Amoó Trần Thị Một, 28 c’moo, nắc bhrợ Phó Bí thư Đoàn Thanh niên vel Giàn Bí, chr’val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang, TP. Đà Nẵng, cán bộ Cơ Tu mưy ađoo a’năm cóh Đà Nẵng pấh Đại hội Thanh niên tiên tiến bhrợ têng cơnh boọp p’too âng ava Hồ prang k’tiếc k’ruung g’lúh 6, c’moo 2020. Amoó nắc ơy k’đươi moon đha đhâm c’moor pấh bhrợ bh’rợ đoàn, lơi jợ đợ j’niêng cr’bưn cắh liêm crêê, zư lêy lâng pa dưr đợ râu văn hoá ty chr’nắp âng manứih Cơ Tu xoọc lang t’mêê.

Nắc mưy Phó Bí thư Chi đoàn, amoó Một nắc lêy rấu zr’nắh k’đhạp bhlâng nắc đoo bhiệc k’rong pazưm đha đhâm c’moor cóh vel đông pấh bhrợ zâp bh’rợ. Tu apêê pr’zợc p’niên cóh vel ta luôn lướt ooy crâng k’coong, pa bhrợ ta têng, nắc bhiệc lưm k’đươi zr’nắh k’đhạp bhlâng, lấh mơ nắc pấh bhrợ bh’rợ tr’nêng cóh vel bhươl, chr’val...

Mưy chu, ra văng bh’rợ pa đhâng bhrợ trại đoọng ha c’xêê đha đhâm c’moor lâng pr’đợc zư lêy môi trường, hân đhơ cơnh đêếc cắh váih zên, mưy amoó lướt ooy bh’rợ hầm Mũi Trâu đăn lâng da dung Hải Vân đoọng nhăn râu zooi zúp. Bêl đêếc, adô lêy pân đil k’tứi pân lướt tước đhị đâu nhăn zên, c’la apêê bh’rợ nâu nắc ơy zooi zúp 4 ực đồng đoọng ha chi đoàn âng amoó. Lâng zên nâu, amoó Một âng đơơng apêê pr’zợc p’niên xiêr cóh chr’hoong pấh bhrợ hội trại. Tơợ bấc chu ặt bhrợ têng cơnh đêếc, đh’rứah lâng râu zay ta bách, liêm ta níh âng amoó, đoàn viên nắc ting đoàn kết đh’rứah liêm.

Lấh mơ đợ bh’rợ âng Đoàn, amoó Một buôn p’têết pazưm lâng zâp bh’rợ xay moon zâp cr’liêng xa nay crêê tước apêê đha đhâm c’moor, đắh pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung pr’loọng đông, zêl cha groong hr’lêệng đác lâng trông dấc bhrêy tắh... Cr’chăl nâu, tơợ đenh ahay 2 vel Giàn Bí lâng Tà Lang âng chr’val Hoà Bắc nắc buôn vêy ta mooi pấh chi ớh bhrợ pa đhâng trại toor tâm bêl lứch tuần, nắc râu hơnh déh lâng bhiệc pa dưr pa xớc du lịch cóh chr’val. Hân đhơ cơnh đêếc, đh’rứah lâng nâu, bấc c’bhúh apêê lướt chi ớh ma lơi jợ n’nóh x’xriing xang bêl ặt chi ớh. Chi đoàn nắc bấc chu k’đươi moon lướt príh doóh pa liêm, lâng zâp đoàn viên chô đợ đhị zr’lụ du lịch, zâp đhị toor tâm đoọng xay moon, k’đươi ta mooi ặt chi ớh zư lêy pa liêm môi trường, oó lơi jợ râu nha nhự x’xriing cóh tâm đác...

