A noo Hốih Nhàn lâng Vơnich Oang nhăn chào apêê a đhi nha nhêr! Muy tuần cớ lấh lứch, ahêê nắc cớ bơơn tr’lum cóh c’nặt t’rúih đoọng ha p’niên k’tứi thứ 7 zấp tuần!

Apêê da dêr! Cơnh đêếc nặ g’lúh đhêy ch’noọng âi ặ lứch, ahêê nắc tơợp moọt c’moo học t’mêê. Roóp, apêê ađhi zấp ngai công zêng vêy cr’noọ cr’niêng âng đay lâng t’luôn ta bhlâng học tập đoọng mặ bơơn bhrợ cơnh cr’noọ cr’niêng âng đay dưr váih la lua cắh a lua? A zi rơơm kiêng apêê a đhi muy c’moo học t’mêê bhréh k’rơ lâng mâng loom đoọng mặ bơơn bh’nơơn dal bhlâng ớ!

Hốih Nhàn ớih, cr’chăl amay dzợ tứi a hay, n’hâu may kiêng bhrợ bhlâng?

Bêl tơới a cu kiêng bhrợ nhạc sĩ?

Òa, nhạc sĩ? ( ngạc nhiên), cơnh đêếc hâu tu Nhà cắh ting ta pun bhrợ cơnh cr’noọ âng đay cậ?

Ớh, Oang lâng apêê a đhi vêy năl cắh, nhạc sĩ nắc cr’noọ cr’niêng bêl dzợ cu học cấp 1. Moon nhạc sĩ nắc la lấh cậ. Pa bhlâng nắc a cu rơơm kiêng vêy choom cha ớh muy rây tr’coó xa nul âng acoon cóh hêê. Tu cóh đăn đong cu veye t’coóh A rất Gừng, zấp t’ngay a đoo buôn oọt a bel, plong a luốt, píah n’jưl pr’hay pa bhlâng. Tơợ đêếc, a cu ting kiêng xơợng lâng cha ớh. A cu âi ting pa choom, cắh mặ choom.  Moon bhlâng, cắh vêy ngai kiêng công zêng choom cha ớh c’bhúh tr’coó xa nul. K’đháp bhlâng! Tước nâu câi a cu công dzợ ặt k’noọ vêy choom cha ớh muy râu tr’coó xa nul âng hêê!

Ha dợ apêê a đhi, a pêê vêy kiêng tr’coó xa nul âng dha nuôr hêê cắh?

Nổi một đoạn sáo

  Hốih Nhàn, Vơních Oang lâng apêê a đhi vêy năl xa nul n’nâu nắc xa nul âng tr’coó xa nul n’hâu cắh?

Xa nul a luốt! crêê ặ, xa nul a luốt apêê a đhi ớ! Xơợp đợ xa nul n’nâu a cu pa chắp nắc muy apêê ga rứa t’ha a năm choom plong pr’hay cơnh đâu!

Apêê a đhi da dêr!

A hêê t’mêê xơợng xa nul a luốt pa bhlâng pr’hay cắh a lua? Roóp Hốih Nhàn, Vơních Oang lâng apêê a đhi zêng k’noọ nắc ma nứih plong a luốt n’nâu nắc muy t’coóh xóc plúc plác cơnh cóh t’rúih bh’lô bh’la. Cắh a vêy. Nắc đoo đh’riêng a luốt âng pr’zớc Rapat Hà, c’moo đâu 17 c’moo, ma nứih Tà Ôi, ặt cóh chr’hoong da ding A Lưới, tỉnh Thừa Thieen Huế. Néh nâu câi, ahêê đh’rứah tr’lum lâng pa prá lâng pr’zớc Rapat Hà, apêê a đhi ớ!

Chào a đhi Rapat Hà, a đhi choom xay moon ooy đay?

Nhăn chào, a cu nắc Rapat Hà, ặt cóh vel A Đớt, chr’val A Đớt, chr’hoong A lưới. a cu nắc ma nứih Tà Ôi.

Nắc ki, a may plong a luôt, muy râu tr’coó xa nul bấc zấp ooy công vêy. A may tơợp choom plong tơợ bêl ooy?

Acu công t’mêê năl plong t’mêê đâu. Bêl a cu học lớp 9. a cu pa xul ti vi lêy apêê acoon cóh n’lơơng cha ớh apêê tr’coó xa nul. A cu kiêng chơớc năl. A cu lướt t’moóh apêê t’coóh ga rứa cóh vel. Lêy apêê ađoo công vêy cha ớh, a cu zước cha ớh lêy. A ckiêng xơợng pr’hat xa nul acoon cóh. Bêl tứui, a cu buôn xơợng apêê pr’hát cóh băng đĩa. Xơợng muy bơr chu nắc acu năl lưch ạ. Cơnh nắc prhát Cơ Tu Tây Giang.

