Pazêng t’ngay cha noọng nâu, chô ooy chr’hoong da ding k’coong Minh Long tước vel bhươl n’đoo cung buôn lưm pazêng p’niên ting aconh căn lướt ha rêê. Cóh đhr’năng pleng p’răng puíh ha dợ apêê a đhi cung bhui har ặt cha ớh, xó mít. A moó Đinh Thị Bảy, ặt đhị chr’val Thanh An, chr’hoong Minh Long đoọng năl, đong vêy 3 mặt ca coon, p’niên ta ha nắc 10 c’moo, p’niên k’tứi bhlầng nắc 5 c’moo. Đhêy cha noọng, p’niên ta ha nắc zooi ca căn lướt bhrợ ha rêê. N’đhơ pleng p’răng pứih cơnh n’toóh óih ha dợ cung căh pân đoọng ha pêê ặt cóh đong. “Lêy p’răng căh dzợ cơnh ha dợ căh ngai pa ặt cóh đong nắc đoọng ting aconh căn lướt bhrợ ha rêê… ha dợ căh năl cơnh chếêc bhrợ dzợ”.

        Đhanuôr ặt đhị apêê chr’hoong da ding k’coong tỉnh Quảng Ngãi pr’ặt tr’mông dzợ bấc rau k’đháp k’ra. Tu cơnh đếêc, a coon đhi apêê ting aconh căn lướt bhrợ ha rêê cóh zập hân noo cha noong chô nắc rau buôn lưm bhlầng. Bấc aconh căn đoọng năl, đoọng ca coon ting bêl lướt pa  bhrợ nắc đoọng pa choom ha pêê lóih lâng bh’rợ ha rêê ha lai lâng cung nắc cơnh đoọng zư lêy apêê g’đéch rau căh pr’đoọng dưr váih bêl căh vêy ma nuýh ta ha zư pa ặt cóh đong. Đọong ha pêê ặt cóh đong cung căh năl rau đoọng ha pêê ting pấh cha ớh rau rị đoọng liêm choom tu căh vêy tang cha ớh. Pleng p’răng pứih páih căh dzợ cơnh, đhơ cơnh đếêc nắc bấc  ađhi căh vêy pơng pr’nơng, căh ma đhép giày, vêy đoo p’niên căh vêy a doóh đoọng xập, ting aconh căn moọt ooy crâng đéh a băng, đéh a bhoo, pếêh bhơi ra véh tợơ crâng, vêl bêl boo đhí, apêê a đhi cung chang k’ruung đhơ đhơ bêl. Bấc đoo p’niên k’tứi đong đha rựt, pay chr’piáh moọt ooy crâng bơơn óih, guy zong óih ga mắc mơ apêê ta ha. A moÓ Hồ Thị Thành ặt đhị chr’val Trà Thuỷ, chr’hoong Trà Bồng đoọng năl: “Zập bêl lướt pa bhrợ cung đoọng ca coon ting. Ặt coh đong a đoo cha ớh lung lăng, glúh ooy c’lâng, lướt hoọm ooy k’rung đác lêy cr’pân pa bhlầng”.

       Cắh zập đhị đoọng cha ớh đhị hân noo cha noọng đoọng ha pêê p’niên k’tứi nắc rau bh’rợ k’đháp k’ra pa bhlầng. T’coóh Đinh Văn Bình, Trung tâm Y tế chr’hoong Minh Long đoọng năl, hân noo cha noọng p’răng puíh nắc rau k’rang bhlầng lâng bấc aconh căn p’niên. Pleng k’tiếc p’lắh tr’xăl buôn bhrợ ha pêê ca ay đhưr cóh a chắc tu puíh, vêy ngai p’niên nắc boọl p’răng. Lalấh bấc bh’rợ cóh nguôi tang, ặt đanh cóh p’răng, căh âm zập đác lâng xập xa nập căh liêm choom nắc cung bhrợ váih cr’ay tu p’răng puíh. “Lướt bhrợ ha rêê nắc âm đác k’ruung tâm, căh vêy ta zệê chệên. Âm cha căh tệêm ngăn vệ sinh, k’đháp đoọng ha ma nuýh k’rang zư, lêy vêy trách nhiệm băn zư a pêê p’niên đăh cr’ay cr’naanh”.

       Pazêng t’ngay cha noọng nắc bêl đoọng ha pêê a đhi bhui har, ặt cha ớh đhị lấh muy c’moo học hành. Đhị zr’lụ thành thị, p’niên vêy pr’đợơ pa đăn lâng apêê dịch vụ ặt cha ớh liêm t’mêê, apêê zr’lụ ặt cha ớh vêy bấc rau chr’ớh pr’hay. Ha dợ, đhị zr’lụ vel bhươl, da ding k’coong ta bhúch zập rau, bhiệc t’váih tang cha ớh liêm ta níh, tệêm ngăn đoọng ha p’niên cóh pazêng t’ngay cha noọng xoọc nắc bh’rợ tr’nêng ha lệêng bhlầng âng chính quyền zập cấp, hội đoàn thể apêê vel đong./.

