Đhị g’lúh hơnh déh 55 c’moo bhrợ t’váih ( 1963 -2018) lâng 15 c’moo bhrợ t’váih cớ ( 2003-2018), chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, pr’loọng đong a noo A lăng Rul, ặt cóh vel Bút Nga, chr’val Sông Kôn hâng hơnh nắc muy cóh bấc pr’loọng đong bơơn UBND chr’hoong Đông Giang đoọng Giấy khen tu vêy bh’nơơn cốh pa bhrợ ta têng, pa dưr tr’mông tr’mêếh, ha dưr dal pr’ặt tr’mông pr’loọng đong. A noo A lăng Rul moon: “Đha lum hơnh déh 15 c’moo bhrợ t’váih cớ chr’hoong Đông Giang, pr’loọng đong cu bơơn UBND chr’hoong đoọng Giấy khen nắc bhui har cắh cơnh. Đhị đêếc bhrợ t’váih pr’đơợ đoọng ha pr’loọng đong zi t’bhlâng lấh mơ dzợ cóh pa bhrợ ta têng, đh’rứah lâng n’nắc nắc t’bhlâng p’too moon zooi đoọng đha nuôr cóh vel đh’rứah pa dưr tr’mông tr’mêếh cơnh pr’loọng cu. Cr’chăl ha y rơơm kiêng vêy bấc pr’loọng đong bơơn chr’hoong khen thưởng cơnh pr’loọng đong cu, đoọng đh’rứah ma pa bhrợ ta têng pa dưr tr’mông tr’mêếh”.

T’coóh Coor Le, Chủ tịch UBND chr’val Sông Kôn, chr’hoong Đông Giang đoọng năl: Sông Kôn vêy 11 vel, đhị 2 r’bhâu cha nắc. L’lăm a hay chr’val Sông Kôn cắh vêy pr’đơợ hạ tầng, đợ pr’loọng đha rựt dzợ bấc, pa bhlâng nắc pr’loọng đong a coon cóh…. Tơợ đhr’năng la lua n’nâu, chính quyền chr’val Sông Kôn âi t’bhlâng xay trúih, p’too moon đha nuôr pa bhrợ ta têng, pa dưr tr’mông tr’mêếh ha dưr dal pr’ặt tr’mông; pa zum bhrợ đươi dua liêm choom đợ zên bh’rợ xa nay, dự án k’rong bhrợ đhị vel đong chr’val, p’ghít bhrợ pa dưr cơ sở hạ tầng; t’bhlâng zooi đoọng ha đha nuôr padưr tr’mông tr’mêếh…