Moon t’mêê đâu ha dợ. Cơnh đêếc tr’nơợp a đhi pa choom vêy k’đháp doó?

Tr’nơợp a cu cha ớh công cắh đơớh choom. A cu zước chô đơơng ooy đong ặt pa choom nắc công r’dợ choom, tr’nơợp bơơn cha ớh râu âng buôn. Xnag n’nắc acu tơợp pa choom p’tốc bhrợ muy bơr tr’coó xa nul lâng cha ơh apêê tr’coó xa nul k’đháp lấh, pa đhang moon cơnh khèn. Khèn nắc muy râu k’đháp bhlâng cha ơh.

Òa, moon choom may bhrợ apêê c’bhúh n’nâu đoo. Cơnh đêếc a may năl cha ớh lâng choom cha ớh m’mơ bêệ tr’coọ xa nul?

Xoọc đâu acu choom cha ớh lâng bhrợ apêê tr’coó xa nul cơnh, a guốch, cr’dool ga mắc lâng k’tứi; tâm bhréh a lui; n’jưl, a luốt, xar, t’rêêl, a bel… chô bấc, cắh mặ dáp lứch.

Cơnh đêếc, a may choom cha ớh muy râu tr’coó xa nul âng đay bhrợ t’váih cắh?

iếng tù và…

Apêê a đhi da dêr!, a hêê xoọc xơợng cr’dool âng pr’zớc Rapat hà plong. Nâu đoo nắc muy tr’coó xa nul bơơn bhrợ lâng t’ghêy c’roóc, bé tu cơnh đêếc xa nul xơợng u priêng lấh cr’dool ta bhrợ lâng t’ghêy t’rí.

Tiếng tù và…

Rapat Hà ớih. Ngai ting pa choom đoọng ha mau cha ớh lâng bhrợ têng apêê tr’coó xa nul n’nâu?

Moon bhlâng nắc a cu ting lêy apêê đoo cha ớh xang nắc ting pa choom, cắh veye ngai pa choom đoọng ốt. n’đhang tước bêl a cu bơơn năl chr’nắp lâng chắp kiêng pa bhlâng nắc đợ apêê năl cha ớh lâng bhrợ tr’coó xa nul zêng cắh dzợ ma mông. Nâu câi cắh dzợ ngai pa choom đoọng.

Lang p’niên nâu câi pa bhlâng hắt ngai năl tước dh’nớc âng tr’coó xa nul n’nâu dzợ.  Nắc đhêêng 17 c’moo ha dợ, a mau cắh muy choom cha ơhs nắc dzợ choom bhrợ têng bấc râu tr’coó xa nul. Hâu tu a may choom bhrợ cơnh đêếc cậ?

T u a cu lêy apêê tr’coó xa nul n’nắc pa bhlâng chr’nắp, nắc câu câi r’dợ bil pật. cắh dzợ bấc ngai cha ơhs. Nắc ma nứih ca coon âng Tà Ôi, a cu lêy nắc choom pa dưr lâng zư đớc đợ c’léh văn hóa liệ pr’hay âng acoon cóh đay. Lâng apêê tr’coó xa nul n’nắc muy cóh bấc râu liêm pr’hay n’nắc.

Nâu câi t’rúih pa xul âng c’nặt t’rúih k’noọ lứch ạ. Ra pat hà choom cha ớh đoọng ah pêê pr’zớc k’tứi muy râu tr’coó xa nay âng may kiêng bhlâng cắh?

Moon bhlâng zấp đoo acu zêng kiêng. Muy t’ngay a cu cắh bơơn cha ớh muy râu tr’coó xa nul n’đoo nắc xơợng k’đháp cóh a chắc a zân. Nâu câi acu píah a guốch ớ!

Tiểng đàn môi

Cảm ơn Rapat Hà âi đớc đoọng cr’chăl pa prá lâng C’nặt t’rúih Đoọng ha p;niên tuần n’nâu âng t’rúih pa xul p’rá Cơ Tu, Đài P’rá Việt Nam. Rơơm kiêng a đhi bơơn bhrợ têng bấc râu cơnh cr’noọ cr’niêng âng đay ớ.

Tiếng đàn môi

Apêê ađhi da dêr! Xa nul a guốch âng pr’zớc Rapat Hà píah pr’hay bhlâng cắh a lua? Apêê a đhi vêy bơơn năl xơợng râu la lay lâng tr’coó xa nul âng apêê a đhi âi ting xơợng cơnh Ghi-ta, organ cắh cậ piano cắh?

