Cr’noon Batưr, chr’val Dang cóh c’lăm ahay nắc muy cóh pazêng zr’lụ ch’ngai bha dắh pa bhlâng âng chr’hoong Tây Giang. Cr’noon Batưr nắc vêy chính quyền vel đong bhrợ têng đhăm ắt mamông t’mêê cóh x’rịa c’moo 2016 lâng k’nặ 100 pr’loọng đong đhanuôr. K’nặ 2 c’moo xay bhrợ bh’rợ ta đang k’dua đhanuôr chô ắt đhị đhăm ắt mamông t’mêê, nắc đhị zr’lụ bhươl cr’noon n’nâu ơy vêy tr’xăl bấc rau liêm crêê lấh mơ lâng zr’lụ ắt mamông ty đanh ahay. Pazêng rau pr’đươi cơnh điện, c’lâng lướt, trường học, trạm y tế nắc vêy ta bhrợ têng liêm nhâm. Gươl công vêy ta bhrợ têng liêm crêê lâng pr’ắt bh’rợ âng đhanuôr. T’coóh Hốih Gro trưởng cr’noon Batưr, chr’val Dang prá: “Azi têêm loom lâng đhị ắt mamông t’mêê. Đong xang liêm sạch t’piing lâng đhị ắt mamông ty ahay. Đợ pr’loỌng đong đharứt công doọ lấh bấc. Ting cơnh ch’mêết lêy cóh c’moo 2016, nắc cr’noon zi vêy 30 pr’loọng đong đharứt. C’moo 2017 ch’mêết lêy cớ nắc vêy 20 pr’loong đong choom t’bil lơi đharứt lâng vêy 10 pr’loọng đong nhăn xay moon choom t’bil lơi đharứt nhâm mâng”.

Đh’rứah lâng bh’rợ ra pặ đhị đhăm ắt mamông đoọng ha đhanuôr Cơ Tu, UBND chr’hoong Tây Giang công k’rong bhrợ ooy pazêng rau pr’đươi pa choom học đhị apêê trường mầm non cóh pazêng bhươl cr’noon ắt mamông t’mêê. Bh’rợ k’rong bhrợ n’nâu cóh tr’nơớp ơy bhrợ t’váih rau liêm choomốch bh’rợ zư lêy, pa choom p’niên k’tứi. Cô Blúp Thị Nhi, giáo viên mầm non cr’noon Batưr, chr’val Dang bhui har prá: “Ooy bh’rợ pa choom học nắc pazêng rau pr’đươi pa choom cóh đâu liêm pa bhlâng. Muy bơr rau dự án vêy ta zúp zooi bhrợ têng trường học, đhị zr’lụ cha ớh cóh tang. Cóh bêl ahay apêê ađhi học zr’nắh k’đháp pa bhlâng. Nâu cơy nắc liêm buôn bấc pa bhlâng. Ng’moon zazum k’conh k’căn học sinh têêm loom”.

Cắh muy chr’val Dang, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr Cơ Tu đhị chr’val Lăng công tr’xăl ting t’ngay tơợ chính sách bhrợ têng đhăm ắt mamông t’mêê. Xang chr’val A Nông, Lăng nắc chr’val g’lúh 2 âng chr’hoong Tây Giang vêy ta xay moon xay bhrợ liêm xang xa nay bh’rợ bhươl cr’noon t’mêê. Rau ha ul đharứt ting t’ngay vêy ta t’bil lơi cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr. Xăl ooy đêếc nắc đợ rau la liêm pr’hay âng pazêng c’lâng lướt vêy ta bhrợ lâng bê tông, rau tr’ang âng điện, trường vêy ta bhrợ nhâm mâng lâng đợ ruộng ha roo ga mắc bhứah đăn ooy bhươl cr’noon… đh’rứah lâng n’nắc đợ pr’loọng đong đharứt xiêr đơớh, chr’nắp bhlâng, doọ dzợ vêy đhr’năng acoon ađhi lơi học cơnh l’lăm ahay… Cô giáo Trần Thị Mai Hương, trường Tiểu học chr’val Lăng, chr’hoong Tây Giang prá: “Ting cơnh acu lêy rau liêm choom bhlâng cóh cr’noon Aró, tr’nơớp nắc đhanuôr ắt mamông zazum muy đhị, trường học công ắt đhị đêếc. Tu cơnh đêếc, giáo viên bơơn ch’mêết lêy ghít bh’rợ học âng học sinh bêl cóh đong lâng công liêm buôn đoọng ha giáo viên cóh bh’rợ pa choom lâng p’xoọng c’năl đoọng ha apêê ađhi”.

