Zr’lụ Kinh thành Huế ga mắc lấh 500 héc ta. C’kir n’nâu ắt cóh zr’lụ 4 phường nắc Thuận Hoà, Thuận Thành, Thuận Lộc, Tây Lộc lâng n’đắh ngoài âng 3 phường đăn ooy Phú Hoà, Phú Bình, Phú Thuận. Kinh thành Huế nắc c’kir vêy chr’nắp ooy lịch sử, văn hoá, đong xang, rau chr’nắp liêm âng môi trường lâng quân sự. Bấc bhlâng pazêng pr’loọng đong đhanuôr nắc lứch ắtb mamông cóh Thượng thành nắc đợ pr’loọng đong ắt mamông tơợ đanh đươnh, vêy bấc pr’loọng đong ắt mamông tơợ l’lăm c’moo 1975. Bấc đhị cóh c’kir, đhanuôr nắc ma k’xịa pay k’tiếc bhrợ têng đong ắt, bhrợ bhươn chóh r’véh, chóh chr’nóh chr’bêết… cóh da ding Thượng thành. Ắt mamông đhị zr’lụ c’kir, k’r’bhâu pr’loọng đong xoọc ắt mamông cóh pazêng đhr’nong đong zir hư, đợ pợ ta bhrợ cắh liêm nhâm. Tỉnh Thừa Thiên – Huế t’mêê vêy xa nay pa tơơi, bhrợ đhăm ắt mamông t’mêê đoọng ha đhanuôr cóh zr’lụ n’nâu tước ooy đhăm ắt t’mêê. Zập ngai công bhui har. P’căn Lê Thị Cúc ắt cóh bha nụ 14, phường Thuận Lộc, thành phố Huế xay moon: Pr’loỌng đong đoo ắt mamông cóh đâu tơợ tr’nơớp c’moo 1975. Ắt cóh zr’lụ c’kir n’nâu đong xang cắh pân bhrợ ga mắc liêm nắc đhiệp bhrợ têng nắc mơ a tố đoọng choom g’đéch p’răng: “Ắt cóh đâu zr’nắh k’đháp pa bhlâng, đong xang nha nhự nha nhiết, cắh vêy zập đợ rau pr’đươi. Đương rơơm Nhà nước k’rang tước pa tơơi, đoọng lướt tơơi đơớh mơ nắc liêm choom mơ đêếc, đoọng bơơn bhrợ cha liêm crêê”.

Cóh phường Thuận Thành xoọc vêy lấh 300 pr’loọng đong đhanuôr ắt đhị Eo Bầu âng Kinh thành Huế. Pazêng pr’loọng đong n’nâu cắh vêy ta đoọng bha ar xay moon quyền đươi dua k’tiếc, nắc công bhrợ têng đong ắt đhị đhăm k’tiếc âng c’kir, bhrợ têng đong ắt đhị đác. T’coóh Nguyễn Văn Dũng, muy pr’loọng đong ắt mamông cóh zr’lụ Thượng thành, âng phường Thuận Thành, thành phố Huế xay moon: K’zệt c’moo ắt mamông cóh đhr’năng xiên xoọ, bêl bơơn xơợng tỉnh vêy xa nay bh’rợ pa tơơi glúh n’đắh zr’lụ 1, c’kir Kinh thành nắc đhanuôr zập ngai công bhui har: “Đong xang cắh nhâm mâng, đhanuôr bhrợ têng đong xang cắh choom, phường cắh đoọng. Đhanuôr nắc công ta đang moon đơớh đoọng pa tơơi đoọng vêy đhị ắt mamông đoọng bhrợ cha. Nhà nước pa tơơi nắc ađay dưr lướt, rơơm kiêng chính quyền pa tơơi đoọng đhanuôr vêy đhị ắt mamông”.

Xoọc đâu zr’lụ 1 Kinh thành Huế vêy k’dâng 2.400 pr’loọng đong đhanuôr ắt mamông. K’zệt c’moo n’nâu, đong xang âng đhanuôr cắh choom bhrợ bhr’lậ, đhị ắt mamông nắc xiên, lướt chô zr’nắh k’đháp, môi trường nắc nha nhự. Pr’ắt tr’mông âng đhanuôr cóh đâu zr’nắh k’đháp pa bhlâng. T’coóh Trần Duy Sanh, Chủ tịch UBND phường Thuận Thành, thành phố Huế prá: “Pazêng pr’loọng đong đhanuôr ắt mamông cóh Thượng thành, Eo Bầu nắc zêng mr’cơnh cr’noọ xa nay đoọng tơơi ooy lơơng. Hân đhơ cơnh đêếc, xa nay nắc đhị đhăm ắt mamông t’mêê nắc nhâm mâng rau liêm crêê đhị ắt mamông lâng bh’rợ bhrợ cha, nâu đoo xay moon ha chính quyền zập cấp chêếc đợ bh’rợ crêê cơnh. Ta đang moon đhanuôr n’năl đợ quyền lợi âng đay nắc đh’rứah lâng trách nhiệm bh’rợ tr’nêng âng đhanuôr ting xay bhrợ”.

