Chr’hoong da ding k’coong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế vêy 86% đhanuôr Tà Ôi, Pa Cô, Vân Kiều, Cơ Tu, Pa hy… ắt mamông. Cóh pazêng bhươl cr’noon da ding k’coong đhị đâu, vêy đợ văn hoá ty đanh bấc pa bhlâng lâng chr’nắp pr’hay pa bhlâng. Cóh cr’chăl ahay, chr’hoong A Lưới ơy vêy bấc bh’rợ liêm choom, ghít nắc, bấc bh’rợ chr’nắp liêm pa bhlâng, đoọng zư lêy lâng pa dưr văn hoá truyền thống âng đhanuôr acoon cóh. Rau bhui har bhlâng nắc chr’hoong ơy p’loon đươi tơợ apêê t’coóh bhươl, trưởng cr’noon, đợ apêê n’năl ooy văn hoá đoọng bhrợ têng lớp pa choom bh’rợ bhrợ bh’noóch, prá pr’ma, n’đhưưng n’toong, đợ pr’hát t’nơớt… đoọng ha lang p’niên. T’coóh Quỳnh Thức, k’nặ 90 c’moo ắt cóh cr’noon Cần Nong. Chr’val Hồng Quảng nắc muy cóh pazêng manuýh liêm choom, vêy đợ rau chrooi đoọng cóh bh’rợ zư lêy văn hoá âng đhanuôr acoon cóh đhị A Lưới.

T’coóh Quỳnh Thức, đhanuôr Pa Cô, ắt cóh cr’noon Cần Nong, chr’val Hồng Quảng, chr’hoong A Lưới c’moo đâu nắc k’nặ 90 c’moo, c’rơ cắh dzợ cơnh ahay. Hân đhơ cơnh đêếc đoo bêl xay truíh ooy văn hoá truyền thống âng đhanuôr Pa Cô, bran mặt đoo nắc ngoọ cơnh dưr ang, bhr’ươl p’rá dưr k’rơ lấh mơ. T’coóh Quỳnh Thức xay moon: Đhanuôr Pa Cô vêy bấc rau bhiệc bhan truyền thống, pazêng rau pr’hát tr’coỌ xa nul, t’nơớt pr’hay pa bhlâng. Ooy bhiệc bhan A Da, A Riêu ping, xa nay bh’rợ bơơn k’diíc k’điêl… lâng pazêng rau pr’hát cơnh: Cha chấp, ca lới, ba boóch… la liêm pr’hay pa bhlâng. Ting cơnh t’coóh Quỳnh Thức, văn hoá truyền thống nắc rau ra vai a ô, nắc rau riáh âng muy acoon cóh. Tu cơnh đêếc tơợ bêl dzợ ta đhâm, ađoo ta luôn chêếc n’năl, ta moóh pa choo, zư lêy pazêng rau chr’nắp pr’hay văn hoá âng acoon cóh đay. A đoo công xay moon rau k’rang tu pr’ắt tr’mông t’mêê xoọc đâu, bấc rau đơ chr’nắp âng văn hoá truyền thống cóh bhươl cr’noon ting t’ngay dưr bil, cóh đêếc vêy văn hoá truyền thống âng đhanuôr Pa Cô. Bấc manuýh, pa bhlâng nắc apêê lang ta đhâm c’mor cắh lấh kiêng lâng bh’rợ zư lêy lâng pa dưr truyền thống văn hoá âng đhanuôr đay

