Zập zêng zập ra diu, tợơ bêl zập ngai cóh đong ơy dưr đăh bếch, coon n’jưih, ma mai ơy lướt pa bhrợ, pa căn Tằng Nhì Múi ặt đhị vel Quảng Mới, chr’val Quảng Sơn, chr’hoong Hải Hải, tỉnh Quảng Ninh nắc k’đhợơng pr’níh píh pa liêm đong xang tợơ đong ping, đong za nệê tước tang c’riing. Zêng lâng đhr’nuum bh’nếch, xa nập âng apêê a chau k’tứi cha ớh vất lơi đhơ cơnh đhơ kị, a ngắh cung lắp pa liêm. Ma nuýh Dao Thanh Phán ặt đhị  vel Quảng Mới lalăm a hay căh vêy ta luôn pa liêm, críh príh đong xang cơnh đếêc, tợơ t’ngay vêy cán bộ Hội pân đil chr’val, chr’hoong tước đong pa choom, k’đươi bhrợ têng, bh’rợ nâu nắc ơy váih cơnh bh’rợ ơy lóih. Pa căn Tằng Nhì Múi đoọng năl: “Đhị chr’val, đhị chr’hoong cung tước đâu xay moon pa liêm đong xang, k’dua lắp đhr’nuum bh’nếch, críh príh đong xang, tang c’riing, pa sạch đong pr’noong, críh príh zêng lâng c’lâng lướt. Bhrợ pa liêm pa sạch nắc áih mát lấh”.

      Ha dợ lâng pazêng ma nuýh pân juíh cóh vel, bh’rợ pr’zước lướt pa liêm c’lâng zr’róoh đác, paach bhơi, chóh n’loong truíh c’lâng nắc ơy váih rau bhui har za zưm moọt pazêng t’ngay thứ 7, Chủ nhật, A  noo Vòong Sáng Lằm, ặt đhị vel Quảng Mới moon: “Bêl a cu ặt cóh đong nắc a cu ting pấh páach bhơi cóh toor c’lâng, t’đang apêê đhi noo đh’rứah bhrợ têng. A cu căh ặt cóh đong nắc k’dua k’điêl ting bhrợ têng. Lướt zíh bhơi, tal prướh đoọng áih c’lâng p’rang. Ơy bhrợ têng xang nắc lêy liêm sạch lấh mơ”.

       Chr’val Quảng Sơn, chr’hoong Hải Hà nắc chr’val da ding k’coong k’noong k’tiếc, muy cóh 22 chr’val pa bhlầng k’đháp k’ra âng bh’rợ 135 tỉnh Quảng Ninh. Căh muy lưm k’đháp k’ra đăh pr’ặt tr’mông, cơnh ặt cha âng đhanuôr cung dzợ lưm bấc rau k’đháp, căh lấh liêm sạch. Pa căn Đặng Thị Phượng, Chủ tịch Hội Liên hiệp pân đil chr’val Quảng Sơn đoọng năl, bh’rợ xăl cơnh pr’chắp âng đhanuôr căh mặ bhrợ đhị bơr pêê t’ngay. Căh muy xay moon lơi, nắc apêê a moó pác ting k’bhúh, xiêr tước zập  vel bhươl, moọt tước zập pr’loọng đong, k’đhợơng  têy pa choom tợơ bh’rợ píh đong, rao choom đhia, goóh gooi cơnh đoọng sạch, ar r’lắp xa nập, pa liêm pr’đươi cóh đong xang. Vêy đoo vel ch’ngai bha dắh, đhanuôr căh choom prá p’rá a đhuốc, vêy đoo đong nắc lướt tước 20 chu nắc vêy bơơn lưm, pa xoọng k’zệt chu tước lưm pa choom, tước bêl ơy choom bhrợ nắc vêy lơi: “Rau k’đháp tr’xăl bhlầng nắc cơnh cr’noọ pr’chắp. Apêê căh ting xợơng, vêy ngai chuíh chô, đhơ cơnh đếêc nắc a zi cung pa zay bhrợ têng, pa too pa choom đoọng ha pêê lêy đong xang liêm sạch. Apêê cr’nọo bh’rợ za zưm, c’lâng vel bhươl đớc n’nóh nắc a zi trực tiếp r’pặ zập pr’loọng đong 1 cha nắc ting pấh paliêm n’tóh oóch. Lấh 2,3 chu nắc đhanuôr ơy ma năl, zập bêl tước t’ngay Chủ nhật, lêy đhị  ooy nha nhự nắc apêê glúh píh pa liêm”.

