“Bhrợ têng cha nắc lêy chấc c’lâng bh’rợ bhrợ ha cơnh đoọng bơơn bh’nơơn liêm dal. Cung đhị k’tiếc nâu, cung acoon manứih n’nắc, cung bh’năn chr’nóh n’nắc.. hân đhơ cơnh đêếc, lêy bhrợ ha cơnh đoọng năl liêm ghíy c’lâng bh’rợ liêm choom. tr’xăl băn k’roóc croọl cóh c’roọl, chóh đợ t’nơơm cha p’lêê lâng k’rong bhrợ công nghệ dal, pa đhang moon cơnh tưới dz’dzong. Liêm choom kinh tế nắc cung pa dưr lấh.”

“ Đươi dua kỹ thuật đoọng liêm choom lấh mơ. Zâp apêê t’coóh t’ha moon ơy moon đác chr’nắp bhlâng, xang nặc phân, nắc lêy đoọng tơơm chr’nóh ôộm cha liêm zâp, bêl cha cêết nắc vêy c’lâng bh’rợ zư lêy liêm ghít đoọng bơơn bh’nơơn chr’nắp.”

Nắc râu cr’noọ âng t’coóh Đặng Đình Thị, cóh vel Hoa Mai, chr’val Chiềng Ban, chr’hoong Mai Sơn lâng anoo Ngô Đức Vinh cóh vel Mai Ngập, chr’val Chiềng Sàng, chr’hoong Yên Châu. Apêê nắc 2 ooy bấc tấm gương đhanuôr cóh tỉnh Sơn La ơy vêy đợ râu liêm choom tu vêy tr’xăl đắh cr’noọ bh’rợ bhrợ têng cha.

Lâng bhiệc k’rong bhrợ băn k’roóc cóh c’roọl, đươi dua công nghệ tưới dz’dzong lâng bón phân hữu cơ đhị k’noọ 4,5 hécta k’tiếc chóh tơơm cha p’lêê pa zêng píh ngam, píh bhung, pazưm lâng chóh clang đợ đhị k’tiếc chóh tơơm cha p’lêê lơơng, zâp c’moo lơi jợ đợ mơ zên pa glúh l’lăm nắc đông t’coóh Đặng Đình Thị vêy pa chô zên mơ 1 tỷ đồng. Ha dợ pr’loọng đông anoo Vinh cung ơy grơơ nhool tr’xăl k’noọ 3 hécta k’tiếc chóh a’bhoo cắh liêm choom đoọng chóh đợ t’nơơm cha p’lêê đhị k’tiếc bha đưn, lấh mơ nắc nhãn, chrun, pa néh, lâng k’noọ 8.000 mét vuông k’tiếc chóh bhơi r’véh, pa zêng troọng nha nhar, dzar, k’đậc, a’bhêy. Tơợ 3 c’moo đâu anoo ơy k’rong hệ thống tưới phun đhi lục đoọng ha tơơm chr’nóh lâng đươi dua kỹ thuật zư lêy têêm ngăn, bh’nơơn pa chô bấc lấh 3 chu lâng l’lăm, zâp c’moo  nắc pa chô k’ha riêng ực đồng.

Chrooi đoọng c’rơ bhrợ pa dưr đh’rứah lâng đhanuôr cóh Sơn La cắh choom cắh moon tước đợ cán bộ nông nghiệp, đợ đông khoa học âng đhanuôr. kỹ sư Phạm Hân Hạnh, manứih bơơn ta hơnh déh “Nhà khoa học âng đhanuôr” c’moo 2018, xoọc đâu pa bhrợ đhị Trung tâm dịch vụ nông nghiệp chr’hoong Mai Sơn. Ooy cr’chăl pa bhrợ, chô lâng đhanuôr, năl ghít cr’noọ apêê, anoo nắc ơy t’bhlâng lêy cha mêết, bhrợ têng bấc râu cr’noọ bh’rợ chr’nắp đươi dua liêm choom, lâng tr’xăl bhiệc chóh bhrợ đoọng ha bấc zr’lụ đhanuôr cóh tỉnh Sơn La lâng cóh lơơng. Choom moon tước zâp c’lâng bh’rợ Pa dưr dal bh’nơơn pr’đươi r’rứah đoọng ha a’ọc căn, a’ọc lêệ đhị vel đông tỉnh Sơn La, c’lâng bh’rợ máy ọp cr’liêng a’tứch a’đha tự bhrợ liêm buôn lâng doọ bấc zên. lấh mơ, c’lâng bh’rợ Kỹ thuật bhr’lậ pa liêm bêl hân noo bhrợ, bêl váih pô p’lêê cóh bhíh bhung ting cơnh cr’noọ, c’lâng bh’rợ âng đơơng p’lêê na đhị tơợp chặt đoọng nắc váih đhị m’pâng đoong âng anoo ơy zúp đhanuôr vêy choom bhrợ pa liêm cr’noọ bh’rợ chóh bhrợ liêm crêê cơnh k’đươi cóh thị trường, liêm buôn ha pêê pa bhrợ ta têng. Kỹ sư Phạm Hân Hạnh moon: “Acu nắc cán bộ khuyến  nông. Chô lâng đhanuôr lấh mơ nắc pa choom chóh bhrợ, tr’xăl khoa học kỹ thuật. Bấc râu ta moóh âng đhanuôr nắc azi lêy chấc c’lâng bhrợ ha cơnh zooi zúp đhanuôr dưr zi lấh đợ zr’nắh k’đhạp nâu. Tơợ đêếc, nắc cóh cu dưr váih đợ cr’noọ lêy bhrợ liêm crêê đợ râu ta moóh âng đhanuôr...”

