưn âng đhanuôr, lêy lướt ắt mamung đhị lơơng lêy vêy têêm ngăn cắh.
Bơơn năl, pazêng 4 vel Măng Dĩ, 1, 2, 3 lâng 4 zêng ơy bơơn chính quyền chr’val Trà Nam quy hoạch zêng đoọng bhrợ padưr vel bhươl t’mêê. Hân đhơ cơnh đêếc, xang bêl dưr váih 12 cha’nặc rêết lêệng tơợ tơợp c’moo tước đâu, đhanuôr nắc ting ra’doọc ma dưr lướt mứt ắt đhị lalay, đh’nưi bh’rợ ma ta lơi jợ zêng. Đhị đhr’năng cơnh đâu, chính quyền lâng zâp đoàn thể chr’val Trà Nam, chr’hoong Nam Trà My nắc t’bhlâng moon k’đươi, xay moon liêm gít, hân đhơ cơnh đêếc cung cắh mặ k’đhơợng zư apêê. T’coóh Hồ Văn Thuấn, chủ tịch UBND chr’val Trà
Bhiệc zr’nắh k’đhạp nắc nhà nước ơy k’rong bhrợ, hân đhơ cơnh đêếc đhanuôr nắc lơi jợ đhị ắt ty. Acu lêy ta’úah bhlâng, bhrợ cắh liêm crêê tước pr’ắt tr’mung bhrợ padưr vel bhươl t’mêê.nhà nước nắc ơy k’rong bhrợ, tơợ t’noọl điện, đồng hồ… zêng ơy váih. Nắc đhanuôr bil pất bấc râu. Hân đhơ cơnh đêếc, cr’chăl nâu a’tốh, chr’val nắc chấc lêy c’lâng zooi zúp đhanuôr m’bứi đoọng pr’ắt tr’mung âng apêê ting padưr pa’xớc, lơi jợ đợ j’niêng cr’bưn cắh liêm crêê, tu j’niêng cr’bưn nâu bhrợ cắh liêm crêê tước đhanuôr.
Đhanuôr cắh năl cơnh chấc ắt bhrợ tu đợ râu chêết mốp nâu, nắc apêê lơi jợ vel bhươl lướt ắt đhị lalay. Hadang bhiệc nâu cắh bơơn zêl cha’groong đấh loon nắc bhiệc bhrợ padưr vel bhươl t’mêê cóh chr’val Trà Nam, chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam nắc dzợ 1 râu xa’nay t’ruíh ch’ngai bha’dắh./.
QUẢNG NAM: DÂN BỎ LÀNG VÌ NHỮNG" CÁI CHẾT XẤU ”
CTV Hoàng Thọ/VOV Miền Trung
Trong khi cả nước đang nỗ lực thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới để tạo nên diện mạo khang trang cho làng quê, thì tại xã Trà Nam, huyện Nam Trà My, nhiều người dân đã bỏ làng mạc ra đi vì những quan niệm lạc hậu, khiến cho việc đầu tư, xây dựng hạ tầng dân sinh gặp nhiều khó khăn. Và hiển nhiên câu chuyện nông thôn mới nơi đây vẫn còn xa vời khi mà nguồn lực xã hội không đủ để đáp ứng điều kiện dân sinh.
Làng Măng Dí 4, thuộc thôn 1, xã Trà Nam, huyện miền núi Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam là nơi định cư lâu đời của 18 hộ gia đình đồng bào dân tộc Xê Đăng. Làng nằm ngay trung tâm xã với đầy đủ hạ tầng điện, đường, trường, trạm... Vậy mà chỉ vì trong làng có người treo cổ tự tử giờ đây tất cả các hộ gia đình lần lượt bỏ làng đi nơi khác định cư. Xóm nhỏ ngày nào nhộn nhịp giờ hoang vắng, không một bóng người. Chị Hồ Thị Duyên, người làng Măng Dí 4 vẫn chưa hết buồn rầu, sợ hãi khi chỉ trong một tuần lễ mà cha ruột và chồng của chị treo cổ tự tử ngay trong nhà khiến cả làng phải chuyển đi nơi khác vì sợ "cái chết xấu". Chị Duyên cho biết: Cả làng Măng Dí 4 đã di dời toàn bộ nhà cửa, vật dụng, vật nuôi... đến nơi khác sinh sống, riêng hai ngôi nhà của chị và cha ruột phải bỏ lại để tránh những tai họa gieo rắc nơi làng mới. Hiện, chị cùng hai đứa con phải dựng tạm căn lều bạt để che mưa, che nắng qua ngày:
Chừ nhà phải bỏ luôn. Treo tấm bạt ở. Bởi vì họ bảo không được dùng nhà này vì trong nhà có người tự tử
Nơi định cư mới của các hộ gia đình làng Măng Dí 4 cách làng cũ chừng 1 cây số. Nhà cửa dựng tạm trên quả đồi hoang vu, không điện, không đường, không nước sinh hoạt và nguy cơ sạt lở bất cứ lúc nào khi mưa lũ tràn về. Tại trung tâm xã Trà Nam còn có 3 làng khác là Măng Dí 1, Măng Dí 2 và Măng Dí 3 có 40 hộ gia đình đồng bào Xê Đăng cũng đã bỏ làng cũ đến nơi khác sinh sống vì trong làng có “cái chết xấu”. Ông Trần Ngọc Loan, người làng Măng Dí 4 xã Trà Nam huyện Nam Trà My tỉnh Quảng Nam cho rằng; đất không tốt nên phải chuyển đi nơi khác lập làng:
Trong vòng 1 tháng có 3 đứa tự nhiên tự tử. Thế là bà con suy nghĩ phải theo phong tục tập quán của người dân thử chuyển đi nơi khác thử có được yên không.
Được biết, cả 4 làng Măng Dí 1,2,3 và 4 đều đã được chính quyền xã Trà Nam quy hoạch tổng thể để xây dựng nông thôn mới. Nhưng sau khi xảy ra 12 trường hợp tự tử từ đầu năm đến nay, người dân lần lượt bỏ làng ra đi, mọi việc đành bỏ ngỏ. Trước thực tế này, chính quyền và các đoàn thể xã Trà
Vấn đề khó khăn đó là nhà nước đã đầu tư nhưng mà bà con đã bỏ nơi ở cũ. Tôi thấy lãng phí ảnh hưởng lớn đến đến xây dựng nông thôn mới. Nhà nước đã đầu tư rồi, từ trụ điện, đồng hồ... có hết rồi. Chắc chắn bà con sẽ thiệt thòi nhiều. Nhưng thời gian đến xã sẽ tìm hướng giúp bà con 1 phần để đời sống bà con từng bước đi lên, xóa bỏ phòng tục lạ hậu đó, bởi vì phong tục đó ảnh hưởng lớn đến bà con.
Người dân hoang mang bởi những cái chết xấu phải bỏ làng đi nơi khác. Nếu tình trạng này không được ngăn chặn kịp thời thì việc xây dựng nông thôn mới ở xã Trà Nam, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam sẽ còn là câu chuyện xa vời./.
Viết bình luận