Quảng Ngãi: Thiếu sân chơi cho trẻ em ở miền núi

          Anh Vinh

        Mỗi mùa hè đến, trên những nẻo đường ở vùng núi cao tỉnh Quảng Ngãi không khó để bắt gặp từng tốp trẻ em chạy nhảy, nô đùa. Bất kể chỗ nào, từ mặt đường bê tông bỏng rát đến những bờ ruộng gồ ghề hay dưới những con suối... đều trở thành chỗ để các em vui chơi. Đây là những nơi thiếu an toàn đối với trẻ, nguy cơ tai nạn thương tích, đuối nước và cả việc bị xâm hại luôn tiềm ẩn...Thế nhưng, đối với các huyện miền núi nghèo của tỉnh Quảng Ngãi, để huy động nguồn lực xây dựng các sân chơi cho trẻ em vẫn là vấn đề nan giải.

       Những ngày hè này, về huyện miền núi Minh Long đến bản làng nào cũng có thể bắt gặp những đứa trẻ theo cha mẹ lên rẫy. Trong cái nắng gắt, trời nóng hầm hập nhưng các em vẫn vô tư nô đùa, chạy nhảy. Chị Đinh Thị Bảy ở xã Thanh An, huyện Minh Long cho biết, nhà có 3 đứa con, đứa lớn mới 10 tuổi, nhỏ nhất 5 tuổi. Nghỉ hè, thằng lớn phụ giúp gia đình làm rẫy, còn mấy đứa nhỏ cũng theo mẹ lên rẫy. Mặc dù trời nắng như đổ lửa nhưng cũng không dám để chúng ở nhà. “Thấy nắng quá nhưng không có ai giữ nên đem theo bố mẹ đi làm...Chứ cũng chẳng biết làm sao”.

       Người dân ở các huyện miền núi tỉnh Quảng Ngãi đời sống còn nhiều khó khăn. Vì vậy, con em họ theo cha mẹ lên rẫy trong dịp hè là chuyện bình thường. Một số phụ huynh cho biết, đem con theo khi đi làm là để tập cho chúng làm quen với việc nương rẫy và cũng là cách quản lý tránh rủi ro khi ở nhà không có người lớn trông coi. Để ở nhà các em cũng không biết tham gia vào hoạt động nào cho phù hợp bởi không có sân chơi. Trời nắng như đổ lửa, vậy mà nhiều em vẫn không mũ nón, giày dép, thậm chí không có áo mặc, theo cha mẹ vào rừng lấy măng, lấy bắp, hái rau rừng, thậm chí lúc mưa gió, các em vẫn lội giữa dòng nước xiết để bắt cá, bắt ốc trong khi lũ quét có thể cuốn trôi các em bất cứ lúc nào. Một số trẻ em nhà nghèo khó, còn mang rựa, dao vào tận rừng sâu chặt củi, gùi những gùi củi trông lớn hơn người. Chị Hồ Thị Thành ở xã Trà Thủy, huyện Trà Bồng cho biết: “Bữa nào đi làm thì phải dẫn nó đi theo. Ở nhà nó nghịch, nó đi ra đường cái thấy cũng nguy hiểm, nó ra xuống sông nữa”.

Thiếu sân chơi mùa hè cho trẻ em miền núi là vấn đề nan giải. Ông Đinh Văn Bình, Trung tâm Y tế huyện Minh Long cho biết, mùa hè nóng bỏng là nỗi lo ngại lớn đối với nhiều phụ huynh. Nhiệt độ và độ ẩm không khí tăng cao bất thường làm trẻ bị suy kiệt vì nóng, thậm chí là say nắng. Quá nhiều hoạt động ngoài trời, ở lâu dưới ánh nắng gay gắt, không uống đủ nước và mặc quần áo không thích hợp có thể dẫn tới các bệnh do nắng nóng. “Đi nương đi rẫy thì dùng nước lả. Về vấn đề ăn uống không hợp vệ sinh rất là khó cho người chăm sóc, có trác nhiệm nuôi dưỡng các em về vấn đề bệnh tật”.

Những ngày hè là dịp để trẻ em vui chơi, giải trí sau một năm học căng thẳng. Ở khu vực thành thị, trẻ em có nhiều điều kiện tiếp cận với các dịch vụ giải trí hiện đại, các khu vui chơi với nhiều trò chơi hấp dẫn. Thế nhưng, ở vùng nông thôn, miền núi cơ sở vật chất thiếu thốn, việc tạo sân chơi bổ ích, an toàn cho trẻ trong những ngày hè đang là trách nhiệm nặng nề của chính quyền các cấp, hội đoàn thể cơ sở./.