Lâng râu đươi bhrợ đh’rứah âng chính quyền lâng đhanuôr, cóh vel đông tỉnh Sơn La xoọc ơy vêy k’tiếc chóh tơơm cha p’lêê lâng tơơm sơn tra bơơn lấh 80 r’bhâu hécta. Prang tỉnh nắc ơy bơơn đoọng 181 mã số zr’lụ chóh tơơm cha p’lêê lâng k’tiếc lấh 4.700 hécta bhrợ đoọng pa câl cóh 12 k’tiêc k’ruung lơơng, 85 bh’nơơn pr’đươi ơy bơơn ta moon OCOP, ooy đâu 1 bh’nơơn pr’đươi bơơn cr’noọ bh’rợ 5 sao. Tỉnh cung zooi zúp pa dưr pa xớc lâng zư lêy 196 n’juông pr’đươi âng đơơng nông sản, thuỷ sản têêm ngăn, lâng bhrợ pa dưr bấc zr’lụ pr’đươi pazưm lâng zâp đông máy bhrợ têng nông sản. Ting cơnh t’coóh Vì Văn Ngọc, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Yên Châu, đhị vel đông chr’hoong Yên Châu xoọc nắc ơy chứng nhân VietGap đoọng ha 1 doanh nghiệp b’băn mơ 10.000 p’nong a’ọc pr’đươi đhị 1 c’moo, 30 HTX chóh tơơm cha p’lêê, 2 HTX chóh bhơi r’véh, đoọng 47 mã số zr’lụ chóh k’noọ 980ha k’tiếc chóh tơơm cha p’lêê zâp pr’đơợ pa câl cóh k’tiếc k’ruung lơơng: “Chr’hoong Yên Châu bhrợ têng liêm choom đợ chính sách xoọc váih âng Chính phủ, âng tỉnh đắh bhiệc zooi zúp, p’too p’zương pa dưr pa xớc ha rêê đhuốch, vel bhươl. T’bhlâng lêy cha mêết, k’đươi moon p’cắh ooy HĐND tỉnh pa glúh chính sách zooi zúp đoọng ha zâp dự án pa dưr pa xớc nông nghiệp liêm chr’năp. P’too p’zương đhanuôr cóh vel đông, đhanuôr pấh bhrợ têng cha zr’nưm, kinh tế tư nhân. Pazưm bhrợ têng zr’lụ pr’đươi.”

Tỉnh Sơn La t’bhlâng tước c’moo 2025 năc svêy lấh 100 r’bhâu hécta tơơm cha p’lêê, ooy đâu vêy 20.000ha đươi dua ting c’lâng bhrợ têng nông nghiệp ting cr’noọ bh’rợ VietGap, 18.000ha cà phê đoọng ha bh’nơơn pr’đươi đươi dua ting cr’noọ bh’rợ bha lang k’tiếc, 1.000ha tơơm chr’nóh đươi dua công nghệ tưới đác tự động, k’míah, bhrợ pa dưr lâng váih 17 zr’lụ nông nghiệp đươi dua công nghệ dal, pa dưr pa xớc zâp pr’đươi OCOP đhị 3 cấp... ĐoỌng bơơn cơnh cr’noọ bh’rợ nâu, p’căn Cầm Thị Phong, Phó Gíam đốc Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl tỉnh Sơn La đoọng năl: “Nắc lêy xăl t’mêê c’lâng bh’rợ bhrợ têng cóh ngành nông nghiệp, pazưm lâng bhiệc pa choom bh’rợ tr’nêng, bhrợ đoọng bhiệc bhrợ pa dưr thu nhập đoọng ha đhanuôr. đh’rứah lâng nâu nắc pa dưr pa xớc nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp bhriêl ta bách lâng đươi dua công nghệ dal đắh bhiệc lêy pay, bhrợ m’ma chr’nóh, bh’năn băn cóh prang tỉnh. Pa dưr k’rơ đươi dua công nghệ thông tin, công nghệ đắh k’đhơợng zư xay moon đhr’năng pr’lúh cr’ay, g’rưy pa hư cóh tơơm chr’nóh, cơ giới hoá tự động đắh bhrợ têng lâng đươi dua công nghệ dal đắh zư lêy, bhrợ têng bh’nơơn pr’đươi.”

