Bấc t’ngay n’nâu, bấc ơl đha nuôr acoon cóh Pa Cô âng vel Pi Réh Ah Net, chr’hoong Hồng Thủy, chr’hoong A Lưới k’rong ặt đhị đhr’nong đong dh’rơơng âng vel ra văng ha t’ngay bhiệc bhan A Za. L’lăm đêếc, pân jứih cóh đâu âi moọt ooy crâng lướt t’bơơn a đhắh dzăm, a xiu a chông, ha dợ apêê pân đil nắc clóh ch’nêêh, t’taanh đợ t’la Zèng liêm bhlâng đoọng pa cắh ha a bhô dang lâng bhrợ pr’hêl ha pr’loọng đong. T’ngay bhiệc bhan, zấp ngai zêng xập xa nạp ty đanh, dhd’rứah ra pặ  ra đhơơn bha nuốih lâng ting pấh bhiệc bhan. T’coóh vel Cu Sat, vel Pi Reh Ah Net, chr’val Hồng Thủy, đoọng năl: “Bêl ra văng bhrợ, zấp ngai ting pấh, pa đhang  moon cóh vel vêy 4 tước 5 tô c’bhúh, apêê đoo nắc pa zum apêê trưởng tô c’bhúh đoọng ra văng apêê cr’liêng xa nay ha bhiệc bhan A za. Râu đoàn kết nắc ta luôn k’đhơợng nhâm, vêy zr’nắh k’đháp nắc đoàn kết ma tr’zooi đh’rứah.”

Bhiệc bhan A za nắc dzợ bêl đoọng zấp ngai cóh apêê vel bhươl đhị trúih ca coong Trường Sơn ha vil lơi đợ râu mốp loom luônh, tr’vay tr’lin cóh pr’ặ tr’mông zấp t’ngay, chroi c’rơ, mr’cơnh loom bhrợ pa dưr vel bhươl ting t’ngay ting ca bhố ngăn. T’coóh Hồ Văn Im, vel Pe Đụt, chr’val Hồng Trung chr’hoong A Lưới tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon: Bhiệc bhan A Za dzợ bơơn moon nắc Bhiệc bhan cha ha roo t’mêê, bhiệc bhan chắp hơnh tơơm ha roo. Tu cơnh đêếc, cóh bh’rợ bhuốih a bhô dang cắh choom cắh vêy tơơm ha roo lâng muy chom a vị bơơn zêệ tơợ cr’liêng ha roo yêm bhlâng âng pr’loọng đong. Lấh n’nắc, apêê bha nuốih n’lơơng công bơơn ra văng bhuốih a bhô dang cơnh: a mó, lêệ chr’gơơng, a óc, a xiu, a tứch, a vị hor, pr’ộm đoác… Ting t’coóh Hồ Văn Im, xang bấc bh’rợ bh’bhuốih ty đanh nắc ha dợ tân tung da dặ: “Bha nuốih bhuốh ha bhô dang vêy zấp râu cơnh a boo, ca đấc, ha roo. Apêê râu lêệ bé, a óc, a tứch… bha nuốih nắc choom zấp, đoọng chắp hơnh a bhô dang âi ha dưr ha doóc đoọng a hêê choom bhrợ cha cóh c’moo n’nắc, doó jéh ca ay. Muy c’moo nắc bhuốih chu.”

Bh’rợ bhrợ bhiệc bhan A Za âng đha nuôr apêê acoon cóh pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu cóh chr’hoong ca coong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế vêy la lay cơnh n’đhang zêng ta bhrợ moọt x’ría c’moo xang bêl xoót pay ha roo cóh ha rêê. T’coóh vel Nguyễn Hoài Nam, cóh chr’val Hồng Hạ, chr’hoong A Lưới đoọng năl: bhiệc bhan A za buôn tơợp tơợ t’ngay 6/11 âm lịch lâng đanh tước 24/12 âm lịch. Muy vel vêy chơớih pay t’ngay liêm bhlâng cóh cr’chăl n’nắc đoọng bhrợ bhiệc bhan A za: “Bhiệc bhan A za âng apêê đha nuôr acoon cóh chr’hoong A Lưới zêng bhrợ moọt x’ría c’moo bêl xoót pay xang ha roo a bhoo. Tu bêl đêếc, đha nuôr chắp hơnh a bhô dang, chắp hơnh zấp râu a bhuy crâng, a bhuy n’loong, a bhuy crâng. Bêl đha nuôr bơơn choor, đha nuôr hơnh, bêl đha nuôr cắh bơơn choor nắc bhrợ zước ga vớh đoọng c’moo t’tun bơơn choor.”

