T’coóh Hnhơt, t’coóh bhươl Plei Piơm, thị trấn Đak Đoa, tỉnh Gia Lai, c’moo đâu nắc lấh 80 hân noo ha rêê nắc manuýh zay, ta béch g’lăng cóh bh’rợ pr’liêm, p’too pa choom tu cơnh đêếc đhanuôr nắc chắp hơnh, tin đươi k’dua bhrợ t’coóh bhươl cóh k’zệt c’moo n’nâu. Lâng cơnh bh’rợ prá xay crêê cơnh, xay bhrợ bh’rợ pr’liêm liêm choom, đơớh loon liêm choom cóh bh’rợ ta đang moon đhanuôr lâng choom prá xay bấc p’rá acoon cóh đhị Tây Nguyên, t’coóh bhươl tr’haanh n’nâu nắc ơy chrooi đoọng bấc g’léh c’rơ đoọng pa dưr xa nay đoàn kết lâng ta luôn đhanuôr chắp hơnh. T’ruíh: Đoọng ha manuýh t’coóh ta ha bêl đâu vêy bha ar xrặ xay truíh ooy t’coóh bhươl n’nâu. Đhanuôr lâng pr’zớc đh’rứah đương xơợng.

  Cóh bơr pêê zệt c’moo vêy ta đhanuôr tin đươi k’dua bhrợ têng t’coóh bhươl, t’coóh Hnhơt ắt cóh cr’noon Plei Piơm, thị trấn Đak Đoa nắc ơy ting bhrợ k’riêng bh’rợ pr’liêm ga mắc k’tứi cóh cr’noon, cóh chr’val, chr’hoong, tơợ rau tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông, tước ooy bh’rợ tr’zeng k’tiếc, lêệng c’chêết manuýh tu k’noọ nắc ta buáh bhrợ lâng z’nươu, a bhuy a lụ… nắc lứch vêy ađoo tước xay bhrợ, crêê cơnh xa nay bh’rợ âng manuýh xay bhrợ bh’rợ âng bhươl cr’noon.

Pa bhlâng nắc cơnh bh’rợ ta đhâm manuýh Bahnarr lâng Jarai ắt cóh cr’noon Plei Piơm lâng cr’noon Thung Dôr, chr’val An Phú, TP Pleiku, tỉnh Gia Lai tu tr’vey tr’lin nắc dưr váih bh’rợ lêệng c’chêết manuýh cóh c’moo 2009. Cóh pazêng t’ngay tr’nơớp váih bh’rợ n’nắc, bêl cơ quan chức năng xoọc điều tra, rau tr’mốp loom âng ta đhâm cóh bơr cr’noon rơợng pa bhlâng. K’pân bơr n’đắh tr’chroót, zập t’ngay ha dum a đoo lâng cán bộ cr’noon lướt tr’văl tr’vốch bhlưa bơr cr’noon chêếc xay bhrợ xa nay pr’liêm, xay bhrợ tước bêl xa nay bh’rợ liêm choom.

Zr’nắh k’đháp cơnh đêếc, đợ zên chroót đoọng ha đoo, đoo bêl xay bhrợ liêm xang bh’rợ tr’nêng nắc đhiệp bơr pêê ha riêng đồng, cắh cậ nắc muy bêệ zợ buáh, p’nong a tứch, vêy cơnh cậ nắc đhanuôr a táp têy haanh déh ađoo. Hân đhơ cơnh đêếc, nắc ađoo công bhui har, tu: Nắc ơy bhrợ t’váih rau ma mơ mr’cơnh, rau liêm loom, xa nay đoàn kết pazêng acoon manuýh. T’coóh Hnhơt prá:

Bh’rợ pr’liêm cóh pazêng bhươl cr’noon nắc acu cắh chêếc nhăn zên g’léh c’rơ. Rau chr’nắp bhlâng nắc bhrợ đoọng ha zập ngai đoàn kết, tr’zúp tr’zooi, doọ choom tr’pác. Pazêng rau xa nay bh’rợ tr’vey tr’lin ga mắc k’tứi ắt cóh cr’noon Jarai, Bana cắh cậ Sêdang bêl đhanuôr k’dua a cu nắc acu lứch tước xay moon, acu công cắh t’béch g’lăng nắc tu đhanuôr tin đươi, k’dua nắc acu t’bhlâng lấh mơ, hân đhơ bhươl cr’noon đăn, cr’noon ch’ngai, cóh Mang Yang cắh cậ Đức Cơ, hân đhơ p’răng, boo công doọ dzơơng lướt, acu lướt bhrợ pr’liêm bêl đhanuôr kiêng đươi dua…

