Đhị tỉnh Quảng Trị, tợơ lấh zập g’lúh boo đhí, k’bha hecta cao su c’lâng tr’đéh. Đhanuôr ca ay loom bhlầng bêl mơ zên bạc k’rong bhrợ nắc lứch bil bal. Bh’rợ pa căh đhị đâu nắc quy hoạch t’nơơm cao su cơnh ooy đoọng đhanuôr chóh doó zâng lâng đhr’năng bil bal bấc. Nâu đoo nắc cung râu k’đháp căh ơy năl cơnh t’ơơi pa chô âng vel đong nâu.

        Lâng đhanuôr tỉnh Quảng Trị, t’nơơm cao su zooi  bấc pr’loọng đong đhanuôr z’lấh đha rựt. Zập hecta cao su cóh cr’chăl bơơn pay, zập t’ngay bơơn tợơ 500.000 đồng tước 700.000 đồng. Cung tu cơnh đếêc, đhanuôr chóh bhrợ bấc pa bhlầng đhị apêê chr’hoong Gio Linh, Vĩnh Linh, Cam Lộ lâng zr’lụ truíh biển. T’coóh Bùi Thanh Bình, 64 c’moo, ặt đhị vel Hắc Hiền chr’val Vĩnh Thạch đoọng năl, zập chu xợơng boo đhí chô nắc pazêng ma nuýh cóh đong k’rang pa bhlầng. Dáp tợơ bêl đhí a muốt số 10 c’moo 2013 pa hư zêng đhăm chóh cao su cóh đâu, pr’loọng đong t’coóh k’rang bhlầng đhr’năng nâu dưr váih cớ muy chu dzợ mơ chu hân noo boo đhí chô. N’đhơ năl đhị truíh biển cắh pr’đoọng bấc ha dợ tu t’nơơm cao su đơơng chô chr’nắp zăng dal nắc bấc pr’loọng đong đhanuôr đhị Vĩnh Thạch cung chóh bhrợ cớ t’nơơm chr’nóh nâu. T’coóh Bùi Thanh Bình k’rang:“Boo đhi moọt ting c’lâng đhí k’jập ting zr’lụ tu cơnh đếêc t’nơơm cao su âng đong zi bil bal bấc pa bhlầng, vêy đong bil tợơ 40-50% đhăm cao su tr’đéh. Đhanuôr chóh bhrợ cơnh zi nâu nắc căh vêy bơơn râu rị, bil bal xợơng ca ay bhlầng loom, chr’na cha, xa nập xập k’đháp k’ra. T’nơơm c’lâm tr’đéh nắc vất lơi hâu choom đươi dua dzợ.”

        Chr’hoong Vĩnh Linh nắc vel đong vêy đhăm cao su bấc bhlầng tỉnh Quảng Trị. Nâu đoo nắc cung đhị bil bal bấc pa bhlầng tợơ lấh boo đhí số 10 t’mêê đâu lâng lấh 2.600ha cao su c’lâm tr’đéh. Bấc bhlầng nắc đhăm cao su crêê bil bal zêng âng k’bhúh k’nặ pay dzệêt. Lalăm đếêc, đhí a muốt số 10 c’moo 2013 bhrợ k’ra bhầu pr’loọng đong đhanuôr chóh cao su zâng lâng đhr’năng bil bal zêng, nợ ngân hàng. N’đhơ năl chóh cao su cóh truíh biển đui cơnh đánh bạc lâng pleng ha dợ zr’lụ k’tiếc nâu ha dang căh chóh cao su nắc cắh năl chóh hâu t’nơơm vêy đơơng chô bh’nơơn ma mơ lâng đếêc. T’coóh Lê Tiến Dũng, Trưởng phòng Nông nghiệp lâng pa dưr vel bhươl chr’hoong Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị đoọng năl, t’nơơm cao su đơơng chô chr’nắp kinh tế dal tu cơnh đếêc đhanuôr chóh bấc pa bhlầng, căh ting cơnh quy hoạch:“Đọong pa dưr muy cơnh đanh mâng nắc nâu kêi lêy quy hoạch. Cóh quy hoạch pa dưr đhăm chóh cao su, a zi căh vêy đoọng chóh đhị zr’lụ biển nắc muy t’hước tước đăh Tây, ch’ngai tợơ biển. Zập c’moo moon pa rớơt đhanuôr nắc lêy chóh đhị zr’lụ toor đoọng g’đéch đhí. Pa bhlầng đăh m’ma chóh nắc chớih pay chóh n’đoo m’ma cao su vêy đhr’năng zâng lâng boo đhí.”

