C’moo 2013, Huyện uỷ Tây Giang pa căh Nghị quyết số 14 đăh bhrợ têng vel bhươl t’mêê. Tợơ pr’đơợ nắc đoo, apêê ngành, vel đong ơy pa ghit lâng apêê xa nay gr’họot âng vel đong pa tệêt lâng apêê pr’đợơ nắc doó bhrợ lết đăh bơơn k’diic, pay k’điêl, doó dzợ đhr’năng g’noo đớc, đâh đoọng  bơơn k’diic, pay k’điêl… Bấc vel bhươl t’moọt xa nay căh đoọng bơơn k’diic, pay k’điêl tợơ p’niên k’tứi lâng tr’pay lâng ma nuyh coh k’bhuh xọong đhị gr’họot âng apêê tô bhuh, gr’họot âng vel bhươl, zr’lụ đhanuôr ặt, bhrợ t’vaih apêê Câu lạc bộ “Doó n’niên ca coon thứu 3”, “Pr’ặt liêm  bhlưa ma mai lâng da da”, “pr’loọng đong bhui har tệêm ngăn”,…

Apêê ngành chức năng chr’hoong Tây Giang t’bhlầng pa zưm bh’rợ xay moon zêl, cha groong đhr’năng bơơn k’diic, pay k’điêl tợơ p’niên k’tứi lâng tr’pay lâng ma nuyh coh k’bhuh xọong, k’rang zư lêy c’rơ tr’mông âng pân đil, chroi k’rong pa dưr pr’ặt tr’mông  liêm ta nih… Zập cấp hội pân đil bhrợ bấc bh’rợ lalua ta nih đăh đhr’năng bơơn k’diic, pay k’điêl tợơ p’niên k’tứi lâng tr’pay lâng ma nuyh coh k’bhuh xọong, tợơ đếêc apêê a đhi amoó, amế nắc ma nuyh trực tiếp pa too pa choom, pa đhep ca coon, đha đhi âng đay.

Đhị bêl xay moon ooy Dân số kế hoạch hoá gia đình, zập cấp, ngành pa ghit xa nay pa too pa choom p’niên k’tứi đăh đhr’năng bơơn k’diic, pay k’điêl tợơ p’niên k’tứi lâng tr’pay lâng ma nuyh coh k’bhuh xọong; n’niên ca coon bêl căh zập c’moo, rau căh liêm tu  bơơn k’dic, pay k’điêl tợơ p’niên k’tứi lâng tr’pay lâng ma nuyh coh k’bhuh xọong; h’cơnh nắc pr’ặt liêm lâng pr’zợc; pr’ặt ta nih liêm lâng pr’zợc; rau căh liêm bêl tr’kiêng đhị trường học; pa dưr dal c’năl.. Tợơ pazêng bh’rợ cơnh đâu, đhr’năng bơơn k’diic, pay k’điêl tợơ p’niên k’tứi lâng tr’pay lâng ma nuyh coh k’bhuh xọong đhị Tây Giang ơy xiêr bấc. Ha dang cơnh đhị c’moo 2016 prang chr’hoong vêy 12 cặp díc điêl tr’pay tơợ dzợ p’niên k’tứi nắc c’moo 2017 dzợ 6 cặp, c’moo 2018 dzợ 4 cặp, tước nâu kêi nắc dzợ 1-2 cặp. Chr’hoong Tây Giang pa zay coh cr’chăl ha y nắc doó dzợ đhr’năng bơơn k’diic, pay k’điêl tợơ p’niên k’tứi lâng tr’pay lâng ma nuyh coh k’bhuh xọong.