Cơnh lâng đợ râu liêm pr’hay la lay âng đay, bhiệc bhan A Za xoọc bơơn tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon lâng Bộ Văn hóa Thể thao lâng Du lịch xay moon nắc c’kir văn hóa phi vật thể k’tiếc k’ruung đoọng zư đớc lâng pa dưr bhiệc bhan liêm chr’nắp cóh crâng ca coong Trường Sơn. P’căn Lê Thị Thêm, Trưởng Phòng Văn hóa Thông tin chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế moon. “A za nắc muy cóh bấc bh’rợ xa nay bơơn xay bhrợ z’zăng ga mắc lâng chr’hoong âi xay moon đoọng ng’cơnh choom Aza bơơn xay moon c’kir văn hóa phi vật thể k’tiếc k’ruung. Ha dang bơơn xay moon apêê bh’rợ tr’nêng vêy bơơn bhrợ têng ta luôn lấh, bơơn bấc ngai năl tước. Tu cơnh lâng đha nuôr acoon cóh cóh A Lưới nắc công vêy bấc bhiệc bhan cơnh A riêu Ping A za… apêê bhiệc bhan âng đha nuôr buôn bhrợ têng.”

C’moo đâu, prang apêê vel bhươl ch’ngai bha dắh cóh crâng Trường Sơn, đha nuôr apêê acoon cóh ca coong A Lưới bhui har bhiệc bhan A Za đhị râu bhui ar bơơn choor. Đợ ngai vêy bơơn tước lâng chr’hoong ca coong A Lưới apêê t’ngay n’nâu vêy bơơn hr’lúc a đay cóh bhiệc bhan ty đanh dh’rứah lâng cr’liêng pr’hat pr’hay liêm cha ngoor./.

Thừa Thiên-Huế: Tết A Za của đồng bào vùng cao A Lưới

PV Lê Hiếu

Tết A Za hay còn gọi lễ ăn cơm mới là một trong những lễ hội thiêng liêng đối với đồng bào vùng cao nơi dãy Trường Sơn hùng vỹ. Những ngày này, bà con người dân tộc Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu của huyện vùng cao A Lưới, tỉnh Thừa Thiên-Huế đang rộn ràng đón lễ hội A Za - ngày Tết truyền thống mong cầu mong cuộc sống ấm no,sung túc.

Những ngày này, đông đảo bà con người dân tộc Pa Cô của làng Pi Reh Ah Net, xã Hồng Thủy, huyện A Lưới  tập trung về ngôi nhà sàn của làng sửa soạn cho ngày Tết A Za. Trước đó, đàn ông nơi đây đã vào rừng đi săn, bắt cá, còn các mẹ, các chị thì xay gạo làm bánh, dệt những tấm Zèng đẹp nhất để dâng lên Giàng và làm quà cho cả gia đình. Ngày Tết, mọi người đều mặc trang phục truyền thống, cùng nhau bày biện lễ vật và tham gia lễ hội. Già làng Cu Sạt, làng Pi Reh Ah Net, xã Hồng Thủy, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên-Huế cho biết: “Trước khi tổ chức, tất cả, ví dụ trong thôn mình có 4 đến 5 họ trong thôn phải họp các trưởng họ để chuẩn bị các nội dung cho Tết A Za. Tinh thần đoàn kết luôn đoàn kết, có khó khăn thì phải đoàn kết, giúp đỡ nhau.”

