Bấc c’moo nua, tỉnh Quảng Ngãi bơơn đoọng kr’bhâu tỉ đồng bhrợ têng zâp dự án pa’xiêr đha’rứt đấh lâng nhâm mâng zr’lụ k’coong ch’ngai. Tơợ zên bạc nâu nắc ơy zúp đoọng ha pr’ắt tr’mung cóh k’coong ch’ngai tr’xăl, pr’ắt tr’mung âng đhanuôr cóh k’coong ch’ngai bơơn ta clưo. Hân đhơ cơnh đêếc, bấc xa’nay bh’rợ, dự án zooi zúp pa’xiêr đha’rứt dưr váih cắh liêm choom cơnh cr’noọ.

Xang bêl t’nooi tr’pai lêy băn ma chêết, k’noọ mưy c’moo đâu, anoo Hồ Văn Xoay, cóh chr’val Trà Xinh, chr’hoong Tây Trà, tỉnh Quảng Ngãi dzợ lơi jợ c’roọl ka ‘goóh cơnh đêếc. Tơợp c’moo n’nắc ahay, anoo Xoay bơơn vel đông đoọng 10 acoon tr’pai m’ma ting diện zooi zúp pr’loọng đha’rứt đoọng padưr pa’xớc kinh tế. Xang 3 c’xêê băn, đợ mơ tr’pai nâu r’dợ nắc ma chêết cắh năl liêm gít râu tu. Anoo Hồ Văn Xoay đoọng năl, cắh mưy anoo nắc lấh 40 p’nong tr’pai m’ma âng xa’nay bh’rợ k’tiếc k’ruung pa’xiêr đha’rứt nhâm mâng bơơn chr’hoong Tây Trà đoọng ha zâp pr’loọng đha’rứt zêng ma chêết. Dự án nâu lâng pazêng zên lấh 50 ực đồng lêy nắc ma bil pất zêng: "Bh’rợ băn tr’pai k’đhạp bhlâng. Tu đhanuôr cóh đâu cắh ơy băn bhrợ râu xong nâu. Băn cóh đâu k’đhạp bhlâng. Moon zr’nưm đhanuôr cung bhrợ crêê kỹ thuật âng cán bộ moon pachoom, hân đhơ cơnh đêếc nắc cắh liêm crêê cơnh môi trường.”

Ha dợ ooy đâu, lấh 20 pr’loọng đha’rứt cóh chr’val Sơn Liên, chr’hoong Sơn Tây bhui har hơnh déh bêl bơơn Ban k’đhơợng zư dự án pa’xiêr đha’rứt zr’lụ Tây Nguyên đoọng k’roóc m’ma Zêbu đoọng băn. Ting lêy zâp p’nong k’roóc m’ma chr’nắp k’noọ 25 ực đồng. xang k’noọ 2 c’moo p’lóh băn nắc lêy 2, 3 ma chêết, dzợ ha mơ nắc oom oóch, lấh mơ nắc lêy hil lấh mơ l’lăm. Râu tu dự án cắh liêm choom nắc tu plêệng k’tiếc cóh Sơn La cắh liêm choom, ch’na cha cắh váih bấc. Băn bhrợ cắh liêm choom, vel đông lêy cha’mêết tước bhiệc pa’câl lơi đợ k’roóc nâu. Cơnh đêếc, đợ zên k’ha ực đồng tơợ dự án băn k’roóc Zêbu đoọng năl, pr’loọng đông băn k’roóc Zêbu k’noọ 2 c’moo đâu, hân đhơ cơnh đêếc nắc k’roóc cắh choom dưr váih bấc: “Lâng k’roóc n’nắc k’đhạp zr’nắh bhơi k’tang, cắh choom cha, tu cơnh đêếc nắc cắh bool cha. Ting cơnh acu, nắc kiêng băn k’roóc rơợc lấh mơ, k’roóc nâu băn k’đhạp bhlâng.”

