Pazêng t’ngay a hay, k’bhúh Văn nghệ âng chr’val Long Sơn, chr’hoong Minh Long pa zay bhrợ têng toong t’ngay ha dưm đoọngha Liên hoan chiing goong lâng hát Dân ca zập acoon cóh tỉnh Quảng Ngãi g’lúh IV-2018 bơơn ta bhrợ têng cóh vel đong chr’hoong. Đong văn hoá Long Sơn bhui har r’rộ r’răm đh’riêng pr’hát, ba boóch âng ma nuýh Hre. Pazêng nghệ nhân “dzung k’tiếc” pa zay lâng cơnh t’nớơt ting cơnh bh’ươr Ka-Choi, Ka-Lêu pr’hay. Apêê pân jứih Hre tâm goong n’toong chiing r’rộ r’răm. A moó Đinh Thị Đây, ma nuýh cóh k’bhúh văn nghệ chr’val Long Sơn, chr’hoong Minh Long đoọng năl, n’đhơ trơ vâng lâng bh’rợ ha rêê, ha dợ bêl xợơng k’bhúh văn nghệ chr’val bơơn biểu diễn đhị Liên hoan chiing goong lâng hát  Dân ca zập acoon cóh tỉnh Quảng Ngãi g’lúh IV-2018 bơơn ta bhrợ têng đhị vel đong, a moó nắc đấh loon ting pấh pa choom:“Bh’rợ cung trơ ha dợ a đay năl r’pặ cr’chăl đoọng ting pấh văn nghệ đh’rứah lâng đhanuôr”.

        Cóh pazêng tr’cọo x’nưl âng đhanuôr Hre, chiing goong nắc tr’cọ x’nưl bha lầng. T’coóh Đinh Văn Thanh, acoon cóh Hre ặt đhị chr’val Thanh An, chr’hoong Minh Long đoọng năl: Lâng ma nuýh Hre, chiing nắc c’nặt loom luônh âng apêê. Đhơ nâu kêi vêy bơr pêê bộ chiing bil r’dợ, ha dợ lâng t’coóh dzợ zư lêy liêm choom tr’cọ x’nưl nâu. T’coóh Thanh xay moon: chiing goong nâu nắc n’kir ha âu đớc âng a bhướp a dích đớc đoọng, tu cơnh đếêc, t’coóh lâng acoon cha châu nắc lêy vêy trách nhiệm zư lêy. Lâng t’coóh Đinh Văn Thanh, bh’rợ cher đoọng, pa choom cớ đoọng ha lang acoon cha châu pazêng tr’cọ x’nưl truyền thống nắc trách nhiệm âng manuýh lướt lalăm đoọng zư lêy chr’nắp văn hoá truyền thống âng acoon cóh đay:“Ađay nắc năl zư lêy j’niêng cr’bưn, ta luôn pa choom, múa hát Ka-lêu, Ka-choi, piáh Brook, Ching Ka-la, a luốt ling la, a luốt ta-lía, n’jưl ống bút âng pân đil, kheng ra-vai, ra-ngói, pơ-pen”.

      Nắc ma nuýh bấc c’moo bhrợ bh’rợ văn hoá đhị chr’hoong da ding k’coong Minh Long, t’coóh Nguyễn Hồng Tâm, Phó trưởng Phòng Văn hoá-Thông tin chr’hoong năl ghít apêê chr’nắp văn hoá acoon cóh âng đhanuôr cóh đâu. Ting cơnh t’coóh, đoọng zư lêy lâng pa dưr chr’nắp văn hoá truyền thống âng đhanuôr, bh’rợ chr’nắp bhlầng nắc t’hước tước lang p’niên. Apêê t’coóh bhươl, trưởng cr’noon ta luôn k’rong đha đhâm c’mor, pa choom đoọng ha pêê đăh j’niêng cr’bưn, truyền thống văn hoá âng acoon cóh đay đoọng ha pêê năl lâng tự hào bhlầng nắc truyền thống âng aconh a bhướp. T’coóh Nguyễn Hồng Tâm đoọng năl: bấc c’moo đâu, Phòng Văn hoá-Thông tin chr’hoong ơy t’pấh lâng t’váih pr’đợơ liêm buôn đoọng apêê nghệ nhân bhrợ t’váih Câu lạc bộ, hát múa, tr’cọ x’nưl Hre đhị chr’val Long Sơn. T’coóh Nguyễn Hồng Tâm đoọng năl:“Đọong zư lêy lâng pa dưr chr’nắp văn hoá acoon cóh đhị vel đong tu cơnh đếêc lâng tinh thần liêm choom âng đay nắc lêy pa choom.Rau bơr dzợ nắc vêy loom tin đươi đăh chr’nắp văn hoá âng đay”.

       Pazêng pa zay âng cán bộ Phòng Văn hoá Thông tin chr’hoong da ding k’coong Minh Long, tỉnh Quảng Ngãi cóh bh’rợ zư lêy chr’nắp văn hoá âng đhanuôr Hre choom tin đươi lâng bhrợ ta bhứah. Lâng cơnh bhrợ têng nâu nắc k’rong pazêng nghệ nhân ta ha c’moo đh’rứah sinh hoạt lâng pa choom đoọng ha lang p’niên, xang nắc đoọng ha pêê đha đhâm c’mor choom năl lâng chắp kiêng pazêng chr’nắp truyền thống chr’nắp bhlầng âng acoon cóh đay. Rau đâu đoọng lêy: Pazêng chr’nắp văn hoá k’bhúh ma nuýh chr’nắp pr’hay nắc choom zư lêy lâng cher đoọng, pa choom cớ ha pêê lang t’tun, nắc lang đha đhâm c’mor âng k’bhúh ma nuýh đếêc. Zập rau zúp zooi, pa tệêt c’rơ nắc vêy chr’nắp bêl pazêng ma nuýh nắc đoo âng apêê k’bhúh ma nuýh năl ghít lâng chắp bhlầng pazêng chr’nắp truyền thống âng k’bhúh ma nuýh đay, rơơm kiêng lâng pa zay zư lêy./.

