P’căn Bhling Treng coh cr’noon Đh’rôông-A Reh, chr’val Tà Lu, chr’hoong da ding k’coong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam c’moo đâu lâh  50 tuổi, hân đhơ cơnh đêêc năc lâh 35 c’moo bhrợ bh’rợ taanh n’đooh a dooh ty đanh âng Cơ-Tu. P’căn Bhling Treng bhui har xay moon, bêl k’tứi, ađoo pr’đoọng lâh mơ lâng apêê p’niên Cơ- Tu n’lơơng tu vêy k’căn choom pa bhlâng taanh n’đooh a dooh. Đươi vêy cơnh đêêc, ađoo năc vêy ta pa choom ghít pa bhlâng ooy bh’rợ t’taanh… Tơợ đêêc, tươc nâu cơy, ha dum hân đoo ađoo công taanh n’đooh a dooh.

P’căn Bhling Treng xay moon, vêy cr’chăl, bh’rợ taanh n’đooh a dooh Cơ-Tu vêy cơnh k’nặ bil tu căh vêy ngai dợ bâc đươi n’đooh a dooh ty đanh âng đay, năc ađoo công dợ t’bhlâng taanh bhrợ, tu chăp kiêng bh’rợ tr’nêng âng đay. Coh t’tun n’nâu, chr’hoong Đông Giang bhrợ têng đợ dự án, xa nay bh’rợ pa dưr, zư lêy bh’rợ tr’nêng ty đanh, ađô ting pâh ooy Tổ hợp tác taanh n’đooh a dooh Cơ-Tu cr’noon Đh’rôông- A Reh lâng bh’rợ năc Tổ trưởng. Tơợ đâu, ađoo pa choom, ta đang moon adhi amoó coh bhươl cr’noon ting pâh ooy Tổ hợp tác đoọng pa dưr bh’rợ tr’nêng đanh ta lơi căh ngai bhrợ têng tợơ đanh n’nâu. P’căn Bhling Treng bhui har, xang muy cr’chăl bhrợ t’vaih Tổ hợp tác, ađhi amoó năc vêy thu nhập bơr pêê ha riêng đồng tơợ pazêng xa nay nhăn câl lâh bh’rợ ha rêê đhuốch. “Vêy p’xoọng râu bơơn pay pa chô, zập ngai zêng bhui har, năc bhui har bhlâng năc vêy bâc manuyh n’năl taanh n’đooh a dooh ty đanh âng acoon coh đay. Cr’noọ cr’niêng âng cu năc bhrợ têng cơnh ooy choom zư lêy lâng pa choom đoọng ha lang t’tun chăp hơnh lâng bh’rợ tr’nêng âng k’conh pa bhươp doọ choom bil. Tu cơnh đêêc, đoo bêl họp bhươl cr’noon, acu năc ta đang moon apêê ađhi amoó ađhi amoó pa choom taanh đoo bêl doọ lâh trơ vâng bh’rợ ha rêê đhuốch. Acu công rơơm kiêng bơơn vốch la lêy bâc bhươl cr’noon taanh n’đooh a dooh âng pazêng acoon coh n’lơơng đoọng chô xay bhrợ, bhrợ t’vaih đợ pr’đươi t’mêê đoọng bhrợ t’vaih bâc cơnh pr’đươi ha ta mooi câl ting t’ngay bâc lâh mơ.”