        Lấh m’pâng thế kỷ, tỉnh Quảng Trị nắc vêy mơ 300ha cao su tợơp chóh  đhị Nông trường Quyết Thắng âng thị trấn Bến Quan, chr’hoong Vĩnh Linh. Tước nâu kêi, đhăm cao su bơơn ta chóh ta bhứah tước k’nặ 20.000ha. Tu vêy chr’nắp dal nắc đhanuôr tự chóh bhrợ bấc pa bhlầng. T’coóh Nguyễn Quân Chính, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị đoọng năl, bh’rợ đhanuôr tự chóh cao su  lalăm a hay lâng nâu kêi nắc bhrợ k’đháp đắh quy hoạch.“Boo đhí ta luôn moọt ooy zr’lụ Vĩnh Linh, ha dang mọot nắc cao su tr’đéh zêng, tu cao su nắc t’nơơm cr’dzăm buôn tr’đéh bhlầng. Lấh mơ, hệ thống vành đai âng hêê căh ơy liêm, đhanuôr đươi dua lứch đợ k’tiếc nắc căh chóh cóh vành đai. Cóh t’tun đâu Ngành Nông nghiệp  k’đươi moon, đăh Đông oó chóh t’bấc cao su dzợ, lêy chóh đắh Tây a năm zr’lụ Hướng Hoá, Đakrông, zr’lụ Tây Vĩnh Linh tu buôn boo đhí moọt ooy k’tiếc bhlầng tước đăh Tây nắc đhí xiêr, đhị đếêc vành dai liêm choom lấh mơ lâng đhí đhưr r’dợ.”

       Bấc ngai moo chóh cao su cóh zr’lụ k’tiếc Quảng Trị cơnh: đánh bạc lâng pleng”. Cung bấc pr’loọng đong nắc ơy bil bal zêng tợơ lấh muy g’lúh boo đhí. Đhơ cơnh đếêc, bấc ngai nắc cung đh’rứah chóh bhrợ ha dợ cắh chếêc bơơn râu t’nơơm chr’nóh lơơng đanh mâng lấh đoọng chóh bhrợ./.

Quảng Trị: Loay hoay quy hoạch trồng cao su

                                                CTV Thanh Hiếu/VOV Miền Trung

Tại tỉnh Quảng Trị, sau mỗi cơn bão, hàng ngàn héc ta cao su bị gãy, đổ. Người dân đau xót khi bao nhiêu tiền bạc đầu tư đổ sông, đổ biển. Vấn đề đặt ra là quy hoạch cây cao su như thế nào để người trồng cao su không phải đối mặt với nguy cơ mất trắng hay thiệt hại lớn. Đây cũng là bài toán chưa có lời giải của địa phương này.