Xoọc đâu, zấp đoo vel âng chr’val Sông Kôn zêng vêy c’lâng ô tô chô tước. Apêê pr’đhang bh’rợ tr’nêng liêm choom, đha nuôr acoon cóh năl đươi dua đợ râu liêm choom âng khoa học – kỹ thuật ooy bh’rợ tr’nêng, ha dưr dal pr’ặt tr’mông âng đha nuôr ting bơơn ha dưr dal. Pa bhlâng nắc cóh vel đong chr’val âi dưr váih pr’đhang du lịch vel bhươl, t’đang t’pấh bấc ơl t’mooi tước la lêy, đhêy ặt, chroi đoọng xay trúih pa cắh apêê chr’nắp âng văn hóa apêê đha nuôr Cơ Tu. T’coóh Coor Le đoọng năl cớ: Cóh cr’chăl ha y, đoọng xay bhrợ Bh’rợ xa nay cr’noọ cr’niêng k’tiếc k’ruung n’đắh “ Bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê” lâng bh’rợ “ Pa zêng đha nuôr bhrợ pa dưr pr’ặt tr’mông văn hóa cóh vell đong”, chính quyền chr’val Sông Kôn vêy t’bhlâng zooi đoọng, p’too moon đha nuôr pa dưr tr’mông tr’mêếh ha dưr dal chất lượng bh’nơơn, t’bhlâng nắc muy cóh bấc chr’val âng chr’hoong Đông Giang, vêy bhr’dzang tr’xăl liêm choom cóh zấp râu bh’rợ tr’mông tr’mêếh, pr’ặt tr’nợt, an ninh quốc phòng. T’coóh Coor Le moon: “Cơnh lâng chr’val Sông Kôn, đoọng đha nuôr bơơn n’đắh cr’noọ xa nay n’đắh thu nhập cóh bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê, nắc k’rong xơợng bhrợ đợ bh’rợ cơnh đâu: râu muy nắc k’rong chóh crâng ting Nghị định 01 âng HĐND chr’hoong. Râu bơr nắc đoọng pay đoọng bha ar quyền đươi dua k’tiếc ha đha nuôr, đoọng đha nuôr vêy pr’đợơ pa dưr bh’rợ trnêng liêm choom lấh. Râu pêê nắc chóh apeê râu tơơm z’nươu cóh crâng, ting pr’đhang pay đệ băn đanh. Đh’rứah lâng n’nắc bh’rợ zư lêy crâng, x’mir lêy crâng bơơn chr’val xay moon chóh apêê n’loong ga mắc cóh crâng zư đớc, crâng ta đoọng đha nuôr k’đhơợng lêy ha đha nuôr zư x’mir, bhrợ t’váih râu pa chô p’xoọng. Pa bhlâng chr’val Sông Kôn bhrợ k’rơ pa dưr du lịch vel bhươl, du lịch crâng đác, đhị đêếc xay trúih pa cắh đợ râu chr’nắp âng đha nuôr Cơ Tu, xay trúih du lịch âng vel đong”.

Đông Giang nắc chr’hoong da ding ca coong âng tỉnh Quảng Nam, cơnh lâng lấh 73% acoon ma nứih nắc đha nuôr Cơ Tu ặt ma mông. Xang 15 cmoo bhrợ t’váih cớ chr’hoong Đông Giang âi dưr váih muy cóh bấc đhị tr’ang âng tỉnh Quảng Nam n’đắh t’đang t’pấh k’rong bhrợ, pa dưr công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp: Cơnh lâng  1 bha nụ công nghiệp bhứah 7,2 hécta; muy đong máy n’loong keo pr’đươi đhị chr’val Ba, đong máy gạch Tuynel cắh ta bóh cóh vel Dốc Kiền – chr’val Ba; dh’rưah lâng bấc apêê dự án bhrợ têng bh’nơơn tợơ p’lêê Sim, dự án chóh crâng n’loong ga mắc... Đha nuôr Đông Giang nâu câi âi năl đươi dua râu liêm choom khoa học, kỹ thuật bơơn đươi dua ooy bh’rợ tr’nêng, bấc pr’đhang bhrợ têng, tr’xăl tơơm chrnóh, acoon bh’năn chô đơơn bh’nơơn liêm choom. Đhị đêếc âi pa dưr bhươn a tông băn k’rong muy đhị, chất lượng dal; apêê bh’nơơn la lay đơơng chr’nắp vel đong cơnh prớ A riêu, chè Ra Zéh. Chr’hoong Đông Giang k’rong t’đang moon k’rong bhrợ ooy du lịch crâng đác, du lịch vel bhươl, cơnh: Đác púih A Păng, chr’val Sông Kôn; Cổng trời- Đông Giang, zr’lụ du lịch đhêy ặt A Vương, chr’val Ma Coóih.

Xang 15 cmoo bhrợ tváih cớ bấc cr’noọ xa nay kinh tế âng chr’hoong Đông Giang dưr k’rơ, cóh đêếc, chr’nắp bhrợ têng nông – lâm – thủy sản bơơn lấh 200 tỷ đồng dzoóc k’noọ 2 chu t’piing lâng c’moo 2003; chr’nắp bhrợ têng công nghiệp – bhrợ têng cmoo 2017 bơơn k’noọ 1000 tỷ đồng, dzoóc tước 20 chu tpiing lâng c’moo 2003; k’rong pa zêng pa chô ngân sách Nhà nước c’moo 2017 k’noọ 681,5 tỷ đồng, dzoóc 11,4 chu tr’piing lâng cmoo 2003.