T’coóh Bh’riu Hùng, Chủ tịch UBND chr’val Lăng, chr’hoong Tây Giang bhui har xay moon, đợ pr’đươi điện cóh chr’val nắc vêy tấp cóh k’tiếc. Chr’nắp bhlâng, tơợ bêl vêy điện, bấc pr’loọng đong đhanuôr bơơn câl pazêng rau pr’đươi lêy, xơợng, pa dưr c’năl, học tập kinh nghiệm bhrợ cha tơợ pazêng zr’lụ n’lơơng, bhrợ t’bhứah bh’rợ giao lưu văn hoá, bhrợ t’váih rau tr’đăn bhlưa pazêng zr’lụ, miền cóh chr’hoong. T’coóh Bhriu Hùng prá: “Tước nâu cơy, chr’val ơy bhrợ têng mơ 8 mặt bằng, ra pặ đhanuôr ắt mamông ha lấh 531 pr’loọng đong lâng lấh 2018 cha nắc manuýh ắt mamông đhị vel đong. Tơợ xa nay bh’rợ nắc bhươl cr’noon t’mêê đhanuôr bhui har pa bhlâng, đhanuôr ắt mamông muy đhị đanh đươnh. Đhanuôr nắc bơơn pa dưr kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh”.

Muy rau t’mêê cóh pazêng bhươl cr’noon đhăm ắt mamông t’mêê cóh chr’hoong Tây Giang nắc bh’rợ xrặ số, đhơ nớc âng c’la đong, công cơnh pazêng rau xa nay crêê tước ooy k’tiếc ắt, k’tiếc pa bhrợ, đợ cha nắc manuýh ắt mamông, pr’loọng đong đharứt, pr’loọng đong z’zăng k’van… đoọng bhrợ t’váih rau liêm buôn cóh bh’rợ k’đhơợng xay hành chính cấp chr’val. Bh’rợ xrặ số đông cắh muy bhrợ buôn ng’chêếc lêy, liêm buôn cóh bh’rợ k’đhơợng lêy, ting n’nắc nắc dzợ bhrợ têng bh’rợ ắt mamông liêm pr’hay đoọng ha đhanuôr. T’coóh Arất Blui, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang prá: “Đoọng k’đhơợng lêy đhanuôr, pr’loọng đong nắc chr’hoong vêy cr’noọ bh’rợ xrặ số đoọng liêm buôn bhlâng, t’đui ooy đhr’năng âng pazêng bhươl cr’noon. Tơợ đêếc, clặ cr’lặ số đong lâng crêê cơnh lâng đhr’năng k’đhơợng lêy t’nooi âng zập pr’loọng đong. Ba bi cơnh pr’loọng đong A số 1 nắc pazêng rau bha ar bha tơ ha mơ dzợ nắc lứch số 1 đoọng buôn k’đhơợng lêy. Ting cơnh Chỉ thị 07 âng Huyện uỷ Tây Giang, pazêng rau bha ar hộ khẩu lâng pazêng rau bha ar bha tơ crêê tước nắc lứch xrặ đớc ooy phần mềm”.

T’mêê đâu, Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam đoọng muy c’bhúh mơ 30 cha nắc manuýh vêy uy tín, t’coóh bhươl âng apêê chr’hoong da ding k’coong tước lêy, pa choom kinh nghiệm ra pặ đhanuôr, bhrợ têng đhăm ắt mamông t’mêê đhị Tây Giang. Ting cơnh t’coóh Hồ Thanh Tân, Phó Trưởng ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam, Tây Giang nắc chr’hoong da ding k’coong xay bhrợ liêm choom pa bhlâng bh’rợ quy hoạch, ra pặ đhanuôr, xang n’nắc xay moon zr’lụ pa bhrợ, zr’lụ b’băn đoọng ha đhanuôr. Tơợ bh’rợ bhrợ têng cơnh đêếc, apêê t’coóh bhươl, manuýh vêy uy tín nắc chô xay moon ooy vel đong đay, k’coon ch’chau đay ting bhrợ.