Cắh choom đớc văn hoá truyền thống âng k’conh pa bhướp âng đay choom dưr bil, ađoo p’loon đoo bêl họp bhươl cr’noon, bêl bhrợ têng bhiệc bhan, k’rong k’coon ch’chau, ta đhâm c’mor cóh bhươl cr’noon đoọng pa choom đợ pr’hát, t’nơớt, pazêng rau j’niêng cr’bưn. Xoọc đâu, tu t’cooh ta ha, c’rơ đhur cắh mặ lướt chô, ađoo k’dua k’coon ch’chau lướt ta đang moon ta đhâm c’mor cóh bhươl cr’noon, cóh chr’val tước ooy đong đoọng pa choom đợ rau chr’nắp pr’hay văn hoá truyền thống, cơnh bh’rợ bhrợ têng bhiệc bhan A Da, A Riêu ping, muy bơr rau pr’hát, t’nơớt, cơnh cha chấp, ca lới… T’coóh Quỳnh Thức prá: “Bấc lang ta đhâm c’môr vêy cr’noọ liêm crêê cóh bh’rợ pa choom văn hoá truyền thống. Đợ apêê ta đhâm c’mor hân đoo cắh kiêng học nắc vêy acu p’too pa choom, pa hêl đoọng apêê đoo tước học. Tước nâu cơy apêê ta đhâm c’mor tước học công bấc lấh mơ, apêê đoo ta moóh bấc rau, acu công xay moon ghít pa bhlâng. Xoọc đâu, hân đhơ t’coóh ta ha nắc acu công dzợ pa choom văn hoá truyền thống ha k’coon ch’chau. Bêl bơơn pa choom pazêng j’niêng cr’bưn âng acoon cóh đay ha lang k’coon ch’chau nắc acu bhui har pa bhlâng.”

Xay bhrợ crêê cơnh rau t’bhlâng zư lêy văn hoá âng t’coóh Quỳnh Thức, bấc apêê ta đhâm c’mor cóh chr’val Hồng Quảng ơy tước đong đoo đoọng pa choom, chêếc n’năl đợ rau chr’nắp âng truyền thống văn hoá âng đhanuôr đay. Bấc apêê pr’zớc đhanuôr Pa Cô ting t’ngay vêy trách nhiệm cóh bh’rợ pa choom tơợ k’conh pa bhướp, manuýh lướt la lăm đoọng zư lêy lâng pa dưr đợ rau chr’nắp văn hoá truyền thống âng đhanuôr đay. A noo Nguyễn Văn Thiện, ta đhâm cóh cr’noon Cần Nong, chr’val Hồng Quảng, chr’hoong A Lưới prá: “Cóh chr’val Hồng Quảng nắc ng’choom moon vêy bấc manuýh n’năl văn hoá cơnh t’coóh Quỳnh Thức. Hân đhơ cơnh đêếc ađoo nắc manuýh t’bhlâng k’rơ lấh mơ cóh bh’rợ pa choom văn hoá đoọng ha k’coon ch’chau, pa bhlâng nắc cóh bh’rợ sinh hoạt đoàn viên ta đhâm c’mor, cắh cậ bêl họp bhươl cr’noon. Chr’nắp bhlâng nắc vêy bhrợ têng bhiệc bhan A Da, bhiệc bhan truyền thống văn hoá zập bêl công vêy a đoo tước pấh. Azi nắc đoàn viên ta đhâm c’mor ơy pa choom tơợ đoo bấc pa bhlâng. Xoọc đâu t’coóh Quỳnh Thức t’coóh đhur ặ, nắc ađoo dợ kiêng pa choom, tu cơnh đêếc đoàn viên ta đhâm c’mor cơnh azi t’bhlâng pa choom tơợ đoo bấc lấh mơ dz, đoọng zư lêy lâng pa dưr đợ rau chr’nắp pr’hay âng đoo pa choom đoọng.”