Mưy hân noo ha pruốt chô cóh zâp zr’lụ da ding bha đưn Sơn La. Cóh đâu, chính quyền lâng đhanuôr zâp acoon cóh xoọc đh’rứah bhrợ pa liêm đợ hân noo ha pruốt, đợ hân noo chr’nắp liêm bơơn pa chô bấc đhị râu t’bhlâng tr’xăl cr’noọ bh’rợ tr’nêng./.

Sơn La: Cùng nông dân vun đắp

những mùa vàng từ thay đổi tư duy sản xuất

                                                                                               (TTTB-Bích Thủy)

Chuyển mạnh sang sản xuất hàng hóa, ứng dụng công nghệ cao, áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất góp phần nâng cao giá trị thu nhập trên một đơn vị diện tích, cách làm này đang được nhiều nông dân ở tỉnh miền núi Sơn La áp dụng và mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét. Chính quyền và mỗi nông dân ở đây đang cùng nhau nỗ lực vun đắp những mùa vàng bội thu từ thay đổi tư duy sản xuất.

“ Làm kinh tế phải tìm ra phương pháp làm sao đạt hiệu quả cao. Cũng diện tích ấy, cũng con người ấy, cũng vật nuôi cây trồng ấy nhưng phải làm sao nắm bắt được xu thế, làm sao cho hiệu quả. Chuyển đổi nuôi bò nhốt, trồng cây có múi và đầu tư công nghệ vào, ví dụ như tưới ẩm. Hiệu quả kinh tế tự dưng cao vọt lên”

“Áp dụng kỹ thuật vào cho hiệu quả cao hơn là  áp dụng. Các cụ đã nói nhất nước, nhì phân, mình phải cho cây, rau ăn uống đầy đủ, giá rét phải có biện pháp bảo vệ thì chắc chắn sẽ đạt hiệu quả cao về năng xuất, chất lượng.”

Đây là suy nghĩ của ông Đặng Đình Thị, ở bản Hoa Mai, xã Chiềng Ban, huyện Mai Sơn  và anh Ngô Đức Vinh ở bản Mai Ngập, xã Chiềng Sàng, huyện Yên Châu. Họ là 2 trong số rất nhiều tấm gương nông dân ở tỉnh Sơn La đã có những thành công nhờ thay đổi tư duy sản xuất nông nghiệp.

Với việc đầu tư chăn nuôi bò nhốt, áp dụng công nghệ tưới ẩm và bón phân hữu cơ trên gần 4,5 hecta diện tích trồng cây ăn quả có múi gồm cam, bưởi, kết hợp trông khoai tây ở những diện tích cây ăn quả chưa khép tán, mỗi năm trừ chi phí nhà ông  Đặng Đình Thị  có thu bình quân 1 tỷ đồng. Tương tự, gia đình anh Vinh cũng đã mạnh dạn chuyển đổi gần 3 hecta diện tích trồng ngô kém hiệu quả sang trồng cây ăn quả trên đất dốc, chủ yếu là nhãn, xoài, mít; cùng gần 8.000m2 diện tích trồng rau màu, gồm cà pháo, bí xanh, cà chua, bắp cải. Từ 3 năm nay, anh đã đầu tư hệ thống  tưới phun sương (tức tưới trên cao) cho cây trồng và áp dụng kỹ thuật chăm sóc an toàn, năng suất, chất lượng cây trồng tăng gấp đôi, gấp ba so với trước, mỗi năm cho thu hàng trăm triệu đồng.

