Tợơ lấh rau căh liêm âng môi trường biển, bh’rợ bơơn bhrợ a xiu a chông đăn toor âng anoo Nguyễn Hùng Cường, ặt đhị zr’lụ phố An Hoà 1, thị trấn Cửa Tùng, chr’hoong Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị pa đhêy bhrợ têng. Lalăm đếêc, a noo Cường bhrợ bh’rợ bơơn coóp cóh ch’ngai toor 4-5 hải lý. Mọot cr’chăl a xiu dưr chệêt, a xiu cóh dứp đhậu căh dzợ, a noo lâng bấc ngai lơơng k’rang pa bhlầng. Tợơ ơy bơơn đớp đợ zên chroót pa chô rau căh liêm âng môi trường biển, a noo Cường câl pr’đươi pr’dua, pa liêm máy móc, bhuông ra kít đoọng xăl bơơn coóp cóh zr’lụ ch’ngai. Ting cơnh a noo Nguyễn Hùng Cường, bhuông a xiu âng a noo ơy pa dzoóc k’rơ lấh 280CV, bơơn coóp ch’ngai toor, mặt bhrợ 4-5 bh’rợ a xiu lêy ting hân noo bơơn coóp a xiu. “Acu xăl bhrợ ting bh’rợ biển a năm, ha dợ ơy ng’bhrợ bh’rợ biển xăl bhrợ kinh doanh nắc cung căh vêy buôn. A xiu cóh dứp biển đhậu căh vêy bh’nơơn dzợ nắc bơơn bhrợ tợơ zr’lụ lơơng, zr’lụ doó crêê rau căh liêm, bêl đếêc nắc chếêc lêy bh’rợ đoọng bơơn bhrợ a xiu cóh ping. Bêl ơy bơơn đớp pay zên chroót pa chô nắc a cu chếêc lêy c’lâng bh’rợ xăl tợơ bơơn bhrợ cóh dứp biển đhậu nắc bơơn cóh piing, lướt ch’ngai lấh đoọng bơơn coóp, bh’nơơn đơơng chô cung zăng tệêm ngăn”.

       Pr’loọng đong a noo Dương Quốc Vinh, 47 c’moo ặt đhị vel Cang Gián, chr’val Trung Giang, chr’hoong Gio Linh vêy bấc kinh nghiệm bơơn bhrợ a xiu đăn toor. Rau căh liêm âng môi trường biển bhrợ pr’loọng đong a noo căh dzợ bơơn bhrợ rau rị. Bơơn rau zúp zooi âng chính quyền vel đong, anoo Vinh bơơn bhrợ cr’noọ bh’rợ chóh cha cai lưới đong gương. A noo Vinh chóh 800 t’nơơm cha cai ting cơnh công nghệ Nhật Bản đhị đhăm k’tiếc bhứah 500m cóh zr’lụ chuốh. Nâu đoo nắc cr’noọ bh’rợ  bơơn bhrợ têng ting cơnh c’lâng pa zưm bhlưa UBND tỉnh Quảng Trị lâng Tập đoàn Sumitomo (Nhật Bản) vêy pazêng zên k’rong bhrợ lấh 1 tỷ đồng. Cha cai bơơn chóh tợơ c’xêê 3/2018, tước nâu kêi ơy đơơng chô bh’nơơn hân noo tr’nợơp, bh’nơơn bơơn k’nặ 1 tấn, đơơng chô mơ 50 ức đồng. Ting cơnh a noo Dương Quốc Vinh, a noo bơơn chóh pa xoọng 4ha t’nơơm zứa đhị zr’lụ chuốh, lêy nắc vêy đơơng chô bh’nơơn zăng đoọng ha pr’loọng đong: “Xọoc tr’nợơp ma nuýh bhrợ biển xăl bhrợ ha rêê ha lai cung lưm bấc rau k’đháp k’ra, cóh t’tun đâu nắc lóih r’dợ. Cr’noọ bh’rợ chóh cha cai lưới lâng tợơp chóh hân noo  tr’nợơp nắc ơy đơơng chô bh’nơơn. Bh’rợ xăl cơnh đâu nắc liêm choom, ha dợ lướt biển nắc cung căh lấh tệêm ngăn mơ đâu. Đắh bhrợ têng ha rêê công nghiệp dal nâu kêi cung bơơn bh’nơơn dal lấh, ha dang bơơn bhrợ ta bhứah lâng bấc lấh mơ nắc đhr’năng đơơng chô bh’nơơn dzợ bấc lấh mơ”.