UBND tỉnh Thừa Thiên – Huế ơy pazao ooy Trung tâm zư lêy c’kir Cố đô Huế đh’rứah lâng apêê sở ngành chức năng, vel đong crêê tước, bhrợ têng bh’rợ pa tơơi đhanuôr, pa tơơi cr’van đhị zr’lụ 1 c’kir Kinh thành Huế, âng zr’lụ c’kir Cố đô Huế. Xay moon đớc tơợ c’moo 2019 tước c’moo 2025, đhị Huế nắc vêy bơr chu bh’rợ pa tơơi bấc ơl đhanuôr lâng lấh 4.200 pr’loọng đong đhanuôr glúh tơợ zr’lụ c’kir Cố đô, pazêng zên bhrợ têng bh’rợ pa tơơi, chroót pa chô cr’van nắc lấh 2.800 tỷ đồng. Lấh n’nắc, pazêng rau pr’đươi đoọng ha bh’rợ pa tơơi ga mắc công vêy ta bhrợ têng lâng đợ zên 1.362 tỷ đồng tơợ zên âng vel đong, pazêng đhăm ga mắc 105 héc ta cóh phường Hương Sơ. T’coóh Phan Văn Tuấn, Phó Giám đóc Trung tâm zư lêy c’kir Cố đô Huế xay moon: Xang bêl bhrợ têng bh’rợ pa tơơi, vel đong nắc đoọng zên đoọng pa liêm k’tiếc, pa chô cơnh ty đang âng c’kir, ting n’nắc bhrợ bhr’lậ pa liêm lâng zư lêy c’kir cóh zr’lụ Kinh thành Huế: “Muy rau la lay cóh đâu bêl azi pa tơơi nắc bơơn pay pa chô pazêng đhăm k’tiếc đoọng bhrợ têng bh’rợ zư lêy pazêng rau đơ chr’nắp âng văn hoá. Xang bêl pa tơơi pa liêm pa xang đhăm k’tiêc, azi nắc bhrợ têng bh’rợ zư lêy, bhr’lậ pa liêm pazêng c’kir lấh u hư. Lâng xay bhrợ bh’rợ đươi dua, pa dưr rau chr’nắp âng c’kir n’nâu lâng bh’rợ bhrợ t’váih bh’nơơn bh’rợ du lịch t’mêê đoọng bơơn zư lêy pazêng c’kir nhâm mâng lấh mơ”.

Xa nay bh’rợ pa tơơi đhanuôr, pa chô cơnh ty đanh c’kir Kinh thành Huế nắc vêy đhanuôr mr’cơnh cr’noọ xa nay bấc pa bhlâng. Nâu đoo nắc la lua muy rau liêm choom, cắh muy zúp zooi đhanuôr vêy đhăm ắt t’mêê, nhâm mâng đanh đươnh ting n’nắc nắc dợ ting chroi đoọng zư lêy đợ đong xang c’kir ơy vêy UNESCO xay moon nắc c’kir Văn hoá bha lang k’tiếc./.

Thừa Thiên-Huế: Người dân đồng thuận

rời bỏ chỗ ở, trả lại cảnh quan cho Kinh thành Huế

                                       PV Lê Hiếu

Hàng chục năm nay, hơn 4.200 hộ dân sống trong bồn chồn, lo lắng dưới những ngôi nhà mục nát, những căn lều dựng tạm chênh vênh trên Thượng thành bao quanh Kinh thành Huế. Tỉnh Thừa Thiên - Huế đã lập đề án chuẩn bị cho một cuộc đại di dân ra khỏi khu vực 1 di tích Kinh thành Huế. Sau nhiều năm chờ đợi, người dân sống ở đây sẽ được chuyển đến nơi ở mới.

Khu vực Kinh thành Huế có tổng diện tích hơn 500 ha. Di tích này nằm ở địa bàn 4 phường Thuận Hòa, Thuận Thành, Thuận Lộc, Tây Lộc và bên ngoài thuộc 3 phường tiếp giáp Phú Hòa, Phú Bình, Phú Thuận. Kinh thành Huế là di tích có giá trị về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, cảnh quan môi trường và quân sự. Phần lớn những hộ dân sống trên Thượng thành là những gia đình cư ngụ từ lâu, có nhiều hộ sống từ trước năm 1975. Tại nhiều điểm trong di tích, dân địa phương tự ý lấn chiếm xây dựng nhà ở, làm vườn rau, trồng hoa màu,… ngay trên Thượng thành. Quần cư trong vùng di tích, hàng ngàn hộ dân đang sống trong những ngôi nhà xuống cấp, những căn lều tạm bợ. Tỉnh Thừa Thiên - Huế vừa có chủ trương di dời, tái định cư người dân khu vực này đến nơi ở mới. Ai cũng vui mừng. Bà Lê Thị Cúc ở tổ 14, Phường Thuận Lộc, thành phố Huế cho biết: Gia đình bà sống ở đây từ trước năm 1975; Ở trên di tích nên nhà cửa chỉ xây dựng tạm bợ làm chỗ tránh mưa nắng: “Ở đây quá cực khổ, nhà cửa nhớp nhúa, không có đầy đủ phương tiện. Mong chờ Nhà nước quan tâm tâm để giải tỏa, cho đi càng sớm càng sớm càng tốt để an cư lạc nghiệp”.