Cr’chăl hanua, kr’bhâu tỷ đồng k’rong bhrợ đoọng ha dợ dự án ooy acoon m’ma, tơơm chr’nóh đoọng xay bhrợ bấc bh’rợ bhrợ têng cha cóh k’coong ch’ngai Quảng Ngãi zêng lêy cắh vêy đơơng chô bh’nơơn cơnh cr’noọ. Lấh mơ, k’ha riêng tỷ đồng k’rong ooy zâp bh’rợ đoọng pa’xiêr đha’rứt, hân đhơ cơnh đêếc, xoọc đâu bấc xa’nay bh’rợ ma hư zớch. K’ha riêng xa’nay bh’rợ âng đơơng đác cha’ngaách đoọng ha đhanuôr tơợ xa’nay bh’rợ pa’xiêr đha’rứt âng đơơng đươi dua cắh ha mơ đenh ha dợ nắc lứch ma hư zớch. Ting cơnh xay moon, ooy pazêng k’noọ 500 xa’nay bh’rợ âng đơơng đác cha’ngaách đươi dua bơơn k’rong bhrợ cr’chăl c’moo 2011-2016 lâng pazêng zên k’rong bhrợ lấh 350 tỷ đồng đhị vel đông tỉnh Quảng Ngãi nắc vêy tước k’noọ 150 xa’nay bh’rợ cắh liêm choom, 135 xa’nay bh’rợ bhrợ cắh choom. Đợ xa’nay bh’rợ cắh liêm choom nâu vêy tước m’pâng bơơn k’rong bhrợ tơợ zâp đắh zên đoọng ha bhiệc pa’xiêr đha’rứt.

Ting cơnh xay moon, tơợ c’moo 2011-2017, pazêng zên k’rong bhrợ pa’xiêr đha’rứt đoọng ha tỉnh Quảng Ngãi dzoọc lấh 6.700 tỷ đồng. ting đêếc, k’ha riêng xa’nay bh’rợ, dự án, zooi zúp bhrợ têng... bơơn bhrợ. Hân đhơ cơnh đêếc, đợ mơ pr’loọng đha’rứt cóh k’coong ch’ngai tỉnh Quảng Ngãi dzợ bấc. Tước lứch c’moo 2017, đợ mơ apêê đha’rứt lâng pr’loọng đăn đha’rứt bơơn lấh 22% ooy pazêng đợ pr’loọng đhanuôr âng prang tỉnh. Ooy đâu, lấh 25.300 pr’loọng đha’rứt, bơơn 42% cóh zr’lụ k’coong ch’ngai nắc vêy k’noọ 23 r’bhâu pr’loọng đha’rứt nắc manứih acoon cóh, bơơn lấh m’pâng lâng pazêng đợ pr’loọng đha’rứt prang tỉnh. Lấh mơ, đhị 2, 3 chr’bal, xang bấc c’moo bhrợ bh’rợ pa’xiêr đha’rứt, đợ mơ pr’loọng đha’rứt dzợ bơơn bấc lấh 80%. Cơnh đêếc, vêy choom lêy, đợ zên k’rong bhrợ kr’bhâu tỷ đồng đoọng pa’xiêr đha’rứt cóh k’coong ch’ngai tỉnh Quảng Ngãi cắh ơy liêm choom.

T’coóh Nguyễn Thế Nhân, Phó Trưởng Ban acoon cóh tỉnh Quảng Ngãi đoọng năl, padưr dal liêm choom zâp bh’rợ kinh tế cóh k’coong ch’ngai, nắc lêy đấh lơi jợ đợ bhiệc cắh liêm choom cóh zâp xa’nay bh’rợ, bhrợ têng liêm lấh mơ ooy cơ chế đoọng đhanuôr la lua dưr zi’lấh đha’rứt tơợ bhiệc padưr pa’xớc bh’rợ kinh tế: “L’lăm nắc lêy đoọng đợ acoon bh’năn, zâp râu bh’năn nắc lêy pay băn liêm choom. Cắh vêy chấc đoọng lơi đhơ cơnh vêy cơnh đâu nắc cắh râu liêm choom. T’nơơm acoon cung cơnh đêếc, nắc lêy đợ pr’loọng đông vêy k’tiếc chóh pậ bhứah chóh t’nơơm cha p’lêê, apêê kiêng pa’câl đợ t’nơơm cha p’lêê, apêê chóh đoọng lêy pa’câl.”