Ting cơnh pr’căn Lê Thị Thêm, Trưởng Phòng Văn hoá Thông tin chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huê: T’coóh Quỳnh Thức nắc muy manuýh n’năl ghít pa bhlâng ooy văn hoá đhanuôr Pa Cô, ađoo công xay bhrợ k’rơ pa bhlâng lâng bh’rợ zư lêy lâng pa dưr truyền thống văn hoá âng acoon cóh đay. Ađoo ting pấh pa choom liêm crêê cóh pazêng c’bhúh hát t’nơớt đhị vel đong: “Nắc ng’choom moon đhị cr’noon Cần Nong, chr’val Hồng Quảng, t’coóh Quỳnh Thức nắc muy cóh pazêng manuýh g’lăng z’hai cắh dzợ bấc, manuýh t’coóh ta ha, manuýh n’năl ooy văn hoá đhanuôr Pa Cô ahay. Lâng chr’nắp bhlâng cóh cr’chăl ahay ađoo ơy bhrợ têng đợ lớp pa choom ooy pr’hát, t’nơớt đhị zr’lụ chr’val Hồng Quảng, chr’nắp bhlâng nắc lâng đhanuôr Pa Cô. Chr’hoong A Lưới công xoọc bhrợ têng xa nay bh’rợ zư lêy lâng pa dưr đợ rau chr’nắp pr’hay văn hoá truyền thống âng pazêng đhanuôr acoon cóh. Cóh ha y chr’hoong A Lưới bhrợ têng lớp pa choom pr’hát, t’nơớt âng đhanuôr acoon cóh, lâng ting n’nắc k’rong pazêng apêê g’lăng z’hai đoọng haanh déh.”

Lâng rau t’bhlâng âng chính quyền lâng zập cha nắc đhanuôr, văn hoá truyền thống âng đhanuôr pazêng acoon cóh đhị chr’hoong da ding k’coong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế xoọc vêy ta zư lêy lâng chrooi đoọng bhrợ t’bấc đợ rau chr’nắp pr’hay cóh pr’ắt tr’mông văn hoá âng pazêng pr’loọng đong đhanuôr acoon cóh Việt Nam./.

Già làng dân tộc Pa Cô tâm huyết với việc truyền dạy văn hóa

                                                                                                                                                  Hốih Nhàn

Huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế có 86% dân số là đồng bào các dân tộc Tà Ôi, Pa Cô, Vân Kiều, Cơ Tu, Pa hy...Tại các bản làng vùng cao nơi đây, có một kho tàng văn hóa truyền thống vô cùng phong phú và giàu bản sắc. Thời gian qua, huyện A Lưới đã có nhiều giải pháp thiết thực, cụ thể, nhiều cách làm sáng tạo bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào. Điều đáng mừng là huyện đã tranh thủ được lực lượng già làng, trưởng thôn, những nghệ nhân am hiểu về văn hóa để mở các lớp truyền dạy hát lý, nói lý, cồng chiêng, dân ca dân vũ…cho lớp trẻ. Ông Quỳnh Thức, gần 90 tuổi ở thôn Cần Nong, xã Hồng Quảng là một trong những người uy tín tiêu biểu, có nhiều đóng góp trong việc bảo tồn văn hóa các đồng bào dân tộc thiểu số ở A Lưới.

Ông Quỳnh Thức, người dân tộc Pa Cô, ở thôn Cần Nong, xã Hồng Quảng, huyện A Lưới năm nay đã gần 90 tuổi, sức khỏe không còn đảm bảo như trước đây nữa. Thế nhưng, khi được hỏi về văn hóa truyền thống của đồng bào Pa Cô, ánh mắt ông ánh lên niềm vui, giọng nói khỏe khoắn hăn ra. Ông Quỳnh Thức cho biết: Dân tộc Pa Cô có rất nhiều lễ hội truyền thống, các thể loại dân ca, dân vũ vô cùng đặc sắc. Về lễ hội thì có lễ hội A Da, A Riêu ping, tục cưới hỏi…và những làn điệu dân ca như: Cha chấp, ca lới, hát đối đáp… mượt mà, sâu lắng, trữ tình. Theo ông Quỳnh Thức, văn hóa truyền thống là hồn cốt, là gốc rễ của một dân tộc. Vì thế từ khi còn là thanh niên, ông đã nỗ lực tìm tòi, học hỏi, sưu tầm, giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Ông cũng bày tỏ sự lo lắng vì trong cuộc sống hiện đại ngày nay, nhiều giá trị văn hóa truyền thống ở các bản làng ngày càng mai một, trong đó có cả văn hóa của dân tộc Pa Cô. Nhiều người, đặc biệt là lớp trẻ không mặn mà với việc sinh hoạt, giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc.