T’coóh Đinh Văn Hươm, Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang đoọng năl: Xang 15 c’moo bhrợ t’váih cớ, đoọng vêy bơơn đợ bh’nơơn n’nâu nắc đươi vêy râu t’bhlâng, đoàn kết, mr’cơnh loom âng Đảng bộ, Chính quyền lâng pa zêng đha nuôr chr’hoong Đông Giang: “Xang 15 c’moo bhrợ t’váih cớ, pr’ặt trmông âng đha nuôr vêy bấc râu tr’xăl. Pa bhlâng nắc pr’ặt trmông văn hóa vêy bấc râu liêm crêê. Bh’rợ pa dưr vel bhươl t’mêê công bơơn z’zăng bấc bh’nơơn, cóh đêếc crêê tước muy bơr chr’val xoọc đâu bơơn ting c’lâng bh’rợ âng chr’hoong âi xay moon l’lăm. Bh’rợ bhrợ pa dưr trường lớp bơơn k’rang tước ha dưr dal. Lấh đhị đêếc, bh’rợ zư xmir lêy c’rơ tr’mông đha nuôr công bơơn k’rang tước, pa bhlâng nắc xoọc đâu chr’hoong âi bhrợ têng apêê trạm y tế chr’val bơơn crêê cr’noọ vel bhươl t’mêê lâng bhrợ bhr’lậ pa dưr cán bộ y tế đoọng bhrợ têng ting cơnh cr’noọ zư x’mir lêy c’rơ tr’mung ha đha nuôr cóh cr’chăl hay”.

Ặt đhị p’loọng p’lêếh n’đắh Tây nam thành phố Đà Nẵng lâng p’têệt lâng apêê vel đong chr’hoong Tây Giang, Nam Giang ting c’lâng Hồ Chí Minh, chr’hoong Đông Giang vêy pr’đơợ đoọng pa dưr tr’mông tr’mêếh – pr’ặt tr’nợt, tr’câl tr’bhlêy bhlưa apêê zr’lụ. Cóh cr’chăl ha y, Đông Giang t’bhlâng bhrợ t’bhứah pa dưr tr’mông tr’mêếh bh’rợ tr’nêng ha rêê đhuốch, dịch vụ, công nghiệp, p’têệt lâng bhrợ bhrợ t’bhứah râu k’rong bhrợ lâng zư đớc râu liêm pr’hay văn hóa Cơ Tu. Đh’rứah lâng n’nắc, k’rong ha dưr dal râu liêm choom bh;rợ tr’nêng âng zấp cấp, zấp ngành, chính quyền, t’bhlâng zêl cha groong, ta uốh ta ruông lâng k’đhơợng nhâm an ninh chính trị cóh vel đong… crêê lâng nắc đhị tr’haanh âng tỉnh Quảng Nam./.

Đổi thay ở Đông Giang sau 15 năm tái lập

         Hốih  Nhàn

Ngày 17/7/2003 huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam  được tái lập sau 28 năm hợp nhất với huyện Tây Giang. Tròn 15 năm kể từ khi tái lập, nhờ sự nỗ lực, đoàn kết, Đảng bộ, Chính quyền và nhân dân huyện Đông Giang đã chung sức, đồng lòng, chủ động sáng tạo, tập trung tháo gỡ khó khăn, phát huy lợi thế, huy động nội lực, thu hút đầu tư, tranh thủ sự quan tâm hỗ trợ, giúp đỡ của Trung ương, tỉnh, các tổ chức trong và ngoài nước, huyện Đông Giang đã tạo nên sự chuyển biến tích cực, toàn diện trên các lĩnh vực đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao. 