T’coóh Phạm Trường Thọ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi nắc moon: Bhiệc cắh liêm choom âng bấc bh’rợ kinh tế k’coong ch’ngai dưr váih tơợ bhiệc k’rong bhrợ lơi, đợ apêê ta zooi zúp nắc pr’loọng đha’rứt cắh vêy đhr’năng padưr pa’xớc, bhrợ bil bal zên: “Tỉnh k’đươi moon zâp chr’hoong k’coong ch’ngai nắc lêy pazưm pr’lứch lêy cha’mêết xay moon cớ pazêng bhiệc xay bhrợ âng đay ooy đợ c’moo l’lăm ahay. Cr’liêng xa’nay n’đoo lêy cắh liêm choom nắc lêy bhrợ paliêm ha cơnh động prđươi nhà nước k’rong bhrợ đoọng ha k’coong c’ngai nắc lêy bhrợ liêm choom.”

Đoọng k’coong ch’ngai đấh loon ta pưn lâng đồng bằng, nắc lêy k’rong bhrợ đoọng ha zr’lụ đâu. Hân đhơ cơnh đêếc, ooy cơ cấy k’rong bhrợ nắc lêy cha’mêết, oó prá pr’hân, lêy pay đợ râu tơơm chr’nóh, bh’năn băn liêm glặp lâng k’tiếc, acoon manứih, bh’rợ tr’nêng, băn zư âng đhanuôr đoọng k’rong bhrợ liêm choom./.

Quảng Ngãi: Nhiều mô hình sinh kế ở miền núi kém hiệu quả

                                                        CTV Anh Vinh-VOV miền Trung

        Những năm qua, tỉnh Quảng Ngãi được cấp hàng ngàn tỉ đồng thực hiệncác dự án giảm nghèo nhanh và bền vững khu vực miền núi. Từ nguồn lực này đã giúp cho diện mạo miền núi  thay đổi, đời sống của người dân vùng cao được cải thiện. Tuy nhiên, nhiều chương trình, dự án hỗ trợ giảm nghèo bộc lộ những bất cập, không đạt hiệu quả như mong muốn. 

         Sau khi đàn thỏ nuôi bị chết, gần một năm nay, anh Hồ Văn Xoay, ở xã Trà Xinh, huyện Tây Trà, tỉnh Quảng Ngãi vẫn bỏ chuồng trống. Đầu năm ngoái, anh Xoay được địa phương cấp 10 con thỏ giống theo diện hỗ trợ hộ nghèo để phát triển kinh tế. Chỉ sau 3 tháng nuôi, số thỏ giống lần lượt chết không rõ nguyên nhân. Anh Hồ Văn Xoay cho biết, không riêng anh mà hơn 40 con thỏ giống thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững được huyện Tây Trà cấp cho các hộ nghèo đều chết. Dự án này với tổng kinh phí hơn 50 triệu đồng coi như thất bại: “Mô hình nuôi thỏ rất là khó. Bởi vì bà con trên này chưa tiếp xúc về cái này. Con nuôi đây rất là khó. Nói chung bà con cũng làm đúng khâu kỹ thuật của cán bộ hướng dẫn, nhưng không thích nghi môi trường”.

        Trong khi đó, hơn 20 hộ nghèo ở xã Sơn Liên, huyện Sơn Tây khấp khởi mừng khi được Ban Quản lý dự án giảm nghèo khu vực Tây Nguyên cấp bò giống Zêbu để nuôi. Bình quân mỗi còn bò giống có giá gần 25 triệu đồng. Sau gần 2 năm thả nuôi một số đã chết, số còn lại thì ốm trơ xương, thậm chí nhẹ cân hơn so với lúc đầu. Nguyên nhân dự án thất bại là do khí hậu ở Sơn Liên không phù hợp, nguồn thức ăn khan hiếm. Chăn nuôi không hiệu quả, địa phương tính đến chuyện “thanh lý” số bò này. Vậy là số tiền mấy trăm triệu đồng từ dự án nuôi bò Zêbu “trôi ra sông ra suối”. Anh Đinh Văn Thiên ở thôn Nước Vương, xã Sơn Liên, huyện Sơn Tây- là một trong những hộ nhận nuôi bò Zêbu cho biết, gia đình nhận nuôi bò Zêbu gần 2 năm nay nhưng bò không phát triển: “Đối với bò đó khó khăn cỏ trên này nó ăn không được, do nó không quen. Theo em em thích nuôi bò vàng dễ hơn, bò này nuôi khó”.

