T’cooh bhươl Hồ Ai manuyh đơp ta tăm tu p’răng đhí âng Trường Sơn, đơp ooch năc ga griing; biếu xọc năc lứch pluúc. N’đhơ t’cooh ta ha năc đoo bêl doọ lâh trơ vâng, t’cooh Hồ Ai lâng a luốt Khơ –lui n’jưah plong a luốt n’jưah hát Si- nớt (sử thi) âng manuyh Bru- Vân Kiều. Coh bhr’ươl pr’hát k’rơ âng manuyh da ding k’coong lâng pr’ăt tr’mông doọ chêêc k’noọ râu bâc; vêl bêl xa nul k’rơ pr’hay cơnh xa nul âng đác hooi tơợ tu k’ruung Đại Giang liêm pr’hay, năc vêy bêl đa đơơh đoo bêl pr’ăt tr’mông âng đhanuôr coh bhươl cr’noon lum zr’năh k’đhap tu tuh bhlong ga măc. Bêl xơợng xa nul a luốt, bhr’ươl pr’hát âng t’cooh bhươl Hồ Ai ngoọ pazêng râu chr’năp ma bhuy coh da ding k’coong năc chô k’rong pazum coh bhr’ươl pr’hát n’năc.

Coh pazêng lang manuyh t’cooh ta ha âng manuyh Bru- Vân Kiều xoọc đâu ddhij chr’val Trường Sơn, t’cooh bhươl Hồ Ai năc manuyh n’năl bhrợ têng lâng đươi pazêng râu tr’coọ xa nul cơnh: Chiing, a luốt Khơ- lui, a luốt Sui, a luốt Pi, Ta –riêng, n’jưl Pơ- lựa, n’jưl Tình –tùng, hát Si-nớt, hát Tà- oải lâng n’năl bâc j’niêng cr’bưn coh pazêng bh’rợ bhuôih ty đanh.

Đhanuôr coh chr’val Trường Sơn ta luôn chăp hơnh beel prá xay ooy t’cooh bhươl Hồ Ai, manuyh vêy g’lêêh c’rơ zư lêy râu chr’năp pr’hay ty đanh lâng văn hoá âng manuyh Bru- Vân Kiều tươc nâu cơy. Ađoo đh’rưah lâng pazêng manuyh g’lăng z’hai t’cooh ta ha n’lơơng năc đợ m’ma chr’năp zư lêy đợ chr’năp pr’hay văn hoá âng manuyh Bru- Vân Kiều đhị vel đong.

Coh bâc c’moo ahay, hân đhơ t’cooh ta ha năc t’cooh Ai dzợ t’bhlâng coh bh’rợ bhrợ pa dưr lâng pa choom, pa dưr râu chr’năp pr’hay văn hoá ty đanh âng manuyh Bru- Vân Kiều… Ghit năc, t’cooh Hồ Ai ơy lướt biểu diễn coh bâc zr’lụ, ting pâh ooy bâc g’luh bhiệc bhan la lay. Ađoo tr’haanh vêy ta k’dua ting pâh lớp pa choom tr’coọ xa nul truyên thống âng manuyh Bru- Vân Kiều đoọng ha pazêng lang ta đhâm c’mor bơr cr’noon Khe Cát, Cổ Tràng lâng pazêng apêê ađhi học sinh đhị Trường phổ thông Dân tộc bán trú THCS âng chr’val Trường Sơn lâng cr’noọ pa dưr laang zư lêy pazêng chr’năp nghệ thuật ty đanh.

T’cooh bhươl Hồ Ai xay moon: Azi pa dưr đoọng ha lang ta đhâm c’mor coh cr’noon râu chăp hơnh ooy văn hoá truyền thống bâc lang manuyh âng đhanuôr Bru- Vân Kiều xoọc vêy ta zư đơc, pa dưr tươc nâu cơy, g’đéch đhr’năng u bil. Coh ha y, azu pa choom đoọng ha manuyh t’cooh ta ha coh bhươl cr’noon bh’rợ bhrợ têng n’jưl, coóch boọc n’loong, taanh zong… đoọng đơơng pa câl ha ta mooi du lịch, bhrợ t’vaih p’xoọng thu nhập lâng lang ta đhâm c’mor kiêng zư lêy râu chr’năp pr’hay văn hoá ty đanh âng manuyh Bru- Vân Kiều coh da ding k’coong Trường Sơn…/.