      Bhrợ têng c’lâng bh’rợ xăl t’nơơm chr’nóh, tệêm ngăn pr’ặt tr’mông đoọng ha đhanuôr, chr’hoong Gio Linh, tỉnh Quảng Trị ơy tợơp chóh 7ha zứa cóh zr’lụ chuốh. Chr’val Trung Giang, chr’hoong Gio Linh nắc muy cóh pazêng vel đong tợơp bhrợ têng cóh bh’rợ xăl bh’rợ tr’nêng đoọng ha đhanuôr lâng vhiệc chóh băn đhị zr’lụ chuốh toor biển. Pa căn Dương Thị Xuân, Phó Chủ tịch UBND chr’val Trung Giang, chr’hoong Gio Linh đoọng năl, zập rau t’nơơm t’mêê buôn ma mông, vêy cr’chăl k’rang lêy ếp, đấh bơơn pay bh’nơơn. Zập rau t’nơơm chóh cóh chuốh cơnh tâm phóc, nén, zứa, cha cai lưới chóh đhị đong gương… ơy đơơng chô bh’nơơn kinh tế đoọng ha đhanuôr. Ting cơnh pa căn Dương Thị Xuân, chính quyền vel đong nắc lêy bhrợ ta bhứah cớ apêê cr’noọ bh’rợ băn lâng chóh vêy đơơng cho bh’nơơn, t’bhlầng xăl bh’rợ tr’nêng đoọng ha đhanuôr t’bơơn a xiu: “Đhr’năng xăl bh’rợ tr’nêng đoọng ha đhanuôr đơơng chô bh’nơơn ghít liêm bhlầng, pa bhlầng nắc apêê bh’rợ chóh zứa cóh k’tiếc chuốh, chóh cha cai lưới cóh đong gương. Chr’val ơy quy hoạch 198ha đhăm zr’lụ chuốh đoọng quy hoạch váih zr’lụ buôn chóh bệêt lâng băn bh’năn zập rau”.

       T’coóh Nguyễn Đức Chính, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị đoọng năl, tợơ lấh rau căh liêm âng môi trường biển, vel đong ơy pa ghít bhrợ pa dưr apêê cr’noọ bh’rợ đoọng đhanuôr xăl bhrợ têng. Tỉnh ơy k’đươi 32 cán bộ vêy chuyên môn, t’bhlầng chô ooy 16 chr’val, thị trấn truíh biển pa choom đhanuôr cơnh bhrợ têng. Tước nâu kêi, tỉnh Quảng Trị ơy bhrợ têng k’nặ 80 cr’noọ bh’rợ cha chóh ba băn cóh đề án xăl bh’rợ tr’nêng. T’coóh Nguyễn Đức Chính moon ghít, bh’rợ bhrợ pa dưr cr’noọ bh’rợ, t’pấh đhanuôr pa dưr kinh tế zr’lụ chuốh nâu kêi nắc ơy đơơng chô bh’nơơn lalua ta níh. “Pa căh c’lâng bh’rợ xăl bhiệc bhrợ têng lâng bhrợ têng apêê cr’noọ bh’rợ động pa dưr chr’nóh chr’bệêt bh’năn băn cóh đhăm k’tiếc chuốh nắc c’lâng bh’rợ liêm choom bhlầng, đơơng chô liêm choom đoọng ha đhanuôr. Ha dang đươi dua nông nghiệp công nghệ dal cóh zr’lụ chuốh nắc pr’ặt tr’mông zr’lụ biển vêy rau tr’xăl liêm choom. Kinh nghiệm chr’nắp bhlầng nắc lêy cha mệêt ghít đhr’năng, năl ghít cr’noọ cr’niêng rơơm kiêng âng đhanuôr. Lâng tợơ đếêc nắc pa căh pazêng cr’noọ bh’rợ xăl bhrợ đoọng liêm choom lâng rơơm kiêng, c’rơ bhrợ têng âng đhanuôr nắc a hêê lêy bhrợ liêm choom lấh mơ”./.

Quảng Trị: Chuyển đổi sinh kế giúp ngư dân nâng cao đời sống

     Thanh Hiếu

Sau sự cố môi trường biển, tỉnh Quảng Trị triển khai thực hiện đề án chuyển đổi sinh kế cho bà con ngư dân. Theo đó, nhiều người đã chuyển nghề khai thác hải sản từ vùng lộng ra vùng khơi, chuyển từ đánh bắt sang nuôi trồng thủy sản hoặc trồng trọt, chăn nuôi trên vùng cát. Sau 2 năm xảy ra sự cố môi trường biển, đến nay nhiều mô hình chuyển đổi trên vùng cát mang lại hiệu quả kinh tế cao, việc chuyển nghề đánh bắt hải sản xa bờ giúp bà con ổn định thu nhập.

Sau sự cố môi trường biển, việc khai thác hải sản gần bờ của anh Nguyễn Hùng Cường, ở khu phố An Hòa 1, thị trấn Cửa Tùng, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị ngưng trệ. Trước đó, anh Cường làm nghề đánh bắt hải sản tầng đáy cách bờ 4- 5 hải lý. Vào thời điểm cá chết, nguồn lợi hải sản ở tầng đáy không còn, anh và nhiều ngư dân đều lo lắng. Sau khi nhận được số tiền đền bù sự cố môi trường biển, anh Cường mua sắm ngư cụ, nâng cấp máy móc, tàu thuyền để chuyển đánh bắt từ vùng lộng ra vùng khơi. Theo anh Nguyễn Hùng Cường, tàu cá của anh đã nâng cấp lên 280 CV, đi đánh bắt xa bờ, có thể làm 4- 5 nghề cá dựa tùy vụ mùa đánh bắt. “Mình chuyển đổi theo nghề biển thôi chứ mình làm biển mà chuyển qua kinh doanh thì nó không dễ. Cá tầng đáy mất hiệu quả rồi thì mình đi khai thác vùng khác, khu vực chưa bị ảnh hưởng, khi đó mình tìm nghề để khai thác cá tầng nổi. Khi nhận được tiền đền bù thì mình tìm phương hướng chuyển đổi từ nghề đánh bắt cá đáy sang nghề đánh bắt cá tầng nổi, ra xa hơn để đánh bắt cá tầng nổi, thu nhập cũng ổn định”.