Tết A Za còn là dịp để mọi người trong các bản làng trên dãy Trường Sơn quên đi những mâu thuẫn, bất đồng trong cuộc sống hàng ngày, chung sức, chung lòng xây dựng quê hương ngày càng no ấm.Ông Hồ Văn Im, làng Pe Đụt, xã Hồng Trung huyện A Lưới tỉnh Thừa Thiên-Huế chia sẻ: Lễ hội A Za còn được gọi với những cái tên khác như: Tết cơm mới, lễ hội tri ân cây lúa. Bởi thế,  trong phần nghi thức cúng, dâng lễ vật lên các Giàng không thể thiếu cây lúa và một đĩa cơm trắng được chọn nấu từ những hạt lúa ngon nhất trong thửa ruộng của mỗi gia đình. Ngoài ra, các lễ vật khác cũng được chuẩn bị cúng Giàng như: chuột hang, thịt nai, lợn, cá suối, gà trống luộc, cơm nếp được  nướng trong ống tre, rượu đoác… Theo ông Hồ Văn Im, sau những nghi thức cúng tế truyền thống là những điệu nhảy, dân vũ đậm chất sơn cước của bà con vùng cao: “Vật lễ mà cúng mâm Giàng có các loại bắp, bí, rồi là lúa. Các loại thịt là thịt dê, lợn rồi gà… vật lễ đó phải đầy đủ,  để mình cám ơn tổ tiên phù hộ để mình được làm ăn trong một năm đó, không đau ốm, không này nọ. Cứ một năm mình cúng một lần.”

Cách thức tổ chức tết A Za của đồng  bào các dân tộc Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu, ở huyện vùng cao A Lưới, tỉnh Thừa Thiên-Huế có khác nhau  nhưng đều diễn ra vào cuối năm sau khi thu hoạch xong mùa màng nương rẫy. Già làng Nguyễn Hoài Nam, ở xã Hồng Hạ, huyện A Lưới cho hay:Tết A Za thường  bắt đầu từ mồng 6/11 âm lịch và kéo dài đến 24 tháng 12 âm lịch. Mỗi làng sẽ chọn một ngày đẹp nhất trong khoảng thời gian đó để tổ chức lễ A Za: “Lễ hội A Za của các đồng bào dân tộc huyện A Lưới đều tổ chức vào cuối năm khi thu hoạch tất cả mùa màng xong. Bởi vì khi đó, bà con biết ơn Giàng, ơn tất cả những thần lú, thần cây, thần rừng. Khi bà con được mùa bà con mừng được mùa, khi bà con mất mùa thì tổ chức khấn để cho năm sau tiếp tục được mùa hơn.”

Với những nét độc đáo và đặc sắc riêng có của mình, lễ hội A Za đang được tỉnh Thừa Thiên-Huế kiến nghị với Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia nhằm bảo tồn và phát huy lễ hội thiêng liêng nơi đại ngàn Trường Sơn hùng vỹ. Bà Lê Thị Thêm, Trưởng Phòng Văn hóa Thông tin huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên-Huế cho biết: “A Za là một trong những nghi lễ được tổ chức có quy mô khá lớn và huyện đã có kiến nghị để làm sao đó A Za được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nếu được công nhận các hoạt động sẽ được tổ chức được nhiều hơn, được nhiều người biết đến. Bởi vì đối với đồng bào dân tộc ở A Lưới thì cũng nhiều lễ hội như lễ hôi A Reu ping- lễ cải táng, rồi lễ A Za- là lễ mừng lúa mới... là các lễ hội mà bà con đồng bào thường tổ chức.”

Năm nay, khắp các bản làng xa xôi nơi  đại ngàn Trường Sơn, đồng bào các dân tộc vùng cao A Lưới vui Tết A Za trong niềm vui được mùa. Những ai có dịp đến với huyện vùng cao A Lưới những ngày này sẽ được đắm mình trong không gian của lễ hội truyền thống cùng với  những lời ca tiếng hát sâu nặng nghĩa tình./.