Với người dân tỉnh Quảng Trị, cây cao su giúp nhiều hộ gia đình thoát đói nghèo và làm giàu. Trung bình mỗi héc ta cao su trong thời kỳ thu hoạch, mỗi ngày thu từ 500.000 đồng đến 700.000 đồng. Cũng vì thế, người dân ồ ạt trồng cao su tại các huyện Gio Linh, Vĩnh Linh, Cam Lộ và các vùng ven biển. Ông Bùi Thanh Bình, 64 tuổi, ở thôn Hắc Hiền, xã Vĩnh Thạch cho biết, mỗi lần nghe tin bão là cả gia đình lo lắng. Kể từ khi cơn bão số 10 năm 2013 tàn phá, san phẳng hàng loạt diện tích cao su ở đây, gia đình ông lo sợ cảnh này lặp lại mỗi mùa mưa bão. Dù biết nằm ở vị trí ven biển dễ bị rủi ro do thiên tai nhưng cây cao su cho thu nhập cao nên nhiều hộ ở Vĩnh Thạch vẫn tiếp tục trồng loại cây này. Ông Bùi Thanh Bình lo lắng: “Bão vào đi theo từng luồng gió xoáy một cho nên có nhiều nhà mất mát tương đối lớn, có nhà hầu như bị 40- 50% diện tích cao su bị gãy đổ. Người nông dân mình trồng ra giờ mình không thu hoạch được, bị mất mát mình cảm thấy đau buồn lắm, miếng cơm manh áo giờ khó khăn. Cây gãy đổ giờ chỉ vứt thôi chứ không làm gì được.”

Huyện Vĩnh Linh là địa phương có diện tích cây cao su nhiều nhất tỉnh Quảng Trị. Đây cũng là nơi thiệt hại nặng nhất sau cơn bão số 10 vừa qua với hơn 2.600 héc ta cao su bị gãy đổ. Phần lớn diện tích cao su bị hư hại đều thuộc nhóm đang khai thác. Trước đó, cơn bão số 10 năm 2013 khiến hàng ngàn hộ gia đình trồng cao su lâm vào cảnh trắng tay, nợ ngân hàng.Vẫn biết trồng cao su vùng biển như đánh bạc với trời nhưng ở vùng đất này nếu không trồng cây cao su thì cũng không biết trồng cây gì có giá trị tương đương. Ông Lê Tiến Dũng, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị cho hay, cây cao su mang lại hiệu quả kinh tế nên người dân trồng tràn lan, không theo quy hoạch: “Để phát triển một cách bền vững thì bây giờ phải xem lại quy hoạch. Trong quy hoạch phát triển diện tích cây cao su, chúng tôi không đưa ra vùng sát biển mà chủ yếu định hướng lên vùng phía Tây, tức là xa biển. Hằng năm khuyến cáo bà con nên trồng các vành đai chắn gió bảo về vườn cây. Đặc biệt về giống phải chọn những giống cao su có khả năng chống chịu với gió bão.”

Hơn nửa thế kỷ trước, tỉnh Quảng Trị chỉ có khoảng 300 héc ta cao su trồng thử tại Nông trường Quyết Thắng thuộc thị trấn Bến Quan, huyện Vĩnh Linh. Đến nay, diện tích cao su được mở rộng lên đến gần 20.000 héc ta. Vì có giá trị kinh tế lớn nên người dân tự phát trồng cao su ngày càng nhiều. Ông Nguyễn Quân Chính, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị cho biết, việc trồng cao su tự phát trước đây và bây giờ gây khó khăn trong quy hoạch. “Tâm bão thường đi vào vùng Vĩnh Linh, nếu nó quét qua thì cao su đã gãy vì cao su rất dễ gãy. Hơn nữa, hệ thống vành đai của chúng ta chưa tốt, nhân dân tận dụng đất tối đa quá nên thành thử không trồng vành đai. Sau này Ngành Nông nghiệp tiếp tục chỉ đạo, phía Đông không phát triển cao su, cùng lắm lên phía Tây vùng Hướng Hóa, Đakrông, vùng Tây Vĩnh Linh vì thông thường bão vào đất liền lên đến miền Tây thì gió giảm, ở đó vành đai tốt hơn và bão suy yếu nhiều hơn.”

Nhiều người ví trồng cao su trên vùng đất Quảng Trị như “đánh bạc với trời”. Không ít gia đình trắng tay chỉ sau trận bão. Thế nhưng nhiều người vẫn đua nhau trồng mà không tìm đến loại cây trồng khác bền vững hơn./.