Nắc Tổ trưởng Tổ hợp tác taanh n’đooh adooh cr’noon,  đoo bêl bơơn ting pâh bh’rợ prá xay, hội chợ tr’câl tr’bhlêy coh xuôi, p’căn Bhling Treng p’loon xay p’căh n’đooh a dooh, pr’đươi t’taanh ty đanh âng đhanuôr Cơ-Tu tươc ooy ta mooi. Lâng cr’noọ t’bhlâng xay bhrợ đh’rưah lâng bâc ơl kinh nghiệm, p’căn Bhling Treng vêy bâc tơợ n’năl lâng k’dua chô pa choom ooy bh’rợ taanh n’đooh a dooh Cơ-Tu đoọng ha lang t’tun đhị vel đong. Tươc nâu cơy, p’căn Treng ơy ting pa choom đoọng ha k’zệt lớp pa choom taanh n’đooh a dooh Cơ-Tu đhị apêê chr’val  Ma Cooih, Zơ Ngây, chr’hoong Đông Giang lâng 2 cr’noon Tà Lang, Giàn Bí, chr’val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng. Amoó Bhriu Mai, ăt coh cr’noon Đh’rôông- A Reh, chr’val Tà Lu, chr’hoong Đông Giang xay moon, l’lăm ahay ađoo căh n’năl taanh n’đooh adooh, căh n’năl cơnh t’boọ a rac. Tơợ bêl vêy amoó Treng pa choom, amoó ơy n’năl t’boọ a rac, pa chăm coh ta la n’đooh, a dooh la liêm lâh mơ. Amoó Bhriu Mai xay moon: “Căh muy choom taanh, taanh liêm năc amoó Treng zập bêl công t’bhlâng đh’rưah lâng bh’rợ âng Tổ hợp tác taanh n’đooh a dooh âng cr’noon. Căh muy c’la cu năc pazêng lang ta đhâm c’mor Cơ-Tu dhị cr’noon zêng năc muy amoó pa choom đoọng. Chr’năp bhlâng, pazêng acoon p’niên pân đil tơợ 15- 16 c’moo, lâh bêl lướt học năc zêng vêy amoó Treng pa choom taanh n’đooh a dooh. Rơơm kiêng bh’rợ tr’nêng âng acoon coh đay năc dưr vaih k’rơ lâh mơ lâng bhtợ t’vaih thu nhập tợ đâu.”

Tơợ râu t’bhlâng pa choom bh’rợ tr’nêng âng p’căn Bhling Treng, tươc nâu cơy, cr’noon Đh’rôông- A Reh ơy vêy bâc ngai năc văl t’taanh cớ. Tổ hợp tác taanh n’đooh a dooh âng cr’noon công k’đơơng bâc apêê ađhi amoó ting pâh t’taanh. Xoọc đâu Tổ hợp tác năc tơợ 28 cha năc tươc nâu cơy tươc 35 cha năc ih taanh k’nặ 20 râu pr’đươi đoọng pa câl ooy ta mooi du lịch, cơnh n’đooh, a dooh, g’hul, chr’đhuông, c’têệng, chr’đhung, khăn bha lếp ooy pa pan … lâng taanh bhrợ ting cơnh cr’noọ cr’niêng âng bâc apêê đươi dua coh apêê thành phó cơnh như Hội An, Đà Nẵng, Hà Nội.

Theo bà Đinh Thị Thết, Phó Chủ tịch Hội LH pân đil chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, đợ manuyh vêy kinh nghiệm taanh n’đooh a dooh cơnh p’căn Bhling Treng đhị chr’hoong căh dợ bâc, lang apêê ta đhâm c’mor căh lâh vêy ngai. T’bhlâng pa choom lâng pa dưr cr’noọ cr’niêng chăp hơnh văn hóa đoọng ha lang t’tun âng p’căn Treng pa bhlâng choom ng’chăp hơnh. Hội Pâl đil chr’hoong Đông Giang công ta luôn bhrợ têng bâc lớp pa choom ooy bh’rợ taanh n’đooh a dooh, taanh bhrợ cơnh đơ t’mêê, zooi đoọng len, chỉ ha pazêng c’bhuh taanh n’đooh a dooh. P’căn Đinh Thị Thết xay moon, tơợ pazêng dự án, xa nay bh’rợ pa dưr, zư lêy văn hóa, pazêng pr’đươi taanh n’đooh a dooh ty đanh âng manuyh Cơ-Tu năc ơy vêy ta xay p’căh ooy thị trường vêy bâc ngai ch’mêêt lêy câl đươi. Đươi vêy cơnh đêêc năc bhrợ t’vaih râu bhui har đoọng ha bâc apêê ađhi amoó pân đil Cơ- Tu t’bhlâng taanh n’đooh a dooh ty đanh âng acoon coh đay. “Bêl pr’luh cr’ăy vêy ta zâl cha groong groong liêm choom lâh mơ, Hội pân đil năc t’bhlâng bhrợ têng pazêng dự án, chêêc đợ đơn nhăn câl hàng t’mêê, t’bhlâng bhrợ têng. Chr’năp bhlâng, bêl cr’noọ đươi dua n’đooh a dooh ty đanh Cơ-Tu ting t’ngay bâc lâh mơ năc nâu đoo năc đợ đơn hàng đoọng ađhi amoó p’xoộng râu bơơn pay pa chô, ting zư lêy văn hoá ty đanh./.”

