2 c’moo hay, t’cooh A lăng Nhơn, ma nuyh acoon coh Cơ Tu, ặt đhị vel K8, chr’val Sông Kôn, chr’hoong Đông Giang nắc pr’loọng đha rựt pa bhlầng, tr’mông tr’meh ta bhuch zập rau. K’rang đoọng vêy rau cha, zập t’ngay diic điêl t’cooh Nhơn nắc ơy moọt ooy crâng bhrợ ha rêê, xang nắc choh pa xoọng a’rong, ngô… đhơ cơnh đêếc nắc cung z’lâh muy bơr t’ngay. Pa zay z’lâh đha rựt, t’cooh A lăng Nhơn ơy vặ 50 ức đồng zên tợơ Ngân hàng Chính sách Xã hội chr’hoong k’rong bhrợ trang trại, bơơn chính quyền zooi đăh m’ma ađha, r’dợ ta bhưah trang trại băn pa xoọng a tưch, a’ọc tăm lâng pêch a bóc băn a xiu, pa zưm lâng choh pa neh… Xọoc đâu, trang trại b’băn âng t’cooh Nhơn ơy vêy đơơng chô bh’nơơn liêm choom, bơơn bấc ngai tước pâh lêy, ting pa choom bhrợ. T’cooh A lăng Nhơn bhui har xay moon, nâu kêi t’cooh dzợ pa choom đoọng ha đhanuôr vel bhươl ting bhrợ têng: “A cu pa câl a’ọc, a tưch, a xiu prang c’moo. Lalăm a hay, k’đhap k’ra nắc bhrợ têng ha rêê đhuôch, nâu kêi ơy băn a’ọc bhrợ trang trại vêy đơơng chô bh’nơơn. Cung zập k’rong k’bơch đoọng k’rang apêê ca coon cha học lâng zập cha. Pa zay bhrợ têng, pay ếp băn đanh. Ha y nắc acu k’nặ băn pa xoọng bé, choh pa neh lâng t’bấc cr’năn a’ọc. A cu ơy z’lâh đha rựt tợơ 2 c’moo đâu ơy.”

Đhị chr’val Sông Kôn, chr’hoong da ding ca coong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam vêy bấc đhanuôr Cơ Tu choom z’lâh đha rựt pa dưr ca van cơnh  pr’loọng t’coohh A lăng Nhơn. Lalăm a hay, đhanuôr nắc bhrợ têng cơnh ty đanh, căh vêy zên k’rong bhrợ têng cha, tu cơnh đếêc nắc căh vêy pa tệêt pa zưm đhị bhrợ têng nắc bh’nơơn đơơng chô ếp bhlầng. Vêy bơơn chính quyền k’rang tước, zooi bấc rau nắc ơy  bấc  pr’loọng năl cơnh bhrợ têng cha, pa dưr ca van. Nắc cơnh pa căn A lăng Thị Nghinh, ặt đhị chr’val Sông Kôn. C’moo 2020, pa căn Nghinh bơơn vel đong zooi 100 p’nong m’ma ađha đoọng băn lâng pa dưr pr’ặt tr’mông. Bơơn k’rang lêy crêê cơnh, cr’năn a đha dưr pậ liêm, xoọc đâu cr’nọo bh’rợ nâu ơy đơơng chô bh’nơơn tệêm ngăn đoọng ha pr’loọng đong.

T’cooh A rất Trung, Phó Chủ tịch UBND chr’val Sông Kôn, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, bấc pr’loọng đhanuôr Cơ Tu ơy choom bhrợ têng, băn rơơi đơơng chô bh’nơơn dal: “Đhanuôr ặt ma mông coh đâu nắc g’nưm tơợ bhrợ ha rêê. Đhị vel đong bấc xa nay zooi đhanôr, pa bhlầng nắc cr’noọ bh’rợ băn a đha xoọc xay bhrợ, đhanuôr bhui har bhlầng cơnh lâng xa nay  bh’rợ nâu, apêê ơy bơơn pa choom cơnh băn rơơi, đơơng chô bh’nơơn dal. Cr’nọo bh’rợ nâu nắc lêy ta bhưah lâh mơ đoọng ha đhanuôr coh chr’val. Đhanuôr nâu kêi ơy năl pa dưr ca van ha đay.”

Pazêng c’moo đăn đâu, đh’rưah lâng bhrợ têng, t’vaih apêê cr’nọo bh’rợ pa dưr pr’ặt tr’mông pa zưm bhrợ ha rêê lâng bhrợ pa dưr crâng, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam k’rong pa dưr pr’ặt tr’mông ting k’bhuh, xăl tơơm chr’noh, bh’năn băn, pa dưr bh’nơơn k’tiếc bhươn lalăm đếêc đoọng đơơng chô bh’nơơn dal lâh mơ. Bấc pr’loọng ơy  vêy bh’nơơn tợơ bơr pêê ức đồng tước bơr pêê ha riêng ức đồng zập c’moo.