T’bhlâng xay bhrợ lâng cr’noọ bh’rợ đoàn kết pazêng đhanuôr, tu cơnh đêếc, bêl vêy c’bhúh Fulro ắt mamông cóh k’tiếc k’ruung n’lơơng chêếc moon rau xa nay n’lất, moon mốp Đảng lâng Nhà nước, bhrợ ha đhanuôr lướt biểu tình đoọng bhrợ tr’pác khối đại đoàn kết pazêng đhanuôr, t’coóh bhươl Hnhớt pa bhlâng mốp loom. Nắc cóh cr’noon Piơm âng đoo công vêy muy bơr cha nắc xơợng đươi boóp p’rá âng c’bhúh n’mốp n’lất, bhrợ bil đoàn kết.

Lâng pazêng rau kinh nghiệm chr’nắp ơy vêy cóh pr’ắt tr’mông ađoo tước ooy pazêng pr’loọng đông xay moon p’too pa choom rau đơ chr’nắp pr’hay đoọng ha đhanuôr, p’too moon đhanuôr cắh choom xơợng đươi rau boóp p’rá cắh crêê âng c’bhúh  n’lất n’mốp; cắh choom bhrợ bh’rợ n’lất xa nay pháp luật, rau n’lất lâng Đảng, lâng Nhà nước. Ting n’nắc, lướt xay moon p’too pa choom zúp zooi đoọng đhanuôr n’năl gít xa nay âng Đảng, Nhà nước. T’coóh bhươl Hnhơt prá:

Cr’noon Piơm vêy bấc manuýh acoon cóh đh’rứah ắt mamông, manuýh Bahnar, Jarai, manuýh Kinh công vêy… đhanuôr công ting bấc rau đạo la lay cơnh, cơnh: Tin lành, Công giáo lâng đhanuôr cơnh lơơng công vêy, tu cơnh đêếc nắc zư nhâm mâng xa nay bh’rợ đoàn kết, cắh choom tr’pác la lay. L’lăm ahay manuýh n’lất n’mốp t’bhlâng xay moon k’dua đhanuôr ting Ksor Kơk zâl, pa hư Nhà nước bhrợ bil rau têêm ngăn, acu ơy ta đang moon đhanuôr cắh choom xơợng đươi rau boóp p’rá cắh crêê âng c’bhúh n’lất n’mốp, nắc đoàn kết muy loom luônh ting Đảng, ava Hồ lâng nắc vêy đhanuôr xơợng đươi. Nâu cơy nắc doọ dzợ ngai xơợng đươi rau boóp p’rá âng c’bhúh n’lất n’mốp. Pr’ắt tr’mông âng đhanuôr nắc công tr’xăl, prang bhươl cr’noon, zập pr’loọng đông lứch vêy xe máy, xe công nông, đông xây liêm nhâm.

Hân đhơ nâu cơy t’coóh đhur, cắh dzợ đoọng t’coóh Hnhơt choom vốch chô, bhrợ têng bh’rợ pr’liêm cóh pazêng chr’hoong Đak Đoa, Mang Yang, Đức Cơ… cơnh l’lăm ahay, nắc ađoo dzợ k’noọ: t’coóh nắc bhrợ bh’rợ t’đui ooy đhr’năng c’rơ âng đay, nắc vêy cr’noọ liêm lâng vêy trách nhiệm lâng bhươl cr’noon, tu cơnh đêếc ađoo công t’bhlâng xay bhrợ đoo bêl đhanuôr k’dua. Lâng đhanuôr, vêy manuýh t’coóh bhươl zay, ta béch  nắc rau chr’nắp pa bhlâng. T’coóh Chưm ắt cóh thị trấn Đak Đoan, chr’hoong Đak Đoa, tỉnh Gia Lai prá:

T’coóh bhươl Hnhơt ta béch pa bhlâng. Choom prá bấc p’rá acoon cóh. Bêl xay bhrợ bh’rợ pr’liêm đoọng ha manúyh Jarai nắc prá p’rá Jarai, bhrợ pr’liêm đoọng ha manuýh Bahnar nắc prá p’rá Bahnar… tơợ ahay tước nâu cơy pazêng rau xa nay bh’rợ ga mắc k’tứi cóh bhươl cr’noo, cắh cậ cóh bhươl cr’noon n’lơơng vêy tr’vey tr’lin nắc ađoo lướt xay bhrợ pr’liêm. Ađoo xay bhrợ pr’liêm ta béch pa bhlâng, zập ngai công chắp hơnh.

Lâng t’coóh Hnhơt, t’coóh bhươl tr’haanh cóh plei Piơm, thị trấn Đak Đoa, chr’hoong Đak Đoa, tỉnh Gia Lai bh’rợ lêy đhanuôr ắt mamông đoàn kết, k’bhố ngăn, bhui har, doọ bhrợ bh’rợ n’lất nắc rau bhui har pa bhlâng. Đợ rau chrooi đoọng âng đoo đoọng ha khối Đại đoàn kết pazêng acoon manúyh công cơnh bh’rợ pr’liêm cóh vel đông nắc vêy zập cấp chính quyền vel đông haanh déh lâng cher đoọng bấc bằng khenm, giấy khen… t’coóh Hnhớt nắc la lua t’nơơm n’loong ga mắc chr’nắp, nắc đhị za nươr ooy tinh thần nhâm mâng đoọng ha đhanuôr Bahnar, Jarai đhị vel đông./.

GIÀ LÀNG H NHƠT- NGƯỜI GÌN GIỮ ĐOÀN KÉT BUÔN LÀNG

 Ông Hnhơt, già làng Plei Piơm, thị trấn Đak Đoa, tỉnh Gia Lai, năm nay đã hơn 80 mùa rẫy là người rất nhiệt tình, tài giỏi trong việc xét xử, hoà giải nên được dân làng tin yêu, bầu làm già làng đã mấy chục năm nay. Với cách ăn nói khéo léo, có tình có lý trong hoà giải, nhanh nhẹn tích cực trong vận động người dân và thông thạo nhiều thứ tiếng dân tộc thiểu số Tây Nguyên, vị già làng tiêu biểu này đã góp nhiều công sức vun đắp tình đoàn kết dân tộc và luôn được người dân tin yêu, kính trọng.

Trong mấy chục năm được người dân tín nhiệm bầu làm già làng, ông Hnhơt ở làng Plei Piơm, thị trấn Đak Đoa đã tham gia xét xử, hoà giải hàng trăm vụ việc lớn nhỏ trong làng, ngoài xã, huyện từ xích mích trong gia đình, đến tranh chấp đất đai, giết người do nghi thư, malai... già đều làm tròn trọng trách của người “trông coi” việc làng.

Điển hình như vụ thanh niên người Bahnar và Jarai ở làng Plei Piơm và làng Thu\ng Dôr, xã An Phú, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai vì hiềm khích nhau đã gây ra án mạng vào năm 2009. Những ngày đầu xảy ra án mạng, khi cơ quan chức năng đang điều tra khởi tố, mối thù hận giữa thanh niên hai làng rất căng thẳng. Sợ hai bên trả thù lẫn nhau, ngày đêm ông cùng cán bộ thôn chạy ngược, chạy xuôi tìm cách dàn xếp đến khi mọi việc được ổn thoả.

Vất vả là vậy nhưng “thù lao” ông nhận được mỗi khi hoà giải thành công chỉ vài trăm nghìn đồng, hoặc là “một ché rượu cần, con gà”, thậm chí chỉ là những tràng vỗ tay của bà con dành cho ông! Nhưng ông rất “ưng cái bụng” vì: “Đã đem lại sự hoà thuận, tình đoàn kết cho dân”. “Việc hoà giải ở các buôn làng tôi không đòi hỏi tiền công gì cả. Cái quan trọng là giúp cho mọi người đoàn kết, đùm bộc lẫn nhau, không chia rẽ. Tất cả vấn đề xích mích lớn nhỏ ở buôn làng Jarai, Bana hay Sêdang khi bà con nhờ tôi đều đến hoà giải, tôi không tài giỏi gì đâu nhưng vì bà con tin tưởng, tìm đến thì phải cố gắng, bất kể làng gần, làng xa, ở Mang Yang hay Đức Cơ, nắng mưa cũng không ngại, tôi đều đi hoà giải khi bà con cần…”. Già làng Hnhơt nói.