Thời gian qua, hàng ngàn tỷ đồng đầu tư cho những dự án về con giống, cây giống để triển khai nhiều mô hình sinh kế ở miền núi Quảng Ngãi hầu hết không mang lại hiệu quả như mong đợi. Ngoài ra, hàng trăm tỉ đồng đầu tư vào các công trình xây dựng cơ bản nhằm giảm nghèo, nhưng hiện nay nhiều công trình xuống cấp, hư hỏng. Hàng trăm công trình cung cấp nước sạch cho người dân từ chương trình giảm nghèo đưa vào sử dụng không lâu đã bị hư hỏng. Theo thống kê, trong tổng số gần 500 công trình cung cấp nước sạch sinh hoạt được đầu tư giai đoạn 2011 đến năm 2016 với tổng mức đầu tư  hơn 350 tỷ đồng trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi thì có đến gần 150 công trình không hiệu quả, 135 công trình hoạt động kém hiệu quả. Những công trình không hiệu quả này có đến một nửa được đầu tư từ các nguồn kinh phí dành cho giảm nghèo. 

Theo thống kê, từ năm 2011 đến 2017, tổng nguồn vốn giảm nghèo dành cho tỉnh Quảng Ngãi lên hơn 6.700 tỷ đồng. Theo đó, hàng trăm công trình, dự án, chương trình hỗ trợ sản xuất... được thực hiện. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ nghèo ở miền núi tỉnh Quảng Ngãi vẫn ở mức cao. Đến cuối năm 2017, số hộ nghèo và hộ cận nghèo chiếm hơn 22% trong tổng số hộ dân của toàn tỉnh. Trong đó, hơn 25.300 hộ nghèo, chiếm 42% ở khu vực miền núi thì có gần 23.000 hộ nghèo là người dân tộc thiểu số, chiếm hơn một nửa tổng số hộ nghèo toàn tỉnh. Thậm chí, tại một số xã, sau nhiều năm làm công tác giảm nghèo, tỉ lệ hộ nghèo vẫn chiếm hơn 80%. Như vậy có thể cho thấy: số tiền đầu tư hàng ngàn tỷ đồng cho giảm nghèo ở miền núi tỉnh Quảng Ngãi chưa hiệu quả. 
        Ông Nguyễn Thế Nhân, Phó Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Quảng Ngãi cho rằng, nâng cao hiệu quả của các mô hình kinh tế ở miền núi, cần sớm xóa bỏ tình trạng manh mún, dàn trải ở các mô hình, linh hoạt hơn trong cơ chế để người dân thực sự thoát nghèo từ việc là phát triển các mô hình kinh tế: “Trước mắt cấp những con vật nuôi, các loại gia súc thì phải chọn những người biết nuôi, thích nuôi. Chứ cấp đồng bộ như thế này thì không hiệu quả gì. Cây con cũng vậy, phải chọn những hộ gia đình có diện tích rộng muốn trồng cây ăn quả, họ muốn kinh doanh cây ăn quả và cây ăn quả họ trồng với mục đích để bán.”

Ông Phạm Trường Thọ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi trăn trở: Việc thất bại của nhiều mô hình kinh tế ở miền núi xuất phát từ sự đầu tư dàn trải, đối tượng hỗ trợ là hộ nghèo không có khả năng phát triển,  gây thất thoát nguồn vốn: “Tỉnh chỉ đạo cho các huyện miền núi là phải tổng kết rà soát đánh giá lại toàn bộ việc triển khai của mình trong những năm trước đây. Nội dung nào thấy rằng hiệu quả thấp thì khắc phục để làm sao nguồn lực của Nhà nước đầu tư cho miền núi là phải thực hiện có hiệu quả.”

 Để miền núi tiến kịp miền xuôi, tất yếu phải đầu tư cho khu vực này. Tuy nhiên, trong cơ cấu đầu tư cần nghiên cứu kỹ, không  nóng vội, phải lấy những loại cây trồng, vật nuôi quen đất, quen người, quen tập quán sản xuất, chăn nuôi của bà con để đầu tư có hiệu quả./.