Quảng Ngãi: Bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào H're 

    CTV Anh Vinh

Cùng với sự phát triển và giao thoa văn hóa ở các huyện miền núi tỉnh Quảng Ngãi, nhiều bản sắc, tập tục văn hóa riêng của đồng bào dân tộc thiểu số đang có nguy cơ mai một. Trước thực trạng này, chính quyền và các ngành chức năng tỉnh Quảng Ngãi nói chung, huyện Minh Long nói riêng đang thực hiện nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào.

Những ngày qua, Đội Văn nghệ của xã Long Sơn, huyện Minh Long tích cực tập luyện ngày đêm để chuẩn bị cho Liên hoan Cồng chiêng và hát Dân ca các dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Ngãi lần thứ IV- 2018 được tổ chức trên địa bàn huyện. Nhà văn hóa Long Sơn tràn ngập những âm điệu dân ca truyền thống của đồng bào Hre. Những nghệ nhân “ chân đất” miệt mài với các động tác múa theo làn điệu dân ca Ka-Choi, Ka-Lêu trữ tình. Các chàng trai Hre vạm vỡ đánh cồng chiêng sôi động. Chị Đinh Thị Đây, thành viên Đội văn nghệ xã Long Sơn, huyện Minh Long cho biết, tuy bận bịu với công việc nương rẫy, nhưng khi nghe Đội Văn nghệ xã được biểu diễn tại Liên hoan Cồng chiêng và hát Dân ca các dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Ngãi lần thứ IV- 2018 được tổ chức tại quê nhà, chị sẵn sàng tham gia luyện tập: “Công việc cũng bận nhưng mình biết sắp xếp tham gia văn nghệ cùng với bà con.”

Trong những nhạc cụ của đồng bào Hre, cồng chiêng là nhạc cụ chủ lực. Ông Đinh Văn Thanh, dân tộc Hre ở xã Thanh An, huyện Minh Long cho biết: Với người Hre, chiêng là tiếng lòng, là tâm hồn.  Tuy bây giờ một số bộ chiêng bị mất dần, nhưng riêng ông vẫn giữ gìn cẩn thận nhạc cụ này. Ông Thanh chia sẻ: bộ cồng chiêng này là kỷ niệm của ông bà để lại, do vậy, ông và con con cháu phải có trách nhiệm bảo tồn, gìn giữ. Với ông Đinh Văn Thanh, việc trao truyền cho con cháu những nhạc cụ truyền thống là trách nhiệm của người đi trước nhằm bảo tồn văn hóa truyền thống của dân tộc mình: “Mình phải biết giữ gìn phong tục, luôn luôn phải tập luyện, múa ca Ka-lêu, Ka-choiđàn Brook, Ching Ka-la, sáo ling la, ống tiêu ta-lía, đàn ống bút của nữ giới, khèn ra-vai, ra-ngói, pơ-pen”.

Là người nhiều năm làm công tác văn hóa tại huyện miền núi Minh Long, ông Nguyễn Hồng Tâm, Phó trưởng Phòng Văn hóa – Thông tin huyện rất am hiểu các giá trị văn hóa dân tộc thiểu số của đồng bào nơi đây. Theo ông, để giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào, việc quan trọng nhất là phải hướng tới thế hệ trẻ. Các già làng, trưởng bản thường xuyên tập hợp thanh niên, giảng dạy cho họ về tập tục, truyền thống văn hóa của dân tộc mình để họ hiểu và tự hào về truyền thống của cha ông. Ông Nguyễn Hồng Tâm cho biết: nhiều năm nay, Phòng Văn hóa-Thông tin huyện đã có nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy các phong tục, nghi lễ, văn hóa đặc trưng của đồng bào Hre. Phòng Văn hóa-Thông tin huyện đã vận động và tạo điều kiện thuận lợi để các nghệ nhân thành lập Câu lạc bộ hát, múa, nhạc dân tộc Hre ở xã Long Sơn. Ông Nguyễn Hồng Tâm nói: “Nhằm giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc của địa phương cho nên với tinh thần nhiệt huyết của mình tập luyện. Hai nữa có lòng tự tin về bản sắc văn hóa của mình”.

Đội nghệ nhân huyện Ba Tơ tham gia giao lưu đánh, múa cồng chiêng tại Làng VH các dân tộc Việt Nam ở Hà Nội (Ảnh Báo Quảng Ngãi)

  Những nỗ lực của cán bộ Phòng Văn hóa Thông tin huyện miền núi Minh Long, tỉnh Quảng Ngãi trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa của đồng bào Hre đáng được ghi nhận và nhân rộng. Với cách làm là tập trung những nghệ nhân lớn tuổi cùng sinh hoạt và giảng dạy lại cho lớp trẻ, rồi tiếp tục  để các thanh niên có thể hiểu và yêu những truyền thống quý báu của dân tộc mình. Điều này cho thấy; những giá trị văn hóa tộc người đặc sắc chỉ có thể được gìn giữ và trao truyền bởi chính những chủ nhân tương lai, là thế hệ thanh niên của dân tộc đó. Mọi sự hỗ trợ, tiếp sức chỉ có ý nghĩa khi chính những thành viên của các tộc người hiểu rõ và trân trọng những giá trị truyền thống đặc sắc của tộc người mình, mong muốn và quyết tâm gìn giữ./.