Không thể để văn hóa truyền thống của cha ông mình ngày càng mai một, ông tranh thủ những lúc họp thôn, dịp tổ chức lễ hội, tập hợp con cháu, thanh niên trong bản để truyền dạy dân ca, dân vũ, các phong tục, tập quán. Hiện nay, do tuổi cao, sức yếu không thể đi lại được, ông nhờ con cháu kêu gọi thanh niên trong làng, trong xã đến nhà để truyền dạy những giá trị văn hóa truyền thống, như cách tổ chức lễ hội A Da, A Riêu ping, một số làn điệu dân ca, dân vũ, như cha chấp, ca lới… Ông Quỳnh Thức nói: “Nhiều lớp trẻ rất có ý thức trong việc học tập truyền thống văn hoá. Những thanh niên nào mà không muốn học tôi động viên để cho các thanh niên đó đến học. Đến nay các thanh niên đến học rất đông, hỏi nhiều thứ, tôi cũng giải thích rất cặn kẽ, tường tận. Hiện nay dù tuổi cao sức yếu nhưng tôi vẫn truyền dạy văn hoá truyền thống cho con cho cháu. Khi được truyền dạy các phong tục tập quán của dân tộc mình cho con cho cháu, cho các thế hệ thanh niên tôi cảm thất rất vui.”

 Đáp lại sự đam mê và quyết tâm bảo tồn văn hóa của ông Quỳnh Thức, nhiều thanh niên xã Hồng Quảng đã đến nhà ông để học hỏi, cảm thụ những giá trị truyền thống văn hóa của dân tộc mình. Nhiều bạn trẻ dân tộc Pa Cô ngày càng có trách nhiệm trong việc học hỏi cha ông đi trước để giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Anh Nguyễn Văn Thiện, thanh niên trẻ ở thôn Cần Nong, xã Hồng Quảng, huyện A Lưới chia sẻ: “Riêng trong xã Hồng Quảng phải nói có nhiều người am hiểu văn hoá  như ông Quỳnh Thức. Nhưng ông là người tâm huyết nhất trong việc truyền dạy văn hoá cho con cháu, nhất là những buổi sinh hoạt đoàn viên thanh niên, hay lúc họp thôn bản. Đặc biệt là những dịp tổ chức các lễ hội A Da, lễ hội truyền thống văn hoá lúc nào ông cũng đến dự. Chúng tôi là đoàn viên thanh niên đã học hỏi rất nhiều từ ông. Hiện nay ông Quỳnh Thức tuổi cao sức yếu, những vẫn đam mê truyền dạy, bởi vậy đoàn viên thanh niên như chúng tôi quyết tâm học hỏi hơn nữa, giữ gìn và phát huy những gì mà ông truyền lại.”

Theo bà Lê Thị Thêm, Trưởng Phòng Văn hóa Thông tin huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế: Ông Quỳnh Thức là một người am hiểu khá là tường tận về văn hoá dân tộc Pa Cô, ông cũng rất tâm huyết với việc giữ gìn và phát huy truyền thống văn hoá của dân tộc mình. Ông tham gia rất tích cực ở các câu lạc bộ dân ca, dân vũ ở địa phương. “Có thể nói rằng tại làng Cần Nong, xã Hồng Quảng ông Quỳnh Thức là một trong những nghệ nhân khá hiếm hoi, người cao niên, những người am hiểu về văn hoá của dân tộc Pa Cô trước đây. Và đặc biệt trong thời gian vừa qua ông đã tổ chức các lớp truyền dạy dân ca, dân vũ tại địa bàn xã Hồng Quảng, đặc biệt là với đồng bào Pa Cô. Huyện A Lưới cũng đang thực hiện đề án bảo tồn, gin giữ và phát huy những giá trị băn sắc văn hoá truyền thống của các dân tộc. Trong thời gian đến huyện A Lưới chú trọng mở lớp truyền dạy dân ca, dân vũ này, và tiếp theo nữa đối với các nghệ nhân tiếp tục biểu dương và tôn vinh.”

Với nỗ lực của chính quyền và mỗi người dân, văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số ở huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế đang được gìn giữ và bảo tồn, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa, tinh thần của đại gia đình các dân tộc Việt Nam./.