Góp sức vun đắp mùa vàng cùng nông dân ở Sơn La không thể không kể đến những cán bộ nông nghiệp, những nhà khoa học của nông dân. Kỹ sư Phạm Hân Hạnh, người được tôn vinh “Nhà khoa học của nhà nông” năm 2018, hiện đang công tác tại Trung tâm dịch vụ nông nghiệp huyện Mai Sơn. Trong quá trình công tác, đến với người nông dân, thấu hiểu nỗi lo của họ, anh đã mày mò nghiên cứu,thực hiện nhiều sáng kiến áp dụng trong thực tiễn rất hiệu quả, và được chuyển giao kỹ thuật cho nhiều vùng nông dân trong, ngoài tỉnh Sơn La. Có thể kể đến các giải pháp “Nâng cao năng suất sinh sản cho lợn nái, chất lượng lợn thịt thương phẩm tại địa bàn tỉnh Sơn La”; giải pháp “Mô hình máy ấp trứng gia cầm tự chế đơn giản và rẻ tiền”. Đặc biệt, phương pháp “Kỹ thuật điều chỉnh mùa vụ, vị trí ra hoa, đậu quả trên cây bưởi da xanh theo ý muốn”; giải pháp đưa quả na từ vị trí đầu cành vào vị trí trong thân cây làm tăng chất lượng na….của anh đã giúp người nông dân có thể điều chỉnh mùa vụ, số lượng quả theo ý muốn, đáp ứng nhu cầu của thị trường, rất có lợi cho người sản xuất. Kỹ sư Phạm Hân Hạnh chia sẻ “Tôi là cán bộ khuyến nông. Vào với bà con chủ yếu là tập huấn kỹ thuật, chuyển giao khoa học kỹ thuật. Rất nhiều câu hỏi của bà con hỏi thì chúng tôi phải tìm cách làm sao giúp đỡ bà con vượt qua những khó khăn đó. Từ đó trong đầu tôi đã nảy ra những sáng kiến để đáp ứng tất cả những thắc mắc của bà con”.

Với sự đồng lòng của chính quyền và người dân, trên địa bàn tỉnh Sơn La hiện đã có diện tích cây ăn quả và cây sơn tra đạt hơn 80 nghìn hecta. Toàn tỉnh đã được cấp 181 mã số vùng trồng cây ăn quả với diện tích trên 4.700 hecta phục vụ xuất khẩu sang thị trường 12 nước; 85 sản phẩm đã được công nhận OCOP, trong đó 01 sản phẩm đạt tiêu chuẩn 5 sao. Tỉnh cũng hỗ trợ phát triển và duy trì 196 chuỗi cung ứng nông sản và thủy sản an toàn; đồng thời hình thành nhiều vùng nguyên liệu tập trung gắn với các nhà máy chế biến nông sản. Theo ông  Vì Văn Ngọc, phó Chủ tịch UBND huyện Yên Châu: Riêng tại địa bàn huyện Yên Châu hiện đã chứng nhận VietGap cho 01 doanh nghiệp chăn nuôi quy mô 10.000 con lợn thương phẩm/năm, 30 HTX trồng cây ăn quả, 02 HTX trồng rau, cấp 47 mã số vùng trồng cho gần 980 ha diện tích cây ăn quả đủ tiêu chuẩn xuất khẩu sang các nước:“Huyện Yên Châu tổ chức thực hiện hiệu quả những chính sách hiện có của Chính phủ, của tỉnh về việc hỗ trợ, khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn. Tiếp tục nghiên cứu đề xuất, trình HĐND tỉnh ban hành chính sách hỗ trợ cho các dự án phát triển kinh tế nông nghiệp chất lượng cao. Khuyến khích cộng đồng thôn bản, nhân dân tham gia kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân. Tập trung sản xuất phục vụ vùng nguyên liệu.

Tỉnh Sơn La phấn đấu đến năm 2025 sẽ có trên 100 nghìn hecta cây ăn quả, trong đó có 20.000 hecta áp dụng quy trình sản xuất nông nghiệp tiêu chuẩn VietGap; 18.000 hecta cà phê cho sản phẩm áp dụng tiêu chuẩn quốc tế; 1.000 hecta cây trồng ứng dụng công nghệ tưới nước tự động, tiết kiệm; xây dựng va hình thành 17 vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; phát triển các sản phẩm OCOP ở 3 cấp….Để đạt được mục tiêu này, bà Cầm Thị Phong, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sơn La cho biết: “Phải đổi mới phương thức tổ chức sản xuất trong ngành nông nghiệp, gắn với việc đào tạo nghề, tạo việc làm tăng thu nhập cho người nông dân. Cùng với đó là phát triển nghiệp hữu cơ, nông nghiệp thông minh và ứng dụng công nghệ cao trong chọn tạo, nhân giống cây trồng vật nuôi trên địa bàn toàn tỉnh. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ trong quản lý dự báo tình hình dịch bệnh, sâu bệnh hại trên cây trồng vật nuôi; cơ giới hóa tự động trong sản xuất và ứng dụng công nghệ cao trong bảo quản, chế biến nông sản”.

Một mùa xuân lại về trên khắp núi đồi Sơn La. Ở nơi đây, chính quyền và đồng bào các dân tộc đang cùng nhau vun đắp những mùa xuân, những mùa vàng bội thu từ chính nỗ lực thay đổi tư duy sản xuất./.