Nắc muy chr’hoong đharứt 30a, tơớp xay bhrợ lâng bấc rau zr’nắh k’đháp, hân đhơ cơnh đêếc chr’hoong Tây Giang ơy xay moon đoọng ha đay xa nay bh’rợ dưr váih crêê cơnh. Rau đêếc nắc, kiêng pa dưr kinh tế, t’bil ha ul pa xiêr đharứt, nắc nhâm mâng đhị ắt mamông đoọng ha đhanuôr acoon cóh, pa têết lâng xa nay bh’rợ zúp zooi đhanuôr pa bhrợ đăn lâng zr’lụ ắt mamông. Lâng 73 mặt bằng đhị ắt mamông ơy ta bhrợ têng xang, đhanuôr cóh zr’lụ c’noong k’tiếc xay moon nâu đoo nắc muy xa nay bh’rợ cách mạng cóh vel đong./.

ĐỔI THAY Ở HUYỆN BIÊN GIỚI TÂY GIANG

                               CTV Duy Bình

Trước đây, đồng bào Cơ Tu tại huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam sống trên rẻo cao, rừng sâu, đường sá đi lại vô cùng khó khăn. Vì thế chính quyền huyện Tây Giang đã triển khai sắp xếp dân cư với phương châm nơi ở mới phải tốt hơn nơi ở cũ. Sau hơn 5 năm bắt tay vào xây dựng, cùng với những nguồn lực từ các chính sách đầu tư của Nhà nước, đến nay, hầu hết các thôn tái định cư tại Tây Giang được đầu tư đầy đủ về cơ sở hạ tầng gắn liền các thiết chế văn hóa cho đồng bào.

  Thôn Batưr, xã Dang trước đây là một trong những vùng sâu, vùng xa, khó khăn nhất của huyện Tây Giang. Điểm thôn Batưr được chính quyền địa phương sắp xếp, tái định cư vào cuối năm 2016 với gần 100 hộ dân. Gần hai năm triển khai đưa bà con về nơi ở mới, diện mạo của điểm thôn này đã thay đổi rất nhiều so với nơi ở cũ. Các công trình như điện, đường, trường, trạm được đầu tư, xây dựng khang trang. Nhà Gươl truyền thống cũng được xây dựng hài hòa với đời sống sinh hoạt của bà con.  Ông Hốih Gro, Trưởng thôn Batưr, xã Dang nói:“Chúng tôi rất yên tâm về nơi ở mới. Nhà cửa sạch sẽ so với nơi ở mới. Tỷ lệ hộ nghèo cũng giảm. Theo rà soát trong năm 2016, thì thôn mình có 30 hộ nghèo. Năm 2017 tiếp tục rà soát hộ nghèo thì có 20 hộ thoát nghèo và có 10 hộ đăng ký thoát nghèo bền vững”.

Cùng với việc bố trí định cư cho đồng bào Cơ Tu, UBND huyện Tây Giang cũng chú trọng xây dựng và đầu tư các trang thiết bị dạy học tại các điểm trường mầm non tại các làng tái định cư.  Sự đầu tư này bước đầu đã tạo được đột phá về chất lượng nuôi dạy trẻ. Cô BLúp Thị Nhi, giáo viên Mầm non thôn Batưr, xã Dang phấn khởi cho biết:“Về dạy học thì điều kiện dạy học ở đây rất tốt. Một số dự án hỗ trợ xây dựng trường học, khu vui chơi ngoài trời. Hồi xưa các em đi học rất chi là khó khăn. Bây giờ rất là thuận lợi rồi. Nói chung phụ huynh rất yên tâm”.