Già Hồ Ai giữ văn hóa của người Vân Kiều

Trải qua bao biến đổi, thăng trầm của lịch sử và thiên nhiên, người Bru - Vân Kiều vẫn lưu giữ được bản sắc văn hóa quý giá cho cộng đồng mình về phong tục, lễ hội, trang phục, âm nhạc… Trong lớp người già Bru - Vân Kiều hiện nay, già Hồ Ai, 81 tuổi ở bản Khe Cát, xã Trường Sơn, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình là người lưu giữ nhiều nhất những loại hình văn hóa truyền thống độc đáo và đặc sắc được bà con kính trọng.

Già làng Hồ Ai da ngăm đen bởi nắng gió Trường Sơn, gầy gò nhưng khỏe mạnh; “bộ” râu, tóc của Già bạc trắng như cước. Tuy đã cao tuổi nhưng mỗi khi rảnh rỗi, già Hồ Ai với chiếc sáo Khơ-lui quen thuộc vừa thổi sáo vừa hát Si-nớt (sử thi) của người Bru - Vân Kiều. Trong giọng hát của già có chất giọng chân thật của con người nơi núi rừng hoang dã với cuộc sống phóng khoáng; có lúc âm thanh trong trẻo như dòng chảy của thượng nguồn dòng Đại Giang hiền hòa, nhưng có lúc “điên cuồng” làm tang thương bao cuộc sống của dân làng trong những mùa lũ dữ. Khi nghe tiếng sáo, tiếng hát của già làng Hồ Ai cảm tưởng như tất cả bí ẩn đại ngàn Trường Sơn đều hòa quyện trong giọng hát ấy.

Trong lớp người già của người Bru - Vân Kiều hiện nay ở xã Trường Sơn, già làng Hồ Ai là người biết chế tác và sử dụng các nhạc cụ như Chiêng, sáo Khơ-lui, sáo Sui, sáo Pi, Ta-riêng, đàn Pơ-lựa, đàn Tính-tùng; hát Si-nớt, hát Tà-oải và nắm giữ nhiều nghi thức, nghi lễ trong các lễ hội cúng tế truyền thống.

Bà con ở xã Trường Sơn luôn dành những lời kính trọng khi nói về già làng Hồ Ai, người có công gìn giữ truyền thống và văn hóa của người Bru - Vân Kiều cho đến tận ngày hôm nay. Già  cùng với các nghệ nhân cao tuổi khác là những hạt giống quý báu nắm giữ các tinh hoa văn hóa phi vật thể của người Bru - Vân Kiều ở địa phương.

Nhiều năm qua, tuy cao tuổi nhưng già Ai rất cố gắng trong việc khôi phục và lưu truyền bản sắc văn hoá truyền thống của người Bru - Vân Kiều… Cụ thể, già làng Hồ Ai đã đi biểu diễn ở nhiều nơi, tham dự nhiều liên hoan khác nhau. Già còn vinh dự được mời tham gia lớp truyền dạy âm nhạc truyền thống của người Bru - Vân Kiều cho các thế hệ trẻ tại hai bản Khe Cát, Cổ Tràng và các em học sinh tại Trường phổ thông Dân tộc bán trú THCS của xã Trường Sơn với mục tiêu phục hồi và gìn giữ các giá trị nghệ thuật truyền thống.

Già làng Hồ Ai tâm sự: "Chúng tôi phải khơi dậy cho lớp trẻ trong thôn, bản niềm tự hào về văn hóa truyền thống bao đời mà tổ tiên dân tộc Bru - Vân Kiều đã lưu giữ, phát triển cho đến ngày nay, tránh nguy cơ thất truyền. Sắp tới, tôi sẽ hướng dẫn cho người già trong thôn cách chế tác đàn, đẽo tượng gỗ, đan gùi… để bán cho khách du lịch, tạo thêm thu nhập và để lớp trẻ có niềm đam mê học hỏi, lưu giữ bản sắc văn hóa truyền thống người Bru - Vân Kiều trên dãy Trường Sơn. …”.

                                          Bài và ảnh: Tiên Sa/Tạp chí Ngày Mới