      Bh’rợ đhị chr’val Quảng Sơn nắc muy cóh bấc bh’rợ âng Cơ quan Khối Mặt trận Tổ quốc lâng apêê đoàn thể chính trị-xã hội chr’hoong Hải Hà k’đươi bhrợ têng, đoọng xăl cơnh cr’noọ pr’chắp âng đhanuor đhị apêê chr’val pa bhlầng k’đháp k’ra. K’rong ooy bh’rợ bhrợ pa dưr pr’ặt tr’mông văn hoá văn minh, bhrợ têng vel bhươl t’mêê, chr’hoong Hải Hà ơy k’rong ma nuýh tợơ chr’hoong tước chr’val, vel bhươl, r’pặ bh’rợ đoọng ha zập tổ chức k’đhợơng bhrợ đăh bh’rợ vệ sinh môi trường. Cóh đếêc, k’rơ bhlầng nắc bh’rợ “5 căh 3 sạch”, sạch đong ặt, sạch đhị za zệê, sạch tang c’riing lâng t’ngay Chủ nhật t’viêng, chóh pô, n’loong t’viêng đoọng tệêm ngăn c’lâng vel bhươl t’viêng liêm sạch. C’moo 2017, prang chr’hoong Hải Hà ơy bhrợ têng 48 cr’noọ bh’rợ đhị 16 chr’val, thị trấn lâng lấh 700 chu pa liêm vệ sinh môi trường, t’pấh lấh 43 r’bhầu chu ma núyh ting pấh. Xiêr tước vel, lướt truíh acoon c’lâng nâu kêi nắc vêy lêy pô đhim, pô 10 giờ truíh c’lâng, tang c’riing liêm sạch.

      T’coóh Nguyễn Thế Hoà, Trưởng Ban Dân vận, Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc, Trưởng Cơ quan Khối huyện Hải Hà đoọng năl: “Azi xợơng yêm loom tu bhrợ pazêng rau bh’rợ bơơn đha nuôr ting pấh bhrợ lâng xoọc đâu nắc lêy bhrợ ta bhứah lấh mơ dzợ. Pazêng bh’nơơn nâu nắc xoọc tr’nợơp, a zi nắc lêy bhrợ têng đh’rứah bấc xa nay lơơng dzợ, đoọng bhrợ têng liêm vêy muy pr’ặt tr’mông âng apêê đhanuôr dzợ k’đháp k’ra ha dưr lấh. X’rịa nắc a zi kiêng apêê pr’loọng đong đhanuôr cóh vel đong âng chr’hoong moon za zưm lâng đhanuôr acoon cóh vêy 1 bệê tang c’riing liêm sạch”.