  Tại buổi lễ kỷ niệm 55 năm thành lập (1963-2018) và 15 năm tái lập (2003- 2018) huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, gia đình anh A Lăng Rul, ở thôn Bút Nga, xã Sông Kôn vinh dự là một trong những hộ gia đình được UBND huyện Đông Giang tặng giấy khen vì có thành tích trong lao động sản xuất, phát triển kinh tế, nâng cao đời sống hộ gia đình. Anh A Lăng Rul nói: “Nhân kỷ niệm 15 tái lập huyện Đông Giang, gia đình tôi được Uỷ ban nhân dân huyện tặng giấy khen thì gia đình tôi mừng lắm. Qua đó tạo động lực cho gia đình chúng tôi cố gắng hơn nữa trong lao động sản xuất, cùng với đó là tăng cường tuyên truyền giúp đỡ bà con trong thôn bản cùng phát triển kinh tế như gia đình mình. Thời gian tới mong muôn có nhiều hộ gia đình được huyện khen thưởng như gia đình tôi, để cùng thi đua phát triển kinh tế”.

Ông Coor Le, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã Sông Kôn, huyện Đông Giang cho biết: Sông Kôn  có 11 thôn, trên 2 nghìn nhân khẩu. Trước đây xã Sông Kôn thiếu về cơ sở hạ tầng, tỷ lệ hộ đói nghèo còn cao, nhất là đối với hộ gia đình dân tộc thiểu số.... Từ thực tế trên, chính quyền xã tích cực tuyên truyền, vận đồng nhân dân sản xuất, phát triển kinh tế nâng cao đời sống; lồng ghép sử dụng có hiệu quả các nguồn vốn chương trình, dự án đầu tư trên địa bàn, chú trọng xây dựng cơ sở hạ tầng; tăng cường hỗ trợ cho nhân dân phát triển kinh tế…

Hiện nay, tất cả các thôn của xã Sông Kôn đều có đường ô tô đến tận nơi. Các mô hình sản xuất có hiệu quả, bà con dân tộc thiểu số biết áp dụng những tiến bộ của khoa học – kỹ thuật vào sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ngày càng được nâng lên. Đặc biệt, trên địa bàn xã đã hình thành mô hình du lịch cộng đồng, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, nghỉ dưỡng, góp phần quảng bá các giá trị bản sắc văn hoá của đồng bào Cơ Tu. Ông Coor Le khẳng định để thực hiện thành công Chương trình mục tiêu quốc gia về “xây dựng nông thôn mới” và phong trào “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư”, chính quyền xã Sông Kôn sẽ tiếp tục hỗ trợ, vận động nhân dân phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng sản phẩm, phấn đấu là một trong những xã của huyện Đông Giang, có bước chuyển biến tích cực ở trên tất cả các lĩnh vực đời sống kinh tế - văn hoá, xã hôi, an ninh quốc phòng. Ông Coor Le nói: “Đối với xã Sông Kôn, để bà còn đạt về tiêu chí thu nhập trong tiêu chế xây dựng Nông thôn mới, thì tập trung thực hiện những việc như sau: Thứ nhất tập trung trồng rừng theo Nghị quyết 01 của HĐND huyện. Thứ 2 là cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà con, để bà con có điều kiện phát triển sản xuất tốt hơn, thứ ba là trồng các loại cây dược liệu dưới tán rừng, theo mô hình lấy ngắn nuôi dài. Cùng với đó công tác bảo vệ, chăm sóc rừng được xã định hướng trồng các cây gỗ lớn ở rừng phòng hộ, giao khoán cho bà con chăm sóc giữ gìn, tạo nguồn thu nhập thêm. Đặc biệt xã Sông Kôn đẩy mạnh phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, qua đó giới thiệu những giá trị bản sắc của đồng bào Cơ Tu, quảng báo du lịch của địa phương”.