Không riêng xã Dang, cuộc sống của đồng bào Cơ Tu ở xã Lăng cũng thay đổi từng ngày từ chính sách bố trí tái định cư. Sau xã a Nông, Lăng là xã thứ 2 của huyện Tây Giang đã được công nhận đạt chuẩn Nông thôn mới. Cái nghèo từng bước được đẩy dần khỏi cuộc sống của người dân. Thay vào đó là diện mạo khang trang, sạch đẹp của những con đường bê tông, ánh điện rực rỡ, ngôi trường kiên cố và những cánh đồng lúa nước bạt ngàn ngay cạnh bản làng... Cùng với đó tỷ lệ các hộ nghèo giảm nhanh, đặc biệt, không còn tình trạng con em bỏ học nhiều như trước đây… Cô giáo Trần Thị Mai Hương, trường Tiểu học xã Lăng, huyện Tây Giang cho hay: “Theo tôi thấy được điểm thuận tiện ở thôn Aró, thứ nhất là dân cư tập trung một chỗ, trường học cũng nằm trong mặt bằng. Cho nên giáo viên dễ kiểm tra được việc học của học sinh khi ở nhà và cũng thuận tiện cho giáo viên trong giảng dạy và trau dồi kiến thức cho các em”.

Ông Bríu Hùng, Chủ tịch UBND xã Lăng, huyện Tây Giang phấn khởi cho hay, hệ thống điện lưới trong xã đã được ngầm hóa. Đặc biệt, từ khi có điện, nhiều hộ dân mua sắm các thiết bị nghe nhìn, tăng cường kiến thức, học tập kinh nghiệm làm ăn ở các nơi, mở rộng giao lưu văn hóa, tạo sự xích lại gần nhau giữa các vùng, miền trong huyện. Ông Bíu Hùng nói: “Đến nay xã đã bố trí được 8 mặt bằng, bố trí dân cư cho trên 531 hộ với trên 2018 nhân khẩu tại địa phương. Xuất phát từ nông thôn mới thì người dân rất phấn khởi, người dân ở ổn định lâu dài. Người dân có cơ sở để phát triển kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh”.

Một điểm khá mới ở các điểm thôn tái định cư ở huyện miền núi Tây giang chính là việc đánh số thứ tự, tên chủ hộ cũng như những thông tin liên quan về đất ở, đất sản xuất, số nhân khẩu, hộ nghèo, hộ khá... nhằm tạo điều kiện trong công tác quản lý hành chính cấp xã. Việc đánh số nhà không chỉ đơn giản là cách tìm kiếm dễ dàng, thuận tiện trong quản lý mà còn nhằm xây dựng nếp sống văn minh cho bà con. Ông Arất Blúi, Phó Chủ tịch UBND huyện Tây Giang cho biết:“Để dễ quản lý nhân hộ khẩu thì huyện có ý tưởng đánh số thứ tự theo chiều thuận lợi nhất, tùy vị trí của từng thôn. Trên cở sở đó, gắn biển số nhà và phù hợp với quản lý danh sách của mỗi hộ gia đình. Ví dụ như hộ A số 1 thì tất cả các thủ tục còn lại đều là số 1 để dễ quản lý. Theo Chỉ thị 07 của Huyện ủy Tây Giang, các loại sổ hộ khẩu và các giấy tờ liên quan đều cập nhật vào phần mềm”.

Mới đây, Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam tổ chức đoàn cho 30 người có uy tín, già làng tại các huyện miền núi đến thăm quan, học tập kinh nghiệm sắp xếp, tái định cư tại Tây Giang. Theo ông Hồ Thanh Tân, Phó Trưởng ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam, Tây Giang là huyện miền núi làm tốt công tác quy hoạch, sắp xếp dân cư, rồi bố trí nơi sản xuất, nơi chăn nuôi cho bà con. Qua việc tổ chức như vậy, các vị già làng, người có uy tín sẽ về tuyên truyền cho địa phương, con cháu thực hiện theo.

Là huyện nghèo 30a, xuất phát điểm thấp, song huyện Tây Giang đã hoạch định cho mình một chiến lược phát triển phù hợp. Đó là, muốn phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, thì phải ổn định chỗ ở cho đồng bào gắn với nhiều chương trình hỗ trợ để người dân sản xuất gần với nơi ở. Với 73 mặt bằng tái định cư được hoàn thành, đồng bào vùng biên giới ví đây là một “cuộc cách mạng trên quê hương”./.