       Xọoc đâu, cr’noọ bh’rợ pa đhấc 400 c’rọol bh’năn ch’ngai tợơ đong ặt, băn bh’năn liêm crêê vệ sinh cung xoọc bơơn Hải Hà xay bhrợ  vêy bh’nơơn. Đhanuôr Dao, Tày đhị apêê vel bhươl k’đháp k’ra nắc bơơn lêy pay pazêng đhị băn âng a đay kiêng, trực tiếp bhrợ têng zr’lụ băn t’rí, 3 vel đhị chr’val Quảng Phong, xoọc nắc ơy bhrợ têng 13 k’bhúh pr’loọng đong lâng lấh 40 pr’loọng đong vêy đhị crọol t’rí liêm choom lâng chr’nắp 100 ức đồng tợơ zên bạc xã hội  hoá. Bh’rợ vêy c’rọol bh’năn liêm sạch cung nắc pr’đợơ đoọng ha pêê pr’loọng đong bơơn zúp zooi t’rị k’roọc m’ma, pa dưr kinh tế pr’loọng đong. Choom moon, bh’rợ pa dưr dal c’năl âng đhanuôr đăh pr’ặt tr’mông, cơnh ặt tớt xoọc ơy pa tệêt lâng pa dưr dal bh’nơơn tr’mung tr’méh, bhrợ váih rau trách nhiệm za zưm lâng bh’rợ pa dưr kinh tế đhị zr’lụ đhanuôr acoon cóh pa bhlầng k’đháp đha rựt./.

Quảng Ninh:

Xuống bản cùng bà con quét nhà, gấp chăn

                PV Trường Giang

  Với mục tiêu đưa các xã ra khỏi diện đặc biệt khó khăn, hoàn thành Chương trình 135, tỉnh Quảng Ninh đã có nhiều cách làm hay, sáng tạo. Cùng với phát triển kinh tế, việc thay đổi nhận thức, giúp đồng bào xây dựng đời sống văn hóa bắt đầu từ những việc làm tưởng chừng rất nhỏ như quét nhà, gấp chăn hàng ngày.

  Đều đặn mỗi buổi sáng, sau khi cả nhà thức dậy, con trai, con dâu đã đi làm, bà Tằng Nhì Múi ở bản Quảng Mới, xã Quảng Sơn, huyện Hải Hà, Quảng Ninh lại cầm chổi quét dọn từ nhà trên, nhà bếp cho tới trong sân, ngoài ngõ. Cả chăn màn, quần áo mấy đứa cháu nhỏ đùa nghịch vứt bừa bộn, bà cũng thu xếp gọn gàng. Người Dao Thanh Phán ở bản Quảng Mới trước đây không hay dọn dẹp như vậy, từ ngày có cán bộ Hội phụ nữ xã, huyện đến tận nhà hướng dẫn, đôn đốc, việc này mới thành thói quen. Bà Tằng Nhì Múi cho biết:“Ở xã, ở huyện cũng lên đây bảo dọn sạch vậy, bảo gấp chăn màn, dọn sạch nhà, quét sạch nhà đi, vệ sinh nữa, cả sân cũng quét, quét cả đường đi đây nữa. Dọn sạch thì mát hơn đấy”.

Còn với những người đàn ông trong bản, việc rủ nhau đi nạo vét kênh mương, dọn cỏ, trồng cây dọc đường đã trở thành niềm vui chung vào những ngày nghỉ thứ 7, Chủ Nhật. Anh Voòng Sáng Lằm, bản Quảng Mới nói:“Khi nào tôi ở nhà thì tôi đi tham gia làm cỏ trong lề đường, gọi mấy anh em cùng làm. Tôi không ở nhà thì bảo vợ đi. Đi nhổ cỏ, cao quá rậm quá thì lấy máy phát, thấp thì lấy tay nhổ. Dọn thì trông sạch đẹp hơn”.

