Công cơnh bâc c’cir văn hoá phi vật thể n’lơơng âng VN, pr’hát t’nơớt nhà tơ, hát đhị p’loọng đông bhươl cóh Quảng Ninh xoọc ắt đhị đhr’năng dưr bil. Hân đhơ cơnh nắc vêy ta xay moon c’cir văn hoá phi vật thể âng k’tiếc k’ruung, nắc xoọc đâu tỉnh Quảng Ninh cắh ơy vêy chính sách hân đoo đoọng zúp zooi zư lêy lâng rau pr’hát ty đanh n’nâu.

Mơ 95 c’moo, hân đhơ mắt la lêy cắh gít, dzung bhr’dang lướt cắh dzợ ta béch nắc manuýh g’lăng z’hai Đặng Thị Tư ắt cóh thị trấn Đầm Hà, chr’hoong Đầm Hà, Quảng Ninh nắc dzợ pa bhlâng kiêng hát nhà tơ, hát đhị p’loong đông bhươl cơnh dzợ c’mor ahay. Dưr váih tơợ pr’loọng đông vêy 3 lang manuýh bhrợ têng bh’rợ n’nâu, a dếch Đặng Thị Tự nắc vêy da dếch lâng k’căn pa choom bêl mơ 16 c’moo. Lâng bhr’ươl k’rơ, a dếch nắc muy cóh pazêng apêê hát đơớh bơơn lướt hát cóh pazêng đông bhươl đhị chr’hoong cóh xoọc đêếc. Xang bấc c’moo zr’nắh k’đháp, t’bhlâng bhrợ cha xoọc đâu nắc đhiệp muy a dếch Đặng Thị Tự dzợ t’bhlâng bhrợ têng bh’rợ n’nâu, lâng cr’noọ nắc tu kiêng. Xoọc đâu a dếch nắc muy bha lâng cóh chr’hoong Đầm Hà dzợ háy lâng choom hst 9 cơnh bhr’ươl pr’hát ty âng pr’hát, t’nơớt nha tơ, hát đhị p’loọng đông bhươl.

Bêl ahay đh’rứah lướt học đh’rứah lướt hát cóh zập p’loọng đông bhươl cr’noon, nắc 3, 4 cha nắc tr’pác, muy ha riêng đồng xoọc đêếc bấc pa bhlâng. Xoọc đêếc lướt hát đhị p’loọng đông bhươl nắc apêê a bhướp đoọng mơ ooy nắc đươi mơ đêếc.

Cắh muy manuýh g’lăng z’hai Đặng Thị Tự, 2 cha nắc manuýh g’lăng z’hai Hoàng Thị Thảo ( 80 c’moo) lâng Nguyễn Thị Từ ( 85 c’moo) âng c’cir n’nâu công lum pr’ắt tr’mông zr’nắh k’đháp, pr’ắt tr’mông nắc g’nưm ooy k’coon ch’chau. Vêy ta xay moon tơợ c’moo 2011, nắc tước nâu cơy lấh ooy bha ar xay moon, huy hiệu, ooy mặt quyền lợi ooy vật chất pazêng apêê g’lăng z’hai cóh đâu cắh ơy vêy bh’rợ zúp zooi hân đoo. Muy bơr rau zên ta cher đoọng đơớh hân nắc cắh zập đoọng zúp zooi, pa dưr c’rơ bh’rợ tr’nêng nghệ thuật đoọng ha bh’rợ n’nâu. Lấh n’nắc, pazêng apêê g’lăng z’hai cóh xuôi công ma t’coóh đhưr ặ, bh’rợ zúp zooi ha dang cắh bhrợ têng tơợ nâu cơy nắc đhơ đhơ cơnh công z’lưa. T’coóh Chu Tú Quận, Chủ tịch Hội văn nghệ ty đanh chr’hoong Đầm Hà prá:

Zên đoọng ha pazêng manuýh g’lăng z’hai nắc cắh vêy. Ba bi cơnh đợ apêê tỉnh n’lơơng nắc dzợ đoọng lương ha manuýh g’lăng z’hai tơợ quỹ âng tỉnh nắc 1 ức đồng muy c’xêê, ha dợ prang tỉnh Quảng Ninh vêy 29 manuýh g’lăng z’hai nắc đợ zên đoọng ha pazêng manuýh g’lăng z’hai n’nắc nắc cắh vêy. Apêê đoo ắt mamông cắh dzợ mơ đanh, ha dang cắh ng’bhrợ têng bh’rợ zúp zooi n’nâu nắc văn hoá phi vật thể nắc dưr bil.