Nỗ lực gìn giữ nghề dệt thổ cẩm Cơ-Tu truyền thống

                                                               (K.Cương-Hôih Nhàn)

Không chỉ đam mê với nghề truyền thống, bà Bhling Treng ở thôn Đh’rôông-A Reh, xã Tà Lu, huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam còn nỗ lực truyền dạy cho thế hệ trẻ nghề dệt thổ cẩm truyền thống Cơ-Tu.

  Bà Bhling Treng ở thôn Đh’rôông-A Reh, xã Tà Lu, huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam năm nay ngoài 50 tuổi, nhưng đã có hơn 35 năm gắn bó với nghề dệt thổ cẩm truyền thống Cơ-Tu. Bà Bhling Treng tự hào khoe, hồi nhỏ, bà may mắn hơn những đứa trẻ Cơ Tu khác vì có bà và mẹ rất giỏi nghề dệt vải. Nhờ đó, bà được truyền dạy khá bài bản từ cách luồn chỉ, kỹ thuật dệt, cách phối màu sắc, xâu cườm, tạo hình… Từ đó đến nay, tối nào bà cũng ngồi bên khung cửi miệt mài dệt vải.

Bà Bhling Treng cho hay, có thời gian, nghề dệt thổ cẩm Cơ-Tu gần như mai một vì không còn nhiều người mặc trang phục truyền thống, nhưng bà vẫn duy trì công việc dệt vải vì niềm đam mê. Về sau, huyện Đông Giang triển khai các dự án, chương trình khôi phục, bảo tồn nghề truyền thống, bà được tham gia Tổ hợp tác dệt thổ cẩm Cơ-Tu thôn Đh’rôông- A Reh với vai trò Tổ trưởng. Từ đây, bà càng nỗ lực truyền dạy, vận động chị em trong làng tham gia Tổ hợp tác để phục hồi làng nghề đã rơi vào cảnh đìu hiu bấy lâu nay. Bà Bhling Treng phấn khởi, sau một thời gian khởi động Tổ hợp tác, chị em đã có thu nhập vài trăm ngàn đồng từ các đơn hàng ngoài làm nương rẫy. “Có thêm thu nhập ai cũng mừng nhưng phấn khởi nhất là được nhiều người biết dệt để duy trì nghề truyền thống. Tâm nguyện của bản thân làm sao có thể giữ gìn và truyền dạy cho lớp trẻ tình yêu với nghề của cha ông không để mai một. Bởi vậy, mỗi lần họp thôn, họp làng, tôi lại vận động chị em học dệt, học may những khi nông nhàn. Tôi mong muốn được tham quan nhiều làng nghề dệt thổ cẩm các dân tộc khác học hỏi rồi về áp dụng, tạo ra sản phẩm phong phú, đa dạng phục vụ nhu cầu khách hàng hơn.”