Ở phường Thuận Thành, hiện có hơn 300 hộ dân sống bám tại Eo Bầu thuộc Kinh thành Huế. Những hộ này không được cấp Giấy Chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng vẫn xây dựng nhà trên di tích, làm nhà trên mặt nước. Ông Nguyễn Văn Dũng, một hộ dân sống ở khu vực Thượng thành, thuộc phường Thuận Thành, thành phố Huế cho biết: Hàng chục năm sống trong cảnh chật hẹp, khi nghe tỉnh có chủ trương di dời ra khỏi khu vực 1, di tích Kinh thành người dân ai cũng phấn khởi: “Nhà cửa không ổn  định, dân xây dựng nhà không được, phường không cho. Dân thì cũng yêu cầu được di dời sớm để có chỗ ổn định để làm ăn. Nhà nước di dời thì mình phải đi thôi, mong chính quyền di dời để cho dân có chỗ ở”.

Hiện khu vực 1 Kinh thành Huế có khoảng 4.200 hộ dân sinh sống. Hàng chục năm nay, nhà cửa của bà con không được phép tu sửa, chỗ ở chật hẹp, đi lại khó khăn, vệ sinh môi trường không đảm bảo. Đời sống người dân ở đây vô cùng khó khăn. Ông Trần Duy Sanh, Chủ tịch UBND phường Thuận Thành, thành phố Huế cho biêt: “Các hộ dân sống ở Thượng thành, Eo Bầu bà con nhân dân đồng thuận cao để di dời. Nhưng vấn đề tái định cư cho bà con đảm bảo quyền lợi dân sinh, nơi ăn chốn ở rồi công ăn việc làm, đây là những cái mà đòi hỏi chính quyền các cấp cùng người dân tìm ra giải pháp phù hợp. Phải vận động cho bà con hiểu được quyền lợi của mình phải đi đôi với trách nhiệm nghĩa vụ của người công dân”.

  UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế đã giao Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cùng các sở ngành chức năng, địa phương liên quan, xây dựng Đề án di dời dân cư, giải phóng mặt bằng tại khu vực I di tích Kinh thành Huế, thuộc quần thể Di tích Cố đô Huế. Dự kiến từ năm 2019 đến 2025, tại Huế sẽ có hai cuộc di dân lịch sử với hơn 4.200 hộ ra khỏi các vùng di tích Cố đô, tổng kinh phí thực hiện di dời dân cư, bồi thường hỗ trợ giải phóng mặt bằng hơn 2.800 tỷ đồng. Ngoài ra, phần hạ tầng kỹ thuật khu dân cư phục vụ di dời, giải phóng mặt bằng với quy lớn cũng được thực hiện với kinh phí 1.362 tỷ đồng từ ngân sách địa phương, trên diện tích 105 ha ở phường Hương Sơ. Ông Phan Văn Tuấn, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết: Sau khi thực hiện di dời, địa phương sẽ bố trí kinh phí để cải tạo mặt bằng, trả lại nguyên trạng cho di tích, đồng thời triển khai trùng tu, tôn tạo và bảo tồn di tích ở khu vực Kinh thành Huế. “Một cái đặc thù ở đây khi chúng tôi di dời giải phóng thì các diện tích đất thu hồi để phục vụ vào mục đích để bảo vệ, gìn giữ các giá trị di sản văn hóa. Sau khi di dời giải phóng mặt bằng xong, chúng tôi sẽ lên phương án bảo tồn, tu bổ và phục hồi lại các di tích đã bị hư hỏng. Và tính toán giải pháp để khai thác, phát huy di tích này bằng cách sẽ kiến tạo nên những sản phẩm du lịch mới để góp phần gìn giữ và bảo vệ di tích một cách bền vững”.

Chủ trương di dời dân cư, trả lại nguyên trạng di tích Kinh thành Huế, được người dân đồng tình ủng hộ cao. Đây thực sự là một tín hiệu tốt, không những giúp người dân có nơi ở mới, ổn định lâu dài mà còn còn góp phần bảo vệ các công trình kiến trúc di tích  được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới./.