Đông Giang là huyện miền núi cao của tỉnh Quảng Nam, với trên 73% dân số là đồng bào Cơ Tu sinh sống. Sau 15 năm tái lập huyện Đông Giang đã trở thành một trong những điểm sáng của tỉnh Quảng Nam về thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp: Với 01 cụm công nghiệp rộng 7,2 hécta; một nhà máy gỗ keo nguyên liệu tại xã Ba, nhà máy gạch Tuynel không nung ở thôn Dốc Kiền-xã Ba; cùng các dự án sản xuất và chế biến sản phẩm từ quả Sim, dự án trồng rừng gỗ lớn… Người dân Đông Giang nay đã biết áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật được áp dụng vào sản xuất, nhiều mô hình sản xuất, chuyển đổi cây trồng, con vật nuôi hiệu quả đem lại giá trị kinh tế cao. Qua đó đã hình thành các trang trại chăn nuôi tập trung, chất lượng cao; các sản phẩm đặc thù mang thương hiệu như Ớt A Riêu, Chè dây RaZéh. Huyện Đông Giang tập trung kêu gọi đầu tư vào du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, như: Suối khoáng nóng A Păng - xã Sông Kôn; Cổng trời – Đông Giang, khu du lịch nghỉ dưỡng A Vương - xã Mà Cooih.

Sau 15 năm tái lập nhiều chỉ tiêu kinh tế của huyện Đông Giang tăng trưởng mạnh, trong đó có: Giá trị sản xuất nông - lâm - thuỷ sản đạt hơn 200 tỷ đồng tăng gần 2 lần so với năm 2003; giá trị sản xuất công nghiệp - xây dựng năm 2017 đạt gần 1000 tỷ đồng, tăng gấp 20 lần so với năm 2003; tổng thu ngân sách Nhà nước năm 2017 đạt xấp xỷ 681,5 tỷ đồng, tăng 11,4 lần so với năm 2003.

Ông Đinh Văn Hươm, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện Đông Giang cho biết: Sau 15 năm tái lập để có được những thành quả nêu trên đó là nhờ sự nỗ lực, đoàn kết, chung sức, đồng lòng của Đảng bộ, Chính quyền và toàn thể nhân dân huyện Đông Giang: “Sau 15 năm tái lập cơ bản đời sống của bà con có những thay đổi lớn, đặc biệt về đời sống văn hoá có những bước tiến bộ. Việc xây dựng Nông thôn mới cũng đạt khá nhiều thành tịch, trong đó liên quan đến một số xã hiện nay đạt theo lộ trình mà huyện đã vạch ra. Rồi việc xây dựng trường lớp được quan tâm đến việc xây dựng trường chuẩn, rồi xây dựng đội ngũ cán bộ giáo viên, nâng cao về chất lượng và số lượng. Bên cạnh đó, việc chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân cũng được quan tâm, đặc biệt hiện nay huyện đã xây dựng các trạm y tế xã đạt chuẩn theo lộ trình nông thôn mới và củng cố cán bộ y tế để phục vụ theo yêu cầu chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân trong thời gian đến”.

Nằm ở cửa ngõ phía tây nam thành phố Đà Nẵng và kết nối với các địa bàn huyện Tây Giang, Nam Giang theo trục đường Hồ Chí Minh, huyện Đông Giang có nhiều lợi thế để phát triển kinh tế- xã hội, giao thương giữa các vùng miền. Trong thời gian đến, Đông Giang tiếp tục mở rộng phát triển sản xuất nông nghiệp, dịch vụ, công nghiệp, gắn với việc mở rộng xúc tiến, đầu tư và giữ gìn bản sắc văn hoá của đồng bào Cơ Tu. Cùng với đó là tập trung nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động cuả các cấp, các ngành chính quyền, tăng cường phòng chống tham nhũng, lãng phí và giữ vững an ninh chính trị trên địa bàn… xứng đáng là điểm sáng cuả tỉnh Quảng Nam./.