Xa nul âng a guốch xơợng n’jứah chríh, n’jứah đăn cơnh toọm đác hooi, đha xi đha xao cơnh oon ngai ca bơớp moon lâng hêê.

C’moo học t’mêê âi tước, a cu rơơm kiêng apêê a đhi muy c’moo học t’mêê bơơn bấc râu choom bhrợ têng. Lâng oó ha vil pa xul xơợng đài zấp bêl thứ 7 zấp tuần đoọng bơơn tr’lum lâng bấc pr’zớc đhị prang k’tiếc k’ruung ớ!./.

Rapat Hà – cậu bé đam mê nhạc cụ truyền thống

Alăng Lợi

  Anh Hốih Nhàn và chị Vơních Oang xin chào các em yêu quý! Một tuần nữa lại trôi qua, chúng ta lại được gặp nhau trong Chuyên mục Thiếu nhi thứ Bảy hàng tuần!

Các em thân mến! Thế là kỳ nghỉ hè đã kết thúc, chúng ta lại bắt đầu vào năm học mới. Chắc hẳn, các em ai cũng có ước mơ của riêng mình  và luôn cố gắng học tập thật tốt để biến ước mơ đó trở thành hiện thực đúng không nào? Anh, chị chúc các em một năm học mới tràn đầy sức khỏe và niềm tin để đạt được thành tích cao nhất nhé.

Hốih Nhàn này, những năm tháng học trò, ước mơ lớn nhất của anh là gì?

Hồi nhỏ anh ước mơ làm nhạc sĩ đó?

Òa, nhạc sĩ luôn sao, vậy sao giờ Nhàn không theo đuổi ước mơ của mình?

À, Oang và các em biết không, nhạc sĩ là ước mơ hồi anh Nhàn còn học cấp 1 đó. Nói nhạc sĩ thì nghe to tát quá. Thật ra anh chỉ ước mình có thể chơi một loại nhạc cụ truyền thống nào đó của dân tộc mình. Bởi ở quê anh có ông A rất Gừng, là hàng xóm của anh, thường ngày ông ấy hay thổi sáo, đánh đàn tâm bhréh a lui, đặc biệt ông ấy chơi nhạc cụ A bel rất  hay. Từ đó, anh ước gì mình có thể chơi một loại nhạc cụ truyền thống. Anh đã bỏ công tập mãi mà không được đấy. Nói thật không phải ai chơi nhạc cụ cũng được hết đâu. Khó lắm! Đến giờ anh vẫn còn ấp ủ ước mơ đó đấy! (cười nói vui vẻ)

Còn các em, các em có thích nhạc cụ truyền thống  của đồng bào mình không?

Nổi một đoạn tiếng sáo và nền xuống....

Hốih Nhàn, Vơních Oang và các em có biết âm thanh vừa rồi là của loại nhạc cụ nào không?

Tiếng sáo! Đúng rồi, tiếng sáo đấy các em ạ! Nghe những âm thanh réo rắt này anh nghĩ chỉ có người lớn tuổi mới thổi hay như vậy!

Các em yêu quý!

  Chúng ta vừa nghe tiếng sáo thảnh thót, lúc trầm lúc bổng của Rapat Hà rất hay và thú vị phải không nào? Có lẽ anh Hốih Nhàn, chị Vơnich Oang và các em đều nghĩ rằng người thổi sáo là một ông già, râu tóc bạc phơ như trong chuyện cổ tích. Nhưng không phải đâu. Đó là tiếng sáo của bạn Rapat Hà, năm nay 17 tuổi, dân tộc Tà Ôi, ở huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế đấy. Nào chúng ta cùng gặp gỡ và trò chuyện cùng bạn Rapat Hà, các em nhé!

Chào em Rapat Hà, em có thể giới thiệu về mình:

  Xin chào, mình là Rapat Hà, ở thôn A Đớt, xã A đớt, huyện A Lưới.Mình là người dân tộc Tà Ôi.

Lúc nãy, em thổi sáo, một loại nhạc cụ phổ biến, hầu hết các dân tộc đều có. Em bắt đầu biết thổi sáo từ khi nào vậy?

  Em cũng mới biết thổi đây thôi. Hồi em học năm lớp 9. Em mở tivi thấy các dân tộc khác chơi mấy loại nhạc cụ. Thế là em tò mò và tìm hiểu. Em đi hỏi mấy người lớn trong làng. Thấy họ cũng có chơi, song em xin chơi thử. Em thích nghe dân ca và nhạc cụ dân tộc lắm. Hồi còn nhỏ em thường nghe mấy bài dân ca trên băng đĩa. Nghe mấy lần là em thuộc hết. Giống như bài dân ca Cơ Tu Tây Giang.