Ting cơnh t’cooh Avô Tô Phương, Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, vel đong ơy pa zưm tợơ bấc xa nay bh’rợ âng Trung ương, âng tỉnh zooi ha đhanuôr acoon coh bhrợ têng cha, pa dưr pr’ặt tr’mông. XoỌc đâu, pr’loọng đong đha rựt đhị chr’hoong Đông Giang pay mơ 20,2%, pa zay tước c’moo 2025 xiêr dzợ dứp 10%: “Tỉnh vêy bấc cơ chế, chính sách zooi đoọng ha pêê doanh nghiệp, HTX zêng lâng đhanuôr k’rong đăh nông nghiệp vel bhươl. Pa bhlầng Nghị quyết HĐND tỉnh đăh pa dưr kinh tế bhươn, kinh tế trang trại, đhanuôr vêy đhăm bhươn lâh 1000m² zêng bơơn zooi kỹ thuật, tơơm m’ma, bh’năn băn. Cơnh lâng apêê trang trại zooi bấc lâh. Nắc vêy apêê doanh nghiệp k’đơơng pa choom. Đợ pr’loọng đha rựt xoọc đâu pa zay muy c’moo xiêr tợơ 2% tước 3%.”

T’cooh A lăng Mai, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam đoọng năl: Zập c’moo, tỉnh Quảng Nam zooi lâh 2 r’bhầu pr’loọng đong đhị zr’lụ da ding ca coong, zr’lụ ch’ngai bha dăh đăh zên vặ t’đui đoọng, đoọng m’ma choh, zooi phân bón, pa choom kỹ thuật b’băn ch’choh… zooi apêê ta bhưah zr’lụ bhrợ têng, pa dưr ca van: “Xay moon đoọng ha Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh pa căh apêê Nghị quyết, c’lâng xa nay đăh chính sách, đợ zên âng tỉnh zooi đoọng ha zr’lụ đhanuôr acoon coh tỉnh Quảng Nam. Lâh mơ k’rong bhrợ têng cơ sở hạ tầng, pa ghit zooi pa dưr pr’ặt tr’mông, bh’rợ tr’nêng đoọng ha zr’lụ đhanuôr  acoon coh. Zooi m’ma cơnh a’ọc, bé, a tưch. Tợơ đếêc, t’vaih pr’đơợ liêm buôn, trực tiếp apêê pr’loọng bơơn đớp rau liêm choom zr’lụ đhanuiôr acoon coh vêy pr’đợơ kinh tế pr’loọng đong, chroi k’rong ha bhiệc pa dưr dal bh’nơơn, ta bil ha ul pa xiêr đha rựt đanh mâng.”/.

Quảng Nam nâng cao hiệu quả giảm nghèo bền vững

PV Tuyết Lê-VOV miền Trung

Những năm gần đây, bên cạnh tập trung hỗ trợ sắp xếp, ổn định dân cư gắn với xây dựng nông thôn mới, tỉnh Quảng Nam chú trọng đầu tư cơ sở hạ tầng, đẩy mạnh các mô hình phát triển kinh tế, tạo bước chuyển trong công tác giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số, nâng cao đời sống của bà con.

2 năm trước, ông A Lăng Nhơn, người dân tộc Cơ Tu, ở thôn K8, xã Sông Kôn, huyện miền núi Đông Giang thuộc diện hộ đặc biệt nghèo, cuộc sống lúc nào cũng thiếu trước hụt sau. Để lo cho cái ăn, hàng ngày, vợ chồng ông Nhơn lên rừng làm rẫy rồi trồng thêm cây sắn, củ khoai nhưng cũng chỉ đắp đổi qua ngày. Quyết tâm thoát nghèo, ông A Lăng Nhơn mạnh dạn vay 50 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách Xã hội đầu tư mô hình trang trại, được chính quyền địa phương hỗ trợ thêm giống vịt, rồi dần dà mở rộng chuồng trại chăn nuôi gà vịt, heo đen và đào ao thả cá, kết hợp trồng vườn mít… Hiện nay, mô hình trang trại chăn nuôi của ông Nhơn đã cho thu nhập hiệu quả, được nhiều người đến tham quan, học hỏi. Ông A Lăng Nhơn phấn khởi kể, nay ông còn bày cách làm ăn cho đồng bào địa phương:“Mình bán heo, bán gà, cá quanh năm. Trước đây thì khó làm rẫy làm nương, giờ nuôi heo làm trại hiệu quả, mình để dành trong gia đình, đủ cơm no áo ấm và con cái học hành. Mình chịu khó lấy ngắn nuôi dài. Tương lai mở rộng nuôi dê, trồng mít lấy lá và trái nuôi dê phát triển và heo. Hiện nay đã thoát nghèo 2 năm rồi.”