Đhơ ơy bơơn bấc bh’nơơn liêm choom, ha dợ ting cơnh a moó Bríu Thị Nem-Chủ tịch Hội LHPN chr’hoong Tây Giang, bh’rợ nâu căh choom ng’bhrợ đâh hân, nắc lêy bhrợ đhr’ooi. Căh muy đhị chr’hoong Tây Giang, apêê chr’hoong vêy bấc đhanuôr acoon coh ặt ma mông zêng lưm k’đhap đhị bh’rợ trưah bhlêh lơi đhr’năng nâu. A moó Bríu Thị Nem đoọng năl: “Cơnh lâng apêê đâh bơơn k’dic, pay k’điêl k’đhap ng’lưm đoọng prá xay lâng apêê. Nắc cơnh bêl ca coon oom ooch, căh cợ tr’vay tr’lin tước lưm apêê, apêê căh tộ moon. Cơnh lâng bh’rợ âng Hội LHPN chr’hoong, nắc  azi pa zay tước lưm đoọng prá xay, đh’rưah bhlêh lơi rau k’đhap apêê xoọc lưm. Nâu kêi, apêê lêy tợơ mạng xã hội, phim ảnh cung bấc rau bhrợ căh liêm tước pr’ặt tr’mông âng apêê. Apêê pa chăp, a đay căh dzợ học nắc bơơn k’dic, ha dợ căh pa chăp tước rau căh liêm âng đhr’năng căh liêm bêl bơơn k’dic, pay k’điêl tợơ p’niên k’tứi lâng tr’pay lâng ma nuyh coh k’bhuh xọong.”

Cơnh lâng pazêng k’đhap k’ra coh bh’rợ xay moon, bấc trường học đhị chr’hoong Tây Giang ơy bhrợ t’vaih apêê cr’nọo bh’rợ trường học doó vaih đhr’năng bơơn k’diic, pay k’điêl tợơ p’niên k’tứi lâng tr’pay lâng ma nuyh coh k’bhuh xọong, t’vaih k’bhuh xay moon đoọng ha học sinh năl rau căh liêm crêê âng đhr’năng nâu. Vêy đoo trường nắc đoọng bh’rợ nâu ooy pazêng xa nay pa too pa choom bhlầng đhị c’moo học, nắc đoo bh’rợ âng pazêng cán bộ, giáo viên, nhân viên lâng học sinh.

        A moó Arất Mai Tình-Hiệu trưởng trường THPT Tây Giang đoọng năl, pazêng c’moo hay, đợ học sinh pân đil lơi học zăng bấc, nắc cơnh đhị c’moo  học 2015-2016 vêy tước 49 a đhi, c’moo  học 2016-2017 xiêr dzợ 42 a đhi, c’moo học 2017-2018 nắc dưr dzoóc cớ tước 46 a đhi, tước c’moo học 2018-2019 ơy xiêr dzợ 26 a đhi. Coh đợ học sinh pân đil lơi học, đhr’năng apêê  bơơn k’dic tợơ p’niên k’tứi bấc tước 20%. Tước c’moo học nâu, nắc doó dzợ đhr’năng học sinh pân đil lơi học tu đâh bơơn k’dic. A moó Arất Mai Tình đoọng năl: “Đhr’năng học sinh pân đil lơi học đoọng pay k’dic ơy xiêr bấc, đươi tợơ rau zooi âng chính quyền vel đong, rau k’đươi moon ghit liêm, đhậu bhưah âng Đảng bộ chr’hoong. Đh’rưah, đăh nhà trường cung pa zưm xay moon xa nay pháp luật ooy bơơn k’dic, pay k’điêl lâng đhr’năng bơơn k’diic, pay k’điêl tợơ p’niên k’tứi lâng tr’pay lâng ma nuyh coh k’bhuh xọong đhị giờ ngoại khoá; ta luôn bhrợ g’luh tr’thi, g’luh xay môn, vêy k’dua apêê tợơ Chi cục Dân số tước pâh xay moon đoọng ha pêê a đhi năl… Tợơ đếêc, học sinh ơy năl rau căh liêm bêl  bơơn k’dic, pay k’điêl tợơ p’niên k’tứi lâng tr’pay lâng ma nuyh coh k’bhuh xọong, năl cơnh cha groong, t’hước tước bh’rợ zooi vel đong lơi đhr’năng nâu.”