Bh’rợ zư lêy lâng pa dưr văn hoá phi vật thể hát nhà tơ, hát đhị p’loọng đông bhươl bấc bhlâng nắc đươi ooy c’bhúh. Hội văn nghệ ty đanh tỉnh Quảng Ninh công ơy bhrợ t’váih lớp pa choom hát nhà tơ, hát đhị p’loọng đông bhươl đhị Vân Đồn, Hạ Long, Đầm Hà nắc pazêng lớp học n’nâu tước nâu cơy cắh vêy ta bhrợ ta luôn. Đhị đêếc cậ, tu cắh vêy zên pa bhrợ têng, c’bhúh bhrợ têng bh’rợ ty đanh âng chr’hoong Đầm Hà mơ 3 c’xêê nắc bơơn tr’lum, pa choom hát, t’nơớt muy chu. Bấc apêê vêy bhr’ươl liêm, crêê lâng pr’hát nhà tơ, hát đhị p’loọng đông bhươl nắc trơ vâng lâng bh’rợ bhrợ cha, tu cơnh đêếc nắc công đơớh lơi, cắh dzợ ting bhrợ têng. Rau choom xay moon bhlâng nắc bh’rợ hát nhà tơ, hát đhị p’loọng đông bhươl k’đháp ma mơ lâng ng’hát ca trù, tu cơnh đêếc đợ manuýh choom hát nắc m’bứi pa bhlâng. Cơnh lâng pr’hát n’nâu công cắh bhrợ ha pêê ta đhâm c’mor kirng, tu cơnh đêếc manuýh p’niên bhlâng ting pa choom hát pr’hát n’nâu nắc công lấh 50 c’moo, bh’rợ đoọng choom hát pazêng cơnh bhr’ươl pr’hát công zr’nắh k’đháp. Đoọng zư nhâm mâng pazêng pr’hát, 2 a nhi g’lăng z’hai Hoàng Thị Thảo lâng Nguyễn Thị Từ âng cr’noon Nam nắc dzợ t’bhlâng bhrợ têng bh’rợ pa choom đoọng ha lang ta đhâm c’mor âng chr’val:

Acu xoọc đâu nắc kiêng pa choom đoọng ha p’niên mơ 16, 17 c’moo tếh ooy piing. Pa choom cơnh đêếc nắc đoọng pa dưr lâng zư bh’rợ tước ooy lang t’tun, ha dợ apêê đoo cắh tộ tước ooy đông zi đoọng pa choom. Ha dang nâu cơy apêê đoo kiêng học nắc acu pa choom đoọng, acu doọ rau chơợ.

Zư lêy c’cir phi vật thể p’têết lâng pr’ắt tr’mông âng đhanuôr, pazêng rau bh’rợ biểu diễn nắc bh’rợ liêm choom bhlâng đoọng c’cir ắt mamông cóh đhanuôr. Pa bhlâng nắc hát nhà tơ, hát đhị p’loọng đông bhươl nắc vêy ta p’cắh cóh bhiệc bhan đhị đông bhươl cr’noon cóh hân noo ha pruốt. UBND tỉnh Quảng Ninh công ơy chêếc lêy zư đớc, xrặ bhrợ lâng ghi âm pazêng rau pr’hát, t’nơớt đhị p’loọng đông bhươl, hát nhà tơ đoọng bhrợ pr’đươi ch’mêết lêy. Hân đhơ cơnh đêếc bh’rợ n’nâu cắh ơy zập đoọng zư lêy c’cir văn hoá phi vật thể đoọng ting t’ngay dưr bil cơnh rau xay moon âng t’coóh Nguyễn Mạnh Hà, Phó giám đốc Sở VHTT lâng DL Quảng Ninh.

Nắc ng’choom moon apêê g’lăng z’hai ta ha ting t’ngay cắh dzợ, tu cơnh đêếc bh’rợ pa choom cớ nắc công k’đháp. Zr’lụ dưr váih âng hát nhà tơ, hát đhị p’loọng đông bhươl nắc tơợ zr’lụ miền Đông: Móng Cái, Hải hà, Vân Đồn, tu cơnh đêếc bh’rợ choom pa choom ooy zr’lụ TP Hà Long cắh cậ n’đắh Tây Quảng Ninh công zr’nắh k’đháp pa bhlâng. Azi t’bhlâng pa chắp ch’mêết lêy gít lấh mơ, tr’nơớp đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp nắc t’bhlâng k’đhơợng lêy, bhrợ bh’rợ văn hoá ty đanh nắc dưr váih sân khấu hoá, nâu đoo công nắc rau zr’nắh k’đháp. Đoọng bhrợ têng cớ, xrặ bhrợ cớ nắc bh’rợ k’rong bấc c’rơ, zên đoọng bhrợ têng.

Nắc đơớh vêy bh’rợ bhrợ têng crêê cơnh, cơnh đơớh vêy p’xoọng zr’lụ bhrợ têng bh’rợ hát nhà tơ, hát đhị p’loọng đông bhươl vêy ta biểu diễn, chr’nắp bhlâng nắc đơớh vêy chính sách pa xiêr đợ rau zr’nắh k’đháp đoọng zư rau chr’nắp pr’hay ha bh’rợ văn hoá ty đanh âng acoon manuýh ha dzợ rau chr’nắp bhlâng nắc k’rang tước ooy manuýh g’lăng z’hai t’coóh ta ha. Apêê đoo nắc kho dữ liệu mamông, nắc đơớh vêy ng’zư lêy ha dang cắh nắc z’lưa pa bhlâng. Ha dợ lâng apêê ta đhâm c’mor nắc vêy bh’rợ pa hêl apêê đoo, đoọng chắp hơnh bh’rợ tr’nêng crêê cơnh, p’têết ch’ngai c’lâng dưr váih, zư nhâm mâng rau chr’nắp âng c’cir văn hoá phi vật thể cóh Quảng Ninh moon la lay, ting chrooi đoọng bhrợ t’bấc rau chr’nắp pr’hay ha văn hoá VN ng’moon zazum./.