Là Tổ trưởng Tổ hợp tác dệt thổ cẩm của thôn, mỗi lần có dịp tham dự hội thảo, hội chợ thương mại ở dưới xuôi, bà Bhling Treng đều tranh thủ giới thiệu, quảng bá sản phẩm dệt truyền thống của đồng bào Cơ-Tu đến du khách. Với sự nhiệt tình cùng kinh nghiệm dày dặn, bà Bhling Treng được nhiều nơi biết đến và mời hướng dẫn về nghề dệt vải thổ cẩm Cơ-Tu cho lớp trẻ tại địa phương. Đến nay, bà Treng đã tham gia hướng dẫn, tập huấn cả chục lớp dạy nghề dệt vải Cơ-Tu tại các xã Ma Cooih, Zơ Ngây, huyện Đông Giang và 2 thôn Tà Lang, Giàn Bí, xã Hoà Bắc, huyện Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng. Chị Bhriu Mai, thành viên Tổ hợp tác dệt thổ cẩm Cơ-Tu ở thôn Đh’rôông- A Reh, xã Tà Lu, huyện Đông Giang cho biết, trước đây chị chỉ biết dệt các tấm vải đơn giản, chưa biết đính cườm. Từ khi được bà Treng hướng dẫn, truyền dạy tận tình, chị đã biết đính cườm, tạo kiểu hoa văn để có tấm vải đẹp. Chị Bhriu Mai nhận xét:  “Không chỉ dệt giỏi, dệt đẹp mà chị Treng lúc nào cũng hết mình với công việc của Tổ hợp tác dệt thổ cẩm của thôn. Không chỉ bản thân tôi mà phần lớp lứa thanh niên Cơ-Tu trẻ tại thôn đều do một tay chị Treng truyền dạy. Đặc biệt, các bé gái mới lên 15-16 tuổi, ngoài thời gian đi học đều được chị Treng đến tận nhà vận động tham gia học dệt vải rồi. Hy vọng, nghề của dân tộc mình sẽ càng phát triển và tạo ra thu nhập từ đây.”

Từ sự nhiệt tình, nỗ lực truyền dạy nghề của bà Bhling Treng, đến nay, làng Đh’rôông- A Reh đã có nhiều người quay lại gắn bó với khung cửi. Tổ hợp tác dệt vải thổ cẩm của làng cũng thu hút các thành viên trẻ tham gia. Hiện Tổ hợp tác đã phát triển từ 28 lên 35 thành viên chuyên sản xuất gần 20 mặt hàng lưu niệm bán cho khách du lịch, như váy, áo nam nữ, tấm tút (tấm vải thổ cẩm lớn), nịt, túi ví các loại, khăn trải bàn … và sản xuất theo đơn đặt hàng của nhiều khách hàng ở các thành phố như Hội An, Đà Nẵng, Hà Nội.

Theo bà Đinh Thị Thết, Phó Chủ tịch Hội LHPN huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, những người có kinh nghiệm dệt vải thổ cẩm lâu năm như bà Bhling Treng trên địa bàn không còn nhiều, lớp trẻ lại càng hiếm. Nỗ lực truyền dạy và tiếp thêm tình yêu văn hóa cho giới trẻ của bà Treng rất đang trân trọng. Hội Phụ nữ huyện Đông Giang cũng thường xuyên phối hợp tổ chức nhiều lớp tập huấn kỹ thuật, thiết kế mẫu mã, hỗ trợ len, chỉ cho các Nhóm, Tổ dệt thổ cẩm. Bà Đinh Thị Thết cho biết, thông qua các dự án, chương trình khôi phục và bảo tồn văn hóa, các sản phẩm dệt thổ cẩm truyền thống của người Cơ-Tu đã được quảng bá, giới thiệu ra thị trường thu hút sự chú ý của khách hàng. Nhờ đó đã khơi nguồn cảm hứng cho nhiều phụ nữ Cơ-Tu quay lại với nghề dệt thổ cẩm truyền thống. “Khi dịch bệnh được kiểm soát tốt hơn, Hội Phụ nữ tiếp tục triển khai các dự án, tìm kiếm các đơn đặt hàng mới, duy trì sản xuất. Đặc biệt, khi nhu cầu sử dụng vải thổ cẩm truyền thống Cơ-Tu ngày càng nhiều thì đây chính là đơn hàng để chị em tăng thêm nguồn thu nhập, góp phàn gìn giữ văn hóa truyền thống./.”