Trần Thị Một cung k’đơơng a’cọ đắh bhiệc lơi jợ, pa xiêr râu j’niêng cr’bưn cắh liêm crêê. Tơợ bhiệc bhrợ âng amoó, đhanuôr cóh vel đông bơơn lêy râu chr’nắp liêm nắc apêê ơy ting đươi bhrợ. 3 c’moo l’lăm ahay, amoó Một đh’rứah lâng c’bhúh pa bhrợ 2 vel Tà Lang lâng Giàn Bí bơơn pấh lêy chi ớh zâp đhị lướt chi ớh âng manứih Cơ Tu đhị 2 chr’hoong Đông Giang lâng Tây Giang, tỉnh Quảng Nam. zâp đhị lướt chi ớh, c’bhúh nâu nắc bơơn xơợng đợ xa nưl chiing cha gâr, bơơn lêy đợ pr’múa Tân tung, da dặ, lêy apêê anoo amoó, apêê amế t’taanh, pân jứih chi ớh tr’coọ xa nưl. Bêl chô, amoó Một lướt lưm zâp apêê t’coóh vel, apêê amế đoọng ta moóh bhiệc múa, chô tước zâp đông dzợ zư đợc tr’coọ xa’nưl đoọng lêy mượn, k’đươi đha đhâm c’moor bêl hi dưm chô ooy đông Gươl đoọng pa choom chi ớh lâng múa. Manứih Cơ Tu cóh đâu nắc cơnh ngoọ bhưng ang cớ bêl xơợng đợ xa nưl chiing cha gâr. Cơnh đêếc, đợ apêê ga rựa t’ha chi ớh tr’coọ xa nưl lâng pa choom đha đhâm c’moor cóh vel đông zêng ma ting pa choom chi ớh.

C’moo 2018, c’bhúh pr’hát xa nưl âng Chi đoàn bơơn bhrợ pa dưr, tr’nơợp nắc vêy 10 cha nặc pấh bhrợ lâng mưy múa đhị bhiệc bhan vel đông, âng chr’va, âng đoàn. Xang nặc amoó Một nắc ơy pazưm lâng zâp đơn vị du lịch đoọng c’bhúh pr’hát xa nưl bơơn chi ớh p’cắh ha ta mooi lêy, tu cơnh đêếc, n’jứah p’cắh văn hoá Cơ Tu, lâng vêy pa xoọng zên đoọng ha đha đhâm c’moor. Tước đâu, c’bhúh pr’hát xa nưl nâu nắc vêy 40 cha nặc âng 2 vel, pác bhrợ 2 c’bhúh tr’xăl lướt chi ớh zâp bêl vêy apêê lướt lêy chi ớh.

Zr’nắh k’đhạp bhlâng âng amoó nắc bhrợ pa dưr vel bhươl bh’rợ tr’nêng taanh n’đoóh a’doóh. Bấc chu, amoó lâng bấc apêê chô ooy chr’val, nhăn zooi zúp zên đoọng k’đươi apêê cô giáo đhị chr’hoong Đông Giang, Quảng Nam chô pa choom t’taanh, ơ’íh. Amoó lướt ooy zâp vel đông k’đươi moon pân đul cóh vel ting pấh pa choom t’taanh. Vêy râu zooi zúp đắh chr’val, Tổ hợp tác n’đoóh a’doóh âng 2 vel đông bơơn bhrợ pa dưr, amoó bhrợ tổ trưởng âng vel Giàn Bí lâng 10 pân đil pấh bhrợ. Hân đhơ cơnh đêếc, pân đil Giàn Bí bêl t’ngay lướt bhrợ keo, bhrợ ha rêê đhuốch, nắc k’đhạp k’rong pazưm pa choom ooy cr’chăl đenh. Ha dang mưy a’ngoọn k’páih toót nắc lơi jợ zêng. Amoó Một cắh ha mơ lơi jợ, t’bhlâng lâng Tổ trưởng vel Tà Lang lướt chr’val, nhăn râu zooi zúp đoọng ha zâp apêê amoó lêy câl k’páih, nhăn p’têết pazưm bhrợ du lịch, zâp chu vêy c’bhúh ta mooi chô chi ớh lâng pa câl đợ râu âng apêê taanh bhrợ đoọng ha ta mooi. Ooy 3 c’moo p’zay bhrợ têng, apêê amoó nắc vêy bơơn pa chô zên đắh bhiệc t’taanh. Amoó Trần Thị Một moon, xoọc đâu pân đil Cơ Tu bấc ma xập đợ xa nập n’đoóh adoó laliêm âng đay taanh bhrợ zâp bêl họp hành, sinh hoạt văn hoá, hơnh déh ta mooi pấh. Hân đhơ cơnh đêếc, dzợ bấc râu zr’nắh k’đhạp, bhiệc pa câl cắh têêm ngăn, amoó t’bhlâng lâng zâp ngai ơy tự hào bêl văn hoá âng acoon cóh đay bơơn pa dưr pa liêm./.