Gia đình anh Dương Quốc Vinh, 47 tuổi, ở thôn Cang Gián, xã Trung Giang, huyện Gio Linh có nhiều kinh nghiệm làm nghề khai thác hải sản gần bờ. Sự cố môi trường biển khiến gia đình anh mất thu nhập. Được sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, anh Vinh thực hiện mô hình trồng dưa lưới trong nhà kính. Anh Vinh trồng 800 gốc dưa theo công nghệ Nhật Bản trên 500 mét đất ở vùng cát. Đây là mô hình thực hiện theo chương trình hợp tác giữa UBND tỉnh Quảng Trị và Tập đoàn Sumitomo (Nhật Bản) có tổng kinh phí đầu tư hơn 1 tỷ đồng. Dưa được trồng từ tháng 3/2018, đến nay đã cho thu hoạch vụ đầu tiên, năng suất đạt gần 1 tấn, thu nhập khoảng 50 triệu đồng. Theo anh Dương Quốc Vinh, anh đang trồng thêm 4 ha cây dứa nguyên liệu tại vùng cát, hứa hẹn khi thu hoạch sẽ đem lại nguồn thu nhập đáng kể cho gia đình: “Lúc đầu từ người làm biển sang làm nông thì gặp khó khăn, bỡ ngỡ, say này thì quen dần. Mô hình dưa lưới trồng và thử nghiệm lứa đầu tiên thu được quá hiệu quả rồi. Việc chuyển đổi như vậy là tốt chứ đi biển thì có thể bấp bênh hơn. Về làm nông nghiệp công nghệ cao bây giờ cũng đạt được, nếu như được nhân rộng và nhiều hơn thì khả năng thu nhập khá hơn”.

Thực hiện kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ổn định sinh kế cho người dân, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị đã trồng thử nghiệm 7 ha dứa trên vùng cát. Xã Trung Giang, huyện Gio Linh là một trong những địa phương đi đầu trong việc chuyển đổi sinh kế cho người dân bằng nuôi trồng tại vùng bãi ngang. Bà Dương Thị Xuân, Phó Chủ tịch UBND xã Trung Giang, huyện Gio Linh cho biết, các loại cây mới dễ thích nghi, có thời gian chăm sóc ngắn, nhanh thu hoạch. Các loại cây trồng trên cát như cây lạc, cây nén, dứa nguyên liệu, cây dưa lưới trồng trong nhà kính… đã mang lại hiệu quả kinh tế cho người dân. Theo bà Dương Thị Xuân, chính quyền địa phương tiếp tục nhân rộng các mô hình chăn nuôi và trồng trọt có hiệu quả, đẩy mạnh chuyển đổi sinh kế cho bà con ngư dân: “Quá trình chuyển đổi sinh kế cho bà con đưa lại hiệu quả rất rõ rệt, đặc biệt là các mô hình trồng dứa trên cát, mô hình trồng dưa lưới trong nhà màng. Xã đã quy hoạch được 198 ha diện tích vùng cát để quy hoạch thành vùng chuyên canh trồng trọt và chăn nuôi tổng hợp”.

Ông Nguyễn Đức Chính, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị cho biết, sau sự cố môi trường biển, địa phương chủ động xây dựng các mô hình sản xuất để chuyển đổi sinh kế cho ngư dân. Tỉnh đã cử 32 cán bộ có chuyên môn, tăng cường về 16 xã, thị trấn ven biển hướng dẫn ngư dân chuyển đổi mô hình sản xuất. Đến nay, tỉnh Quảng Trị đã xây dựng gần 80 mô hình trồng trọt chăn nuôi trong đề án chuyển đổi sinh kế. Ông Nguyễn Đức Chính khẳng định, việc xây dựng mô hình, khuyến khích người dân phát triển kinh tế vùng cát nay đã mang lại hiệu quả thiết thực: “Đưa ra chủ trương chuyển đổi sinh kế và xây dựng các mô hình để phát triển nông nghiệp trên cát là giải pháp rất tích cực, tác động trực tiếp đến đời sống người dân. Nếu ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao trên vùng cát chắc chắn đời sống vùng biển sẽ có sự thay đổi. Kinh nghiệm quan trọng nhất là theo sát tình hình, nắm bắt tâm tự nguyện vọng của người dân. Và từ đó đưa ra những mô hình chuyển đổi phù hợp với nguyện vọng, thực lực của người dân thì chúng ta sẽ thành công”./.