Tại xã Sông Kôn, huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam có nhiều người đồng bào dân tộc Cơ Tu đã biết vượt khó làm giàu như hộ ông A Lăng Nhơn. Trước đây, bà con chủ yếu duy trì sản xuất theo tập quán cũ, thiếu vốn đầu tư cũng như chưa có mô hình liên kết chăn nuôi hiệu quả. Được chính quyền quan tâm hỗ trợ, nhiều hộ đã biết cách làm ăn vượt khó làm giàu. Điển hình như bà A Lăng Thị Nghinh, ở xã Sông Kôn. Năm 2020, bà Nghinh được địa phương hỗ trợ 100 con giống vịt lấy trứng để phát triển sinh kế. Được chăm sóc đúng kỹ thuật nên đàn vịt sinh trưởng tốt, hiện nay mô hình này đem lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình.

Ông A Rất Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Sông Kôn, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, nhiều hộ đồng bào Cơ Tu tiếp cận được kỹ thuật chăn nuôi hiệu quả mà còn thay đổi cách nghĩ từ “nuôi để ăn” sang nuôi để làm kinh tế: “Bà con sinh sống ở đây chủ yếu dựa vào nương rẫy. Tại địa phương rất nhiều chương trình hỗ trợ, nhất là mô hình nuôi ngan đang triển khai, bà con rất phấn khởi, được tập huấn các kỹ năng và làm đúng hướng dẫn kỹ thuật tạo thu nhập. Sẽ nhân rộng mô hình này để bà con ít đi làm xa. Bà con rất hưởng ứng và biết vươn lên làm giàu, tăng thêm thu nhập cho gia đình.”

Những năm gần đây, cùng với việc xây dựng các mô hình kinh tế trang trại kết hợp nông- lâm nghiệp, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam tập trung phát triển kinh tế tổ hợp tác theo nhóm hộ liên kết, chuyển đổi cây trồng, con vật nuôi, cải tạo vườn tạp và phát triển kinh tế vườn đem lại hiệu quả cho bà con đồng bào dân tộc. Nhiều hộ dân có thu nhập ổn định từ vài chục triệu lên đến vài trăm triệu đồng/năm.

Theo ông A Vô Tô Phương, Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, địa phương đã lồng ghép từ nhiều chương trình hỗ trợ của Trung ương, của tỉnh để giúp cho đồng bào dân tộc thiểu số phát triển sản xuất, từng bước cải thiện đời sống. Hiện nay, hộ nghèo ở huyện Đông Giang chiếm tỷ lệ khoảng 20,2%, phấn đấu đến năm 2025 giảm xuống dưới 10%:“Tỉnh có rất nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp, HTX kể cả người dân đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp nông thôn. Đặc biệt, Nghị quyết HĐND tỉnh về phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại, bà con mà có diện tích vườn trên 1.000 mét đều được hỗ trợ vật tư kỹ thuật, cây giống, con giống. Đối với các trang trại hỗ trợ nhiều hơn. Cần có các doanh nghiệp đầu tàu dẫn dắt. Tỷ lệ hộ nghèo hiện nay phấn đấu một năm giảm từ 2% đến 3%.”

Ông A Lăng Mai, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam cho biết:  Hàng năm, tỉnh Quảng Nam hỗ trợ hơn 2 ngàn hộ dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng miền núi về vốn vay ưu đãi, cung ứng giống cây trồng, hỗ trợ phân bón, hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi trồng trọt…giúp họ mở rộng quy mô sản xuất, vươn lên làm giàu:“Tham mưu cho Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh ban hành các Nghị quyết, chủ trương về chính sách, nguồn vốn của tỉnh để hỗ trợ cho vùng đồng bào miền núi tỉnh Quảng Nam. Ngoài việc đầu tư cơ sở hạ tầng, chú trọng hỗ trợ phát triển sinh kế, an sinh xã hội cho vùng đồng bào. Hỗ trợ con giống như chăn nuôi heo, dê, gia cầm. Qua đó, tạo điều kiện thuận lợi, trực tiếp các hộ hưởng lợi vùng đồng bào dân tộc thiểu số có điều kiện phát triển kinh tế hộ, góp phần cho việc nâng cao thu nhập, xoá đói giảm nghèo bền vững./.”