Nỗ lực của cô gái Cơ Tu

                                                                                Báo Nhân dân điện tử

Chị Trần Thị Một, 28 tuổi, Phó Bí thư Đoàn Thanh niên thôn Giàn Bí (xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang, TP Đà Nẵng), cán bộ Cơ Tu duy nhất tại Đà Nẵng tham dự Đại hội Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác toàn quốc lần thứ VI, năm 2020. Chị đã vận động thanh niên tham gia sinh hoạt đoàn, xóa bỏ dần những hủ tục, giữ gìn và phát huy nét văn hóa truyền thống của người Cơ Tu trong thế hệ trẻ.

Khi đảm nhận nhiệm vụ Phó Bí thư Chi đoàn, điều chị Một thấy khó khăn nhất là tập hợp thanh niên trong thôn tham gia sinh hoạt. Do các bạn trẻ trong thôn thường xuyên đi rừng, trồng keo, lao động chân tay, cho nên việc gặp mặt vận động rất khó, nhất là tham gia những phong trào của thôn, xã... Lúc đó, chị đã đến các nhà dân, tiệm tạp hóa, quán nước... xin lon nước, ve chai về bán lấy tiền mua nước để mời đoàn viên tham gia sinh hoạt.

Một lần, chuẩn bị hoạt động cắm trại cho Tháng Thanh niên với chủ đề bảo vệ môi trường, nhưng kinh phí không có, một mình chị lên công trình hầm Mũi Trâu sát với chân núi Hải Vân để xin hỗ trợ. Lần đó, thương cô gái nhỏ bé dám lên tận công trình xin kinh phí, chủ công trình đã hỗ trợ bốn triệu đồng cho chi đoàn của chị. Với số tiền đó, chị Một đưa các bạn trẻ xuống huyện tham gia làm trại, lo ăn uống. Từ nhiều lần sinh hoạt như vậy, cùng với sự nhiệt tình của chị, đoàn viên dần gắn kết với nhau, các bạn trẻ hiểu hơn về tầm quan trọng của mình với phong trào đoàn, các đoàn viên chi đoàn thôn Giàn Bí đều hăng hái tham gia.

Ngoài những chuyên đề sinh hoạt của Đoàn, chị Một thường lồng ghép thêm các chủ đề tuyên truyền các nội dung liên quan tuổi vị thành niên, về phát triển kinh tế gia đình, phòng, chống đuối nước và cấp cứu khi có trường hợp đuối nước... Bên cạnh đó, lâu nay hai thôn Tà Lang và Giàn Bí của xã Hòa Bắc thường có nhiều khách du lịch lên cắm trại ven bờ suối vào cuối tuần, là tín hiệu mừng đối với phát triển du lịch của xã. Nhưng đi kèm với đó, nhiều nhóm người thường để lại rác, không dọn dẹp sạch sẽ sau mỗi buổi cắm trại. Chi đoàn đã nhiều lần ra quân dọn vệ sinh, đồng thời cùng với các đoàn viên đến những khu du lịch, điểm du lịch, ven các suối để tuyên truyền, vận động khách du lịch bảo vệ môi trường, không gạt than xuống sông, suối...