Xã Quảng Sơn, huyện Hải Hà là xã vùng cao biên giới, một trong 22 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn của Chương trình 135 tỉnh Quảng Ninh. Không chỉ khó về đời sống kinh tế, nếp ăn ở sinh hoạt của bà con cũng còn nhiều điều hạn chế, thiếu vệ sinh. Bà Đặng Thị Phượng, Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ xã Quảng Sơn cho biết, việc thay đổi nếp nghĩ của bà con không thể làm trong ngày một ngày hai. Không thể tuyên truyền suông, các chị chia từng nhóm, xuống từng bản, vào từng nhà, cầm tay chỉ từng việc từ quét nhà, rửa bát sao cho sạch, phơi gấp quần áo, xếp đồ đạc sao cho gọn gàng, ngăn nắp. Có những bản xa, bà con không biết tiếng phổ thông, lại có những nhà phải đi 20 lần mới gặp, thêm cả chục lần tới thăm hướng dẫn, đến khi nào quen tay mới thôi:“Cái khó thay đổi nhất là nhận thức. Phản ứng rất nhiều, thậm chí bị đuổi nhưng chúng tôi vẫn xắn tay vào làm việc hướng dẫn, để họ nhìn thấy nhà cửa gọn gàng. Các công trình chung, đường làng ngõ xóm bãi rác tồn đọng chúng tôi lại trực tiếp vào gọi phân công mỗi nhà 1 người. Sau 2,3 lần thì bà con có ý thức tự giác, cứ đến ngày Chủ Nhật thấy chỗ nào bẩn bà con tự ra dọn dẹp vệ sinh”.

Phong trào ở xã Quảng Sơn chỉ là một trong rất nhiều các hoạt động do Cơ quan Khối Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội huyện Hải Hà phát động, nhằm thay đổi nhận thức của bà con tại các xã đặc biệt khó khăn. Tập trung vào phong trào xây dựng nếp sống văn hóa văn minh, xây dựng Nông thôn mới kiểu mẫu, huyện Hải Hà đã tập trung nguồn lực từ huyện xuống từng xã, thôn, phân công nhiệm vụ từng tổ chức phụ trách về công tác vệ sinh môi trường. Trong đó, nổi bật là phong trào “5 không 3 sạch”, sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ và Ngày Chủ nhật xanh, trồng hoa, cây xanh đảm bảo đường làng ngõ xóm xanh sạch đẹp. Năm 2017, toàn huyện Hải Hà đã thực hiện được 48 mô hình mẫu tại 16 xã, thị trấn với hơn 700 buổi tổng vệ sinh môi trường, thu hút trên 43 nghìn lượt người tham gia. Xuống bản, đi dọc những con đường giờ đã thấy hoa sim, hoa mười giờ trải dài theo lối, sân vườn sạch sẽ, phong quang.

Ông Nguyễn Thế Hòa, Trưởng Ban Dân vận, Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc, Trưởng Cơ quan Khối huyện Hải Hà cho biết:“Chúng tôi thấy vui vì làm được những việc nhân dân hưởng ứng và hiện nay đang triển khai nhân rộng. Những kết quả này là bước đầu, chúng tôi phải tiếp tục thực hiện đồng bộ nhiều nội dung công việc hơn nữa, để đáp ứng nhu cầu cuộc sống của 1 bộ phận người dân còn khó khăn. Đích cuối cùng của chúng tôi là mong muốn các hộ dân trên địa bàn huyện nói chung và dân tộc thiểu số có 1 khuôn viên cảnh quan môi trường đẹp, sạch”. 

Hiện tại, mô hình Di chuyển 400 chuồng trại ra xa nhà ở, chăn nuôi hợp vệ sinh cũng đang được Hải Hà triển khai hiệu quả. Bà con người Dao, Tày tại các thôn bản khó khăn sẽ được lựa chọn vị trí theo ý muốn, trực tiếp cùng xây dựng “chung cư trâu”. 3 thôn tại xã Quảng Phong hiện đã hoàn thiện 13 nhóm hộ với trên 40 hộ có nơi nhốt trâu hợp vệ sinh trị giá 100 triệu đồng từ nguồn xã hội hóa. Việc có chuồng trại sạch đẹp cũng là điều kiện để các hộ gia đình được hỗ trợ trâu, bò giống, phát triển kinh tế gia đình. Có thể nói, việc nâng cao nhận thức của bà con về nề nếp sinh hoạt, môi trường sống đang dần gắn liền với nâng cao mức sống, tạo nên trách nhiệm chung đối với việc phát triển kinh tế ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn./.