Mới đây thôi sao. Vậy ban đầu em tập thổi sáo có khó không?

Ban đầu chơi mình chơi cũng không được. Song mình mang về nhà tập chơi miết rồi cũng quen dần, ban đầu chơi được mấy loại nhạc cụ dễ dễ. Sau đó mình bắt đầu tập chế tác một số loại nhạc cụ và chơi mấy loại nhạc cụ khó hơn, ví dụ như khèn. Khèn là một loại nhạc cụ chơi rất khó.

Òa, biết chế tác luôn. Vậy em đã biết chơi và chế tác bao nhiêu loại nhạc cụ?

Hiện tại thì em biết chơi và chế tác các loại nhạc cụ như đàn môi, tù và có hai loại to và nhỏ; tâm bhréh a lui ( một loại đàn bầu nhưng khác với đàn bầu của người Việt); n’jưl ( đàn 3 hoặc 4 dây), các loại sáo, xar ( một loại nhạc cụ đặc trưng của người Tà Ôi, Cơ Tu, Pa Cô).... Nhiều lắm, đếm không hết.

Vậy, em có thể chơi thêm một vài nhạc cụ mà do mình chế tác không?

Tiếng tù và...

Các em thân mến, chúng ta đang nghe tiếng tù và do bạn Rapat Hà thổi. Đây là một loại nhạc cụ được chế tác bằng sừng dê nên âm thanh nghe thảnh thót và cao hơn tù và làm bằng sừng trâu.

Tiếng tù và...

Rapát Hà này, ai là người hướng dẫn em chơi nhạc và chế tác nhạc cụ?

Nói chung là mình xem họ chơi rồi bắt chước chơi theo, chứ không có ai vẽ dạy cho mình hết. Nhưng đến khi em biết được tầm quan trọng và đam mê thật sự thì những người biết chơi và chế tác nhạc cụ đều không còn nữa. Bây giờ không còn ai để mà truyền dạy nữa.

Thế hệ trẻ bây giờ rất ít ai còn biết tên gọi các loại nhạc cụ truyền thống này nữa. Vậy mà mới 17 tuổi, em không chỉ biết chơi và nhạc và còn biết chế tác nhiều nhạc cụ truyền thống. Vì sao em lại làm được điều đó?

Tại em thấy mấy loại nhạc cụ đó rất quan trọng, mà hiện nay đang mai một đi. Ít người chơi, sử dụng tới. Là một người con của dân tộc Tà Ôi, em thấy cần phải phát huy và lưu giữ những bản sắc văn hóa tốt đẹp của dân tộc mình. Và các loại nhạc cụ đó là một trong những bản sắc đó.

Thời lượng chương trình cũng sắp kết thúc rồi. Ra pát Hà có thể tặng cho các bạn thiếu nhi một bản nhạc nào đó là em thích nhất không.

Thật ra thì bản nhạc nào em cũng thích. Một ngày mà em không được chơi một loại nhạc cụ nào đó, em thấy rất buồn chán và trống vắng. Bây giờ mình sẽ tặng các bạn bản nhạc độc tấu đàn môi.

Nổi Tiếng đàn môi...

Cảm ơn Rapat Hà đã dành thời gian trò chuyện với Chuyên mục Thiếu nhi” tuần này của Chương trình phát thanh tiếng Cơ Tu, Đài TNVN. Chúc em đạt được nhiều thành tích trong năm học mới này và chúc em thực hiện được ước mơ và luôn theo đuổi đam mê của mình.

Nổi tiếp Tiếng đàn môi

Các em thân mến! Bản độc tấu đàn môi của bạn Rapat Hà gửi tặng có hay không nào? Các em có cảm nhận được trong âm thanh đó có gì khác biệt so với các loại nhạc cụ mà các em đã từng nghe, như Ghi-ta, organ hay piano không?

Âm thanh của đàn môi nghe vừa lạ lẫm vừa gần gũi, thảnh thót như dòng suối chảy, thì thầm như lời ai đó muốn nhắn nhủ điều gì với chúng ta.

Năm học mới đến rồi, chị chúc các em một năm học mới gặt hái được nhiều thành công. Và nhớ thường xuyên mở nghe đài vào thứ bảy hàng tuần để gặp gỡ  với nhiều bạn trên mọi miền Tổ quốc nhé!./.