Trần Thị Một cũng đi đầu xóa bỏ, giảm bớt hủ tục trong hiếu hỉ, lễ tiệc. Từ việc làm của chị, người dân trong thôn nhận thấy lợi ích, cho nên đã làm theo. Ba năm trước, chị Một cùng đoàn công tác hai thôn Tà Lang và Giàn Bí được đi tham quan các điểm du lịch của người Cơ Tu tại huyện Đông Giang, Tây Giang (Quảng Nam). Mỗi điểm đến, đoàn được nghe những điệu trống chiêng, được xem những điệu múa Dâng trời (Tung tung da dá), xem các chị, các mẹ dệt thổ cẩm. Chị vừa thích thú khi cảm nhận được nét văn hóa Cơ Tu đầy hấp dẫn, nhưng cũng suy nghĩ khi hai thôn nơi mình sống không còn điệu múa, đàn ông không đánh nhạc cụ và phụ nữ không dệt thổ cẩm. Trở về, chị Một đi gặp các già làng, các mế (mẹ) lớn tuổi để hỏi cách múa, đến những nhà còn giữ nhạc cụ để mượn, vận động thanh niên buổi tối ra nhà Gươl làng để học lại điệu múa. Người Cơ tu như “bừng tỉnh” khi lại nghe tiếng trống vang vọng. Thế là người lớn đánh nhạc cụ và dạy thanh niên trong làng, phụ nữ, con gái thì học nhảy.

Năm 2018, đội văn nghệ được thành lập, ban đầu chỉ mười người tham gia và chỉ múa tại những sự kiện của thôn, xã, của đoàn. Sau đó, chị Một đã liên kết với các đơn vị du lịch để đội văn nghệ được biểu diễn cho khách, nhờ vậy, vừa quảng bá được văn hóa Cơ Tu, lại có thêm thu nhập cho thanh niên. Đến nay, đội đã có 40 thành viên của hai thôn, chia nhau luân phiên biểu diễn mỗi lần có đoàn du lịch ghé đến.

Khó khăn nhất của chị là phục dựng nghề dệt thổ cẩm. Không ít lần, chị cùng nhiều người có nguyện vọng lên xã, xin được hỗ trợ để mời các cô giáo tại huyện Đông Giang (Quảng Nam) về dạy cách dệt vải. Chị lại đến từng nhà vận động phụ nữ trong thôn tham gia học dệt. Được sự hỗ trợ từ xã, Tổ hợp tác dệt thổ cẩm của hai thôn được thành lập, chị làm tổ trưởng của thôn Giàn Bí với 10 phụ nữ tham gia. Tuy nhiên, phụ nữ Giàn Bí ban ngày đi làm thuê ở vườn keo, làm nông, nên khó sắp xếp học dệt trong thời gian dài. Chỉ cần một sợi dệt bị đứt, hay sợi chỉ bị rối sẽ bỏ cả tấm vải. Rồi không có kinh phí mua chỉ, mua cườm... Cuối năm 2019, vì thiếu kinh phí mà tổ hợp tác tan rã, hành trình ba năm của chị dường như dừng lại. Không nản chí, chị Một cùng tổ trưởng thôn Tà Lang lại lên xã, xin hỗ trợ cho các chị em mua sợi dệt, xin được liên kết làm điểm du lịch, mỗi lần có đoàn khách lên sẽ biểu diễn và bán sản phẩm dệt cho khách. Ròng rã ba năm từ khi bắt đầu học, các chị mới có được thu nhập từ dệt. Chị Trần Thị Một chia sẻ: “Giờ đây chị em phụ nữ Cơ Tu xúng xính trong những bộ váy truyền thống do chính tay mình dệt mỗi lần có dịp họp hành, sinh hoạt văn hóa, đón khách du lịch. Tuy vẫn còn nhiều khó khăn phía trước, đầu ra sản phẩm còn chưa ổn định, nhưng tôi và mọi người đã tự hào hơn rất nhiều khi văn hóa của dân tộc mình được khôi phục”