Tâm huyết với tư tưởng đoàn kết toàn dân, nên khi bọn Fulro sống lưu vong ở nước ngoài xuyên tặc, nói xấu Đảng và Nhà nước, kích động người dân biểu tình nhằm gây chia rẽ khối Đại đoàn kết dân tộc già làng Hnhơt rất “tức cái bụng”. Ngay tại làng Piơm của ông cũng có một số người nhẹ dạ cả tin, đã nghe theo lời xúi giục của kẻ xấu gây mất đoàn kết.

Bằng những kinh nghiệm quý báu được đúc kết trong cuộc sống ông đã đến từng nhà phân tích, chỉ bảo những điều hay, lẽ phải cho người dân, khuyên bảo bà con không nghe, không tin, không làm theo lời kẻ xấu dụ dỗ, kích động; không làm những việc sai trái với pháp luật, có tội với Đảng, với Nhà nước. Đồng thời, tuyên truyền giúp cho bà con hiểu rõ các chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà Nước. Già làng Hnhơt cho biết. “Làng Piơm có nhiều dân tộc cùng chung sống, người Bahnar, Jarai có, người Kinh có… Bà con cũng theo nhiều đạo khác nhau như: Tin lành, Công giáo và dân lương cũng có vì vậy phải giữ vững tình đoàn kết, không phân biệt, chia rẽ. Trước đây đối tượng xấu tìm cách lôi kéo bà con theo Ksor Kơk chống phá Nhà nước gây mất trật tự, tôi đã khuyên bảo bà con không tin lời kẻ xấu, hãy đoàn kết một lòng theo Đảng, Bác Hồ và được bà con nghe theo. Giờ thì không ai tin theo lời kẻ xấu nữa. Cuộc sống của bà con cũng đã đổi thay, cả làng nhà nhà có xe gắn máy, xe công nông, nhà xây khang trang sạch đẹp…”

Tuy nay tuổi cao, sức yếu không cho phép già làng Hnhơt “rong ruổi” đi hoà giải ở các huyện Đak Đoa, Mang Yang, Đức Cơ… như trước đây nữa, nhưng ông vẫn quan niệm rằng “già thì làm việc tuỳ theo sức, phải có tâm và trách nhiệm với buôn làng” vì vậy ông vẫn có mặt mỗi khi người dân nhờ cậy. Với người dân, có được vị già làng tận tâm, trách nhiệm, tài giỏi là một điều rất tự hào. Ông Chưm ở thị trấn Đak Đoa, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai, tự hào nói:“Già làng Hnhơt giỏi lắm! Nói thông thạo nhiều thứ tiếng nữa. Khi xét xử, hoà giải cho người Jarai thì nói tiếng Jrai, hòa giải cho người Bahanar thì nói tiếng Bahnar… Trước nay mọi chuyện lớn nhỏ trong làng, hay ở các làng khác có mâu thuẫn thì đều nhờ ông phân xử cả. Ông hoà giải rất giỏi, ai ai cũng tôn trọng ông!” 

Với ông Hnhơt, già làng tiêu biểu ở plei Piơm, thị trấn Đak Đoa, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai việc chứng kiến người dân sống đoàn kết, ấm no, hạnh phúc, không làm điều sai trái là niềm vui lớn nhất. Những đóng góp của ông cho khối Đại đoàn kết dân tộc cũng như công tác hoà giải cơ sở đã được các cấp chính quyền địa phương ghi nhận và tặng nhiều bằng khen, giấy khen… Ông Hnhơt xứng đáng là cây cổ thụ, là chỗ dựa tinh thần vững chắc của bà con Bahnar, Jarai tại địa phương.