T’cooh A rất Blúi, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, zập cấp ngành tợơ chr’hoong tước vel bhươl ơy xay bhrợ đh’rưah bấc bh’rợ đoọng k’đhợơng lêy đhr’năng bơơn k’diic, pay k’điêl tợơ p’niên k’tứi lâng tr’pay lâng ma nuyh coh k’bhuh xọong; pa ghit lêy bhrợ, toọm rợơng  nhâm ting cơnh xa nay pháp luật, g’đech đhr’năng pa lớơp, căh bhrợ xr’mil âng k’bhuh cán bộ, đảng viên: “Pazêng c’moo hay, đhr’năng tr’pay lâng ma nuyh coh k’bhuh xọong ơy xiêr bấc k’rơ, ghit ng’lêy. Xọoc đâu, apêê a đhi ơy năl đhr’năng tr’pay lâng ma nuyh coh k’bhuh xọong nắc căh crêê xa nay, doó dzợ dưr vaih cơnh 10 c’moo lalăm a hay. Ha dợ đhr’năng tr’bơơn tr’pay đhị dzợ k’tứi nắc dzợ dưr vaih, đhơ cơnh đếêc toọm  bhrợ ngai bhrợ lết căh ơy bhrợơng, rợơng, pa bhlầng nắc apêê UBND chr’val. Ting cơnh thẩm quyền, lalăm nắc ahêê đâh bơơn lêy, pa too pa hay, căh cợ ngai toon bhrợ pa lết nắc tọom đoọng rợơng. Ha dang doó ngân nắc tọom hành chính, ha dang ngân lâh nắc tọom hình sự crêê cơnh pháp luật quy định. Tọom bhrợ bơr pêê đhr’năng cơnh đếêc, ting cơnh a cu lêy nắc vêy choom k’đhợơng lêy liêm lâng pr’lưch đhr’năng nâu dưr vaih coh ha y.”/.

Tây Giang phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết

                                          (CTV Hiền Thuý)

Tây Giang là một huyện miền núi cao của tỉnh Quảng Nam. Nơi đây, có hơn 96% dân số là đồng bào Cơ Tu, đời sống kinh tế-xã hội còn nhiều khó khăn. Trong những năm qua, vấn đề tảo hôn, hôn nhân cận huyết trở thành vấn nạn diễn ra dai dẳng ở huyện miền núi này. Trước thực trạng đó, huyện Tây Giang đã tích cực triển khai nhiều chương trình, việc làm cụ thể giảm thiểu tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống.

Năm 2013, Huyện ủy Tây Giang ban hành Nghị quyết số 14 về xây dựng thôn nông thôn mới. Trên cơ sở đó, các ngành, địa phương cụ thể hóa bằng các quy ước, hương ước gắn liền với các tiêu chí không vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình, không ép gả cưới khi con chưa đủ tuổi… Nhiều địa phương đưa tiêu chí nói không với tảo hôn, không hôn nhân cận huyết thống vào hương ước các dòng họ, quy ước thôn, khu dân cư, thành lập các Câu lạc bộ “Không sinh con thứ 3”, “ Mẹ chồng nàng dâu”, “ Gia đình hạnh phúc”, “ Không tảo hôn”…

Các ngành chức năng huyện Tây Giang tăng cường lồng ghép hoạt động truyền thông phòng chống tảo hôn vào thực hiện chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình, góp phần tích cực xây dựng đời sống văn hóa... Các cấp hội phụ nữ tổ chức nhiều hoạt động thiết thực nâng cao nhận thức cho chị em về vấn nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, từ đó các chị, các mẹ là người trực tiếp răn đe, khuyên nhủ con em mình.

Tại những buổi tuyên truyền về dân số Kế hoạch hoá gia đình, các cấp, các ngành chú trọng nội dung giáo dục trẻ về vấn đề tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; sức khỏe sinh sản vị thành niên, hậu quả, những hệ lụy tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; thế nào là tình bạn đẹp, tình yêu trong sáng; quan niệm về tình bạn khác giới, hậu quả, hệ lụy của tình yêu trong trường học; nâng cao nhận thức, kiến thức về bình đẳng giới… Từ những cách làm này, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống ở Tây Giang giảm đáng kể so với trước đây. Nếu như năm 2016 toàn huyện có 12 cặp tảo hôn thì năm 2017 giảm còn 6 cặp, năm 2018 giảm 4 cặp, đến nay còn 1-2 cặp. Huyện Tây Giang phấn đấu trong thời gian tới không còn tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống.

Dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng theo bà Bríu Thị Nem-Chủ tịch Hội LHPN huyện Tây Giang, không phải một sớm một chiều có thể giảm ngay, chấm dứt được nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Không riêng huyện Tây Giang, các huyện có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống đều gặp khó khi giải quyết vấn đề này. Bà Bríu Thị Nem cho biết: “Đối với các cặp tảo hôn khó tiếp cận, khi họ xảy ra vấn đề khó khăn, ví dụ sinh con suy dinh dưỡng, hoặc bị bạo lực gia đình tiếp cận rất là khó. Với góc độ Hội LHPN huyện chúng tôi phải có buổi nói chuyện, đồng thời nắm được thông tin mới gặp gỡ tìm hiểu được sự việc. Hiện nay, các em liên quan tới mạng xã hội, phim ảnh cũng có phần ảnh hưởng xảy ra tảo hôn, do nhận thức của những người cho việc bỏ học không làm gì bắt chồng, họ không hiểu hậu quả của chưa đủ tuổi lấy vợ chồng xảy ra việc tảo hôn.” 

Trước những khó khăn trong công tác tuyên truyền vận động, nhiều trường học ở huyện Tây Giang thành lập mô hình trường học không tảo hôn, kết hôn cận huyết thống, thành lập Ban tư vấn tâm lý học đường. Có trường đưa công tác ngăn ngừa tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống thành một trong những nội dung hoạt động trọng tâm của năm học, là trách nhiệm của toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh.

Bà Arất Mai Tình-Hiệu trưởng Trường THPT Tây Giang cho biết, những năm qua, tỷ lệ bỏ học của học sinh nữ khá cao, cụ thể năm học 2015-2016 có 49 em, năm học 2016-2017 giảm còn 42 em, năm học 2017-2018 lại tăng lên 46 em, đến năm học 2018-2019 giảm còn 26 em. Trong số học sinh nữ bỏ học, nguyên nhân từ tảo hôn chiếm khoảng 20%. Đặc biệt, đến năm học này, không còn tình trạng học sinh nữ bỏ học vì tảo hôn. Bà Arất Mai Tình cho biết thêm: “Việc tỷ lệ học sinh nữ bỏ học do tảo hôn giảm có sự hỗ trợ rất lớn chính quyền địa phương, sự chỉ đạo của Đảng bộ huyện. Đồng thời,  nhà trường lồng ghép nội dung pháp luật về hôn nhân, gia đình, vấn đề tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống vào chương trình giảng dạy môn học Giáo dục công dân và môn Sinh học; thường xuyên tổ chức cuộc thi, các buổi tuyên truyền, sinh hoạt ngoại khóa, có mời tư vấn viên của Chi cục Dân số và tư vấn viên khác để hỗ trợ thêm cho các em… Qua đó, học sinh hiểu hậu quả tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, biết cách phòng tránh, tiến tới góp phần cùng địa phương bài trừ tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống.”

Ông Arất Blúi, Phó Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, các cấp, các ngành từ huyện đến thôn đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để ngăn chặn tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; chú trọng việc xử lý nghiêm minh theo pháp luật; khắc phục tư tưởng né tránh, bao che, thiếu gương mẫu trong một bộ phận cán bộ, đảng viên: “Những năm qua, vấn đề hôn nhân cận huyết thống giảm rõ rệt. Hiện tại các em, các cháu nhận thức được việc lấy nhau cận huyết thống không đúng, vi phạm luật, không còn tình trạng tái diễn như 10 năm về trước. Còn vấn đề tảo hôn vẫn còn đâu đó xảy ra, tuy nhiên trong việc xử lý các trường hợp có dấu hiệu vi phạm hoặc vi phạm chưa nghiêm ngặt, nhất UBND các xã. Theo thẩm quyền, trước hết, chúng ta phát hiện kịp thời để nhắc nhở, hoặc trường hợp tảo hôn phải xử lý. Nếu vi phạm mức độ xử lý hành chính, nếu mức độ cao hơn xử lý hình sự theo đúng luật định. Làm điểm một vài trường hợp như thế, tôi cho rằng sẽ ngăn chặn và có thể